อาเซียนของประชาชน?

โดย...ธนพล ไชยภาษี

สมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (อาเซียน) เปิดม่านขึ้นอีกครั้งที่กรุงกัวลาลัมเปอร์ ประเทศมาเลเซีย เมื่อวานนี้ โดยในปีนี้เจ้าภาพอย่างมาเลเซียได้กระจายการประชุมไปที่เกาะลังกาวีด้วย ภายใต้แนวความคิดที่ว่าต้องการให้อาเซียนเข้าถึงคนท้องถิ่นมากกว่าที่เป็นอยู่

แนวความคิดนี้เป็นเรื่องน่าสนับสนุนครับ ต้องไม่ลืมว่าตลอดการก่อตั้งอาเซียนมานานกว่า 30 ปีนั้น อาเซียนเป็นองค์กรที่แทบจะไม่เข้าถึงคนอย่างแท้จริง เป็นเพียงเวทีระหว่างเจ้าหน้าที่รัฐ โดยที่ประชาชนในภูมิภาคนี้ไม่ได้มีความรู้สึกว่าเป็นชาวอาเซียนมากนัก ซึ่งถือว่าแตกต่างจากสหภาพยุโรป ที่ประชาชนมีความรู้สึกว่าเป็น “คนยูโรเปี้ยน” มากกว่า “คนอาเซียน” อย่างมาก

ยิ่งในปลายปีนี้ จะเป็นปีที่อาเซียนจะก้าวเข้าสู่การเป็นประชาคมรวมทั้งด้านเศรษฐกิจ ความมั่นคง และสังคม/วัฒนธรรม จะยิ่งทำให้โจทย์ของอาเซียนในข้อนี้ยากขึ้นไปอีก

กระนั้นก็พอเข้าใจได้ครับ ว่าเพราะเหตุใดเรื่องของอาเซียนถึงเป็นเรื่องของภาครัฐมากกว่าเป็นเรื่องของประชาชน ถ้าหากมองย้อนไปในอดีต อาเซียนคือองค์กรที่เกิดขึ้นต่อจากองค์กรซีโต้ ที่มีวัตถุประสงค์การก่อตั้งที่แท้จริงก็คือการต้านทานค่ายคอมมิวนิสต์หลังยุคสงครามเวียดนาม ที่ในขณะนั้นเวียดนามกลายเป็นภัยร้ายต่อภูมิภาคนี้หลังจากบุกยึดกัมพูชาเอาไว้ตามแนวทฤษฎีโดมิโน ที่คอมมิวนิสต์หลังจากที่สยายปีกได้ในเวียดนามก็จะกินพื้นที่ต่อมายังประเทศไทย พม่า มาเลเซีย ลงไปถึงภูมิภาคอาเซียนทั้งหมด

องค์กรซีโต้จึงได้รับการก่อตั้งขึ้นมาเพื่อต้านทานค่ายคอมมิวนิสต์อย่างแท้จริง ซึ่งถือว่าเป็นองค์กรด้านความมั่นคงและเป็นเรื่องของรัฐครับ

มีการพูดถึงกันมากมาย ว่าการเข้าสู่เออีซีหรือประชาคมเศรษฐกิจร่วมในปลายปี 2015 นี้ จะทำให้อาเซียนเป็นหนึ่งเดียวกันมากขึ้น จะมีแรงงานข้ามพรมแดนกันมากขึ้น แต่ในความเป็นจริงนั้นการเปิดให้แรงงานข้ามพรมแดนกันได้นั้นก็จำกัดเฉพาะใน 5 สาขาวิชาชีพเท่านั้น ไม่ได้ครอบคลุมทุกสาขาอาชีพ

ยิ่งไปกว่านั้นครับ ลักษณะของประเทศสมาชิกอาเซียนเอง ยังมีความรู้สึกลึกๆ ถึงการเป็นคู่แข่งกันทางด้านเศรษฐกิจ แม้กระทั่งเป็นศัตรู อย่างเช่นคนอินโดนีเซีย มาเลเซีย และสิงคโปร์ ก็มีความไม่ลงรอยกันมานานจากทั้งความขัดแย้งทางด้านการเมืองและวัฒนธรรม เป็นต้น แม้กระทั่งประชาชนในประเทศเพื่อนบ้านอินโดจีนของไทยก็มีความรู้สึกที่ไม่สู้ดีนักต่อคนไทย

สิ่งเหล่านี้ถือเป็นการบ้านข้อใหญ่มากๆ ครับ ที่จะทำอย่างไรให้อาเซียนเป็นเรื่องของประชาชนให้ได้ ให้คนอาเซียนรู้สึกว่าเป็นคนอาเซียนจริงๆ

ถ้าทำไม่ได้ ก็ยากครับที่อาเซียนจะขึ้นไปเทียบชั้นกับสหภาพยุโรปได้