กลไกเสริมสร้างวัฒนธรรมทางการเมือง

เจตนารมณ์แห่งกฎหมาย (The Spirit of Law) แห่งการร่างรัฐธรรมนูญฉบับปฏิรูปของคณะกรรมาธิการยกร่างฯ มีด้วยกัน 4 ข้อ คือ 1) สร้างพลเมืองให้เป็นใหญ่2) การเมืองใสสะอาดและสมดุล 3) หนุนสังคมที่เป็นธรรม 4) นำชาติสู่สันติสุข ทั้งนี้ ถือได้ว่าเป็นการสร้างวัฒนธรรมทางการเมืองใหม่แบบปฏิรูปที่มีกลไกเสริมสร้างให้เกิดวัฒนธรรมประชาธิปไตยที่สมบูรณ์พอสังเขป ดังนี้ (ปรับปรุงจากจุลสาร รัฐธรรมนูญฉบับปฏิรูปเพื่อการสร้างอนาคตประเทศไทย หน้า 6-42)

1)“กลไกเพื่อการคุ้มครองผู้บริโภค”องค์กรตัวแทนผู้บริโภคเป็นหน่วยงานอิสระซึ่งมิใช่หน่วยงานของรัฐทำหน้าที่ให้ความเห็นเพื่อประกอบการพิจารณาของหน่วยงานรัฐในการตรวจและบังคับใช้กฎหมาย และให้ความเห็นในการกำหนดมาตรการต่างๆ เพื่อคุ้มครองผู้บริโภครวมทั้งตรวจสอบและรายงานการกระทำ หรือละเลยการกระทำอันเป็นการคุ้มครองผู้บริโภค

2)“กลไกสภาตรวจสอบภาคพลเมือง จำนวน 77 จังหวัด” สภาตรวจสอบภาคพลเมืองของแต่ละจังหวัดประกอบด้วย สมาชิกจำนวนไม่เกิน 50 คน มีภูมิลำเนาอยู่ในจังหวัดนั้น โดยมีที่มาจากผู้แทนสมัชชาพลเมืองทั้งหมดไม่เกินหนึ่งในสี่ ผู้แทนองค์กรภาคประชาสังคมไม่เกินหนึ่งในสี่และประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งมีอำนาจหน้าที่ภายในเขตจังหวัดของตนเองในการตรวจสอบการกระทำของผู้สมัครรับเลือกตั้ง ผู้บริหารท้องถิ่น สมาชิกสภาท้องถิ่น เจ้าหน้าที่รัฐ และหน่วยงานของรัฐที่ปฏิบัติหน้าที่ในเขตจังหวัดนั้น

3)“กลไกสมัชชาคุณธรรมแห่งชาติ” ทำหน้าที่ในการกำกับมาตรฐานคุณธรรม จริยธรรมของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง ผู้บริหารระดับสูง กรรมการในองค์กรตรวจสอบในการใช้อำนาจรัฐ องค์กรอิสระ นักการเมืองท้องถิ่น มีอำนาจปลูกฝังและส่งเสริมจริยธรรมของประชาชนและผู้ดำรงตำแหน่งสาธารณะ และประเมินจริยธรรมของผู้นำการเมืองทุกปี รวมทั้งไต่สวนผู้กระทำการฝ่าฝืนจริยธรรมอย่างร้ายแรงและส่งเรื่องให้รัฐสภาหรือประชาชนถอดถอน

4)“กลไกคณะกรรมการประเมินผลแห่งชาติ” กรรมการคณะนี้มีอำนาจหน้าที่ประเมินผลการวางตนการปฏิบัติงานของพรรคการเมือง กลุ่มการเมือง และแจ้งให้องค์กรดังกล่าวทราบพร้อมประกาศต่อสาธารณะ

5)“กลไกคณะกรรมการดำเนินการแต่งตั้งข้าราชการพลเรือนโดยระบบคุณธรรม” ประกอบด้วย กรรมการจำนวน 7 คน ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภา จากบุคคลที่มีความซื่อสัตย์สุจริตและเป็นกลางทางการเมืองอื่น แบ่งเป็นกรรมการที่มาจากผู้ทรงคุณวุฒิในคณะกรรมการ ข้าราชการพลเมือง จำนวน 2 คน ผู้ซึ่งเคยดำรงตำแหน่งปลัดกระทรวงหรือหัวหน้าส่วนราชการที่เทียบปลัดกระทรวงและได้พ้นจากราชการ จำนวน 3 คน ประธานกรรมการจริยธรรมของทุกกระทรวงซึ่งเลือกกันเอง จำนวน 2 คน มีหน้าที่พิจารณาเสนอรายชื่อบุคคลที่เห็นสมควรต่อนายกรัฐมนตรีเพื่อนำความกราบบังคมทูล เพื่อทรงแต่งตั้งดำรงตำแหน่งปลัดกระทรวงและหัวหน้าส่วนราชการ

6)“กลไกสมัชชาพลเมือง” พลเมืองอาจรวมตัวกันเป็นสมัชชาพลเมือง ประกอบด้วย สมาชิกที่มาจากองค์กรประกอบหลากหลาย พลเมืองในท้องถิ่นมาจากการสมัครใจ อาทิ ตัวแทนจากองค์กรชุมชน ประชาสังคม เอกชน นักวิชาการ ปราชญ์ชาวบ้านโดยสมัชชาพลเมืองจะเข้ามามีส่วนร่วมตัดสินใจดำเนินงานที่มีผลกระทบต่อประชาชน ไม่มีรายได้และเงินเดือนประจำ เพื่อป้องกันการแทรกแซงของนักการเมืองท้องถิ่น

7)“กลไกศาลปกครองแผนกคดีวินัยการคลังและการงบประมาณ” เป็นแผนกซึ่งจะต้องจัดตั้งขึ้นในศาลปกครองกลางและศาลปกครองสูงสุด ประกอบด้วย องค์คณะตุลาการศาลปกครอง มีอำนาจหน้าที่วินิจฉัยคดีเกี่ยวกับกรณีที่ผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐผู้ใดที่ใช้จ่ายเงินแผ่นดินจนก่อให้เกิดความเสียหายแก่รัฐ

8)“กลไกคณะกรรมการดำเนินการจัดเลือกตั้ง (กจต.)” ประกอบด้วย ผู้ทรงคุณวุฒิ ซึ่งปลัดกระทรวงกลาโหม ปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ปลัดกระทรวงคมนาคม ปลัดกระทรวงมหาดไทย ปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ปลัดกระทรวงสาธารณสุข และผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติแต่งตั้งจากข้าราชการในแต่ละหน่วยงาน หน่วยงานละ 1 หน่วยงาน ทำหน้าที่ดำเนินการจัดการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร สมาชิกสภาท้องถิ่นและผู้บริหารท้องถิ่น รวมทั้งการออกเสียงประชามติ

9)“กลไกผู้ตรวจการแผ่นดินและพิทักษ์สิทธิมนุษยชน” เป็นการควบคุมผู้ตรวจการแผ่นดินกับคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) ประกอบด้วย คณะกรรมการ จำนวน 11 คน มีอำนาจหน้าที่พิทักษ์ศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ สิทธิ เสรีภาพ และความเสมอภาคของประชาชน อาทิ เสนอนโยบายและข้อเสนอในการปรับปรุงกฎหมายต่อรัฐสภาหรือคณะรัฐมนตรีเพื่อส่งเสริมคุ้มครองสิทธิของประชาชน

10)“กลไกสภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศและคณะกรรมการยุทธศาสตร์การปฏิรูปแห่งชาติ” สภานี้มีสมาชิกไม่เกิน 120 คน ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งจากสมาชิกสภาปฏิรูปแห่งชาติ (สปช.) จำนวน 60 คน สมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) จำนวน 30 คน ผู้ทรงคุณวุฒิที่มีความเชี่ยวชาญในการปฏิรูปประเทศด้านต่างๆ จำนวน 30 คน มีอำนาจหน้าที่ขับเคลื่อนการปฏิรูปโดยการเสนอแนะนโยบายและข้อเสนอในการปฏิรูปต่อรัฐสภา คณะรัฐมนตรีหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อลดความเหลื่อมล้ำและสร้างความเป็นธรรมในด้านต่างๆ

11)“กลไกคณะกรรมาธิการอิสระเสริมสร้างความปรองดองแห่งชาติ” ประกอบด้วย กรรมการไม่เกิน 15 คน ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งจากผู้ทรงคุณวุฒิ ซึ่งไม่เป็นฝักฝ่ายทางการเมืองหรือความขัดแย้งและผู้ซึ่งเป็นผู้นำความขัดแย้ง มีอำนาจหน้าที่ ศึกษา วิเคราะห์ เพื่อหาสาเหตุแห่งความขัดแย้ง ความเสียหายที่เกิดขึ้น และข้อเสนอแนะแนวทางการแก้ไขปัญหาส่งเสริมให้มีการเรียนรู้และใช้กระบวนการแก้ไขปัญหาความขัดแย้งร่วมกันและสร้างเครือข่ายในการสร้างความปรองดองในภาคส่วนต่างๆ เพื่อให้มีกระบวนการสร้างความปรองดองเกิดขึ้น