พิพิธภัณฑ์พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว

โดย...ส.สต

พิพิธภัณฑ์พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นพิพิธภัณฑ์พระมหากษัตริย์ เดิมอยู่ในกำกับดูแลของสำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร ตั้งอยู่ ณ ใต้พระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ด้านหน้าอาคารรัฐสภา สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี ในรัชกาลที่ 7 ได้พระราชทานเครื่องราชภัณฑ์ส่วนพระองค์ของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวมาจัดแสดงและเปิดให้ประชาชนเข้าชมได้ใน พ.ศ. 2523

ต่อมาใน พ.ศ. 2544 สถาบันพระปกเกล้าได้รับโอนอำนาจการดำเนินงานพิพิธภัณฑ์ฯ ดังกล่าว มาอยู่ในความดูแลรับผิดชอบ นอกจากนี้สถาบันยังได้รับความอนุเคราะห์จากกรมโยธาธิการให้ใช้อาคารอนุรักษ์ 3 ชั้น ซึ่งเป็นที่ทำการของกรม จัดตั้งเป็นพิพิธภัณฑ์พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว สถาบันได้ดำเนินการปรับปรุงตกแต่งอาคารแล้วเสร็จในปลายเดือน พ.ย. 2545 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร เสด็จฯ แทนพระองค์ไปทรงเปิดพิพิธภัณฑ์พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 7 ธ.ค. 2545

ห้องจัดแสดงชั้น 1 จัดแสดงเรื่องราวเกี่ยวกับพระราชประวัติ พระราชกรณียกิจ และพระราชจริยวัตรของสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี โดยแบ่งเนื้อหาการจัดแสดงออกเป็นพระราชประวัติขณะทรงพระเยาว์ อภิเษกสมรส การเสด็จฯ ประพาสทั้งในและต่างประเทศ การเสด็จฯ ไปประทับ ณ ประเทศอังกฤษ และพระราชกรณียกิจในช่วง 35 ปี สุดท้ายแห่งพระชนม์ชีพ โดยจัดแสดงสิ่งของเครื่องใช้ส่วนพระองค์ วัตถุสิ่งของที่มีความเกี่ยวเนื่อง นำเสนอผ่านแบบจำลองและสื่อผสม (Multimedia)

ห้องจัดแสดงชั้น 2 จัดแสดงพระราชประวัติก่อนการเสด็จขึ้นครองราชย์ของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว เช่น เสด็จฯ เข้ารับการศึกษา ณ ประเทศในทวีปยุโรป ทรงพระผนวช ทรงอภิเษกสมรสกับ ม.จ.หญิงรำไพพรรณี สวัสดิวัตน์ นอกจากนี้ยังจัดแสดงเรื่องราวเกี่ยวกับพระราชจริยวัตร พระราชนิยมด้านต่างๆ เช่น ดนตรี กีฬา และภาพยนตร์ รวมทั้งพระราชประวัติหลังสละราชสมบัติ จนกระทั่งเสด็จสวรรคตและการถวายพระเพลิงพระบรมศพ ณ ประเทศอังกฤษ เมื่อ พ.ศ. 2484

ห้องจัดแสดงชั้น 3 จัดแสดงเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ฉลองพระองค์ พระมาลา และฉลองพระบาทในพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว และพระราชกรณียกิจสำคัญด้านต่างๆ อาทิ การแก้ไขภาวะเศรษฐกิจตกต่ำ การจัดพิมพ์พระไตรปิฎกฉบับพิมพ์อักษรไทยที่สมบูรณ์ การประกวดแต่งหนังสือสอนพระพุทธศาสนาสำหรับเด็ก การพระราชทานปริญญาบัตรสำหรับผู้สำเร็จการศึกษาเป็นครั้งแรก พระราชดำริที่จะพระราชทานรัฐธรรมนูญในคราวฉลองพระนคร 150 ปี นอกจากนี้ยังจัดแสดงแบบจำลองสะพานพุทธยอดฟ้า และปฐมบรมราชานุสรณ์ รวมถึงสิ่งของที่ระลึกต่างๆ ที่จัดขึ้นในพิธีดังกล่าว

ในส่วนของการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พุทธศักราช 2475 พิพิธภัณฑ์ได้จัดแสดงภาพบุคคลเหตุการณ์ และเอกสารสำคัญ รวมไปถึงการจัดแสดงรัฐธรรมนูญฉบับสมุดไทย พระราชลัญจกรประจำพระองค์พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว การจัดแสดงนิทรรศการชั่วคราว พิพิธภัณฑ์ได้จัดนิทรรศการชั่วคราวในเรื่องราวต่างๆ เกี่ยวกับพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี สังคมบ้านเมือง และวัฒนธรรมร่วมรัชสมัย

ศูนย์ข้อมูลพระปกเกล้าศึกษา เป็นห้องสมุดเฉพาะทางที่รวบรวมหนังสือ เอกสาร และสื่อต่างๆ เช่น สำเนาเอกสารจดหมายเหตุของกระทรวงต่างๆ สำเนาพระบรมฉายาลักษณ์ พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี พระบรมวงศานุวงศ์ ภาพถ่ายร่วมสมัย สำเนาภาพยนตร์ส่วนพระองค์ เช่น เรื่องแหวนวิเศษ พระราชพิธีบรมราชาภิเษก พระราชพิธีโล้ชิงช้า พระราชพิธีฉลองพระนครครบ 150 ปี สื่อโสตทัศนศึกษา หนังสือและบทความหลากหลายประเภทที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี การเมืองการปกครองในระบอบประชาธิปไตย และงานด้านพิพิธภัณฑ์ เอกสารและงานวิจัย เช่น งานวิจัยเรื่อง “โลกกับรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว : บทสำรวจวิเคราะห์และทัศนวิจารณ์ของชาวโลก” ซึ่งรวบรวมเอกสารราชการจากประเทศต่างๆ เช่น เอกสารจากประเทศอังกฤษ สหรัฐอเมริกา เนเธอร์แลนด์ เยอรมนี และญี่ปุ่น เป็นต้น

 (ข้อมูลจากรายงานประจำปี สมาพันธ์นักหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย พ.ศ. 2552)