ยุทธศาสตร์ด้านการสร้างความร่วมมือทางการศึกษา ของประเทศไทยกับประเทศเพื่อนบ้าน

โดย...รศ.ดร.สรศาสตร์ สุขเจริญสิน

เมื่อสัปดาห์ที่แล้ว ผมได้มีโอกาสไปเยือนประเทศพม่าอีกครั้ง หลังจากที่เคยไปมาเมื่อปีกลาย สิ่งที่ผมสังเกตเห็นความเปลี่ยนแปลงในช่วงหนึ่งปีได้อย่างชัดเจนก็คือ การจราจรที่ติดขัดมากขึ้น ทำให้ผมมีเวลากวาดตามองสองข้างทางถึงการพัฒนาอย่างก้าวกระโดดของเมืองย่างกุ้ง เช่น การก่อสร้างตึกสูงและการทำถนนที่มีอยู่อย่างต่อเนื่องตลอดเส้นทางที่รถบัสผ่านไป สำหรับวัตถุประสงค์ในการเดินทางไปเยือนมหาวิทยาลัยต่างๆ ในประเทศพม่าในครั้งนี้ ก็เพื่อพูดคุยถึงความเป็นไปได้ในเรื่องความร่วมมือทางการศึกษา ทำให้ผมทราบว่า มีนานาประเทศพร้อมที่จะหยิบยื่นความช่วยเหลือทางการศึกษาให้แก่ประเทศพม่าเป็นจำนวนมาก จึงทำให้ผมอดคิดไม่ได้ว่า ทำไมจึงเป็นเช่นนั้น และประเทศเหล่านั้น ได้ประโยชน์อะไรในการหยิบยื่นความช่วยเหลือทางด้านการศึกษาให้กับประเทศพม่า

ในประเด็นนี้ ผมโชคดีที่มีโอกาสได้เข้าพบ และสนทนากับท่านเอกอัครราชทูตไทยประจำสาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมาร์ซึ่งท่านได้กรุณาไขข้อข้องใจว่า การที่ประเทศพม่าได้รับความช่วยเหลือทางการศึกษานั้น เป็นยุทธศาสตร์ของประเทศที่พัฒนาแล้วในการสร้างความเป็นมิตร เพราะจากการที่ประเทศพม่ามีความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรธรรมชาติ การเป็นจุดยุทธศาสตร์เชื่อมต่อจีนอินเดียและไทย ตลอดจนตลาดบริโภคขนาดใหญ่และแรงงานราคาถูกจำนวนมาก ทำให้ประเทศพม่า เป็นประเทศที่มีศักยภาพทางเศรษฐกิจสูง แต่นโยบายปิดประเทศ ภายหลังความล้มเหลวทางเศรษฐกิจ และการถูกคว่ำบาตร ได้ทำให้ช่องทางธุรกิจของชาวต่างชาติมีจำกัด แต่การกลับมาเปิดประเทศอีกครั้งเมื่อต้นปี 2554 ทำให้พม่าได้กลายเป็นจุดสนใจของนักธุรกิจทั่วโลก โดยการเดินหน้าแก้ไขกฎหมายการค้าการลงทุน ให้เอื้อต่อธุรกิจต่างชาติมากขึ้น จึงทำให้ประเทศพม่ากลายเป็นจุดหมายของการลงทุนอันดับต้นๆ ของโลกในไม่ช้า

ดังนั้น ประเทศต่างๆ จึงเล็งเห็นความสำคัญในการมีส่วนร่วมในการขับเคลื่อนประเทศพม่าสู่การพัฒนาทางเศรษฐกิจที่ดีขึ้น หนึ่งในกลไกที่สำคัญก็คือ การพัฒนาทรัพยากรมนุษย์หรือประชากรในประเทศให้มีคุณภาพที่ดี เพราะคนคือศูนย์กลางของการพัฒนา ถ้าคนไม่มีศักยภาพก็จะไม่มีการนำพาไปสู่การพัฒนาในแนวที่พึงประสงค์ได้ การเข้าไปช่วยเหลือด้านการศึกษาผ่านการให้ทุนการศึกษาแก่ประเทศเพื่อนบ้านนั้น นอกจากจะเป็นการช่วยเหลือทางมนุษยธรรมแล้ว ก็ยังถือเป็นการลงทุนที่สำคัญของประเทศที่ต้องการมีบทบาทต่อภาคเศรษฐกิจของประเทศพม่า เพราะเมื่อนักศึกษาพม่าที่ได้รับทุนไปศึกษาในประเทศต่างๆ เหล่านั้น ย่อมได้รับอิทธิพลทางความคิดอย่างแน่นอน การเรียนรู้ภาษา วัฒนธรรม เป็นการสร้างพฤติกรรมและทัศนคติที่ดีต่อประเทศที่ตนเองจบการศึกษามา ยิ่งในปัจจุบัน มีความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีและการขนส่งคมนาคมทำให้การเผยแพร่วัฒนธรรมกระทำได้รวดเร็วยิ่งขึ้น

ยุทธศาสตร์การให้ทุนการศึกษากับนักศึกษาประเทศเพื่อนบ้านที่ควรจะเป็นนั้น ก็ไม่ควรมุ่งหวังแค่จะให้ เพื่อเหตุผลในการช่วยเหลือด้านการศึกษาเพียงอย่างเดียว แต่ยิ่งไปกว่านั้นคือ ความหวังที่จะให้คนกลุ่มนี้ช่วยงานหน่วยงานของประเทศไทยที่ต้องมีความสัมพันธ์กับประเทศเพื่อนบ้าน หรือหวังให้คนเหล่านี้ออกไปช่วยงานประเทศไทยที่นอกประเทศไทย เพราะคนเหล่านี้จะช่วยเป็นกระบอกเสียงให้กับประเทศไทยในเวทีต่างๆ ได้ และหากเราได้ให้ทุนกับเด็กระดับหัวกะทิที่มีศักยภาพในการประสบความสำเร็จ ก็จะช่วยให้ประเทศไทยมีบทบาทในประเทศเพื่อนบ้านได้มากขึ้น ก็เหมือนกับนักร้องที่มีผลกับทัศนคติและพฤติกรรมของแฟนเพลงนั่นเอง

ผมคิดว่าในกรณีทำความร่วมมือทางการศึกษานี้ ก็ไม่ต่างจากการสนับสนุนให้มีคนไทยไปนั่งในทำเนียบขององค์การระดับโลก เช่น WTO IMF ASEAN หรือ UNCTAD เราคงไม่ได้แค่ต้องการแค่ชื่อเสียงของประเทศเท่านั้น แต่ประเทศไทยควรให้ความสำคัญในการส่งคนไทยเข้าชิงตำแหน่งสูงสุดในองค์การระดับโลกให้มากขึ้น เพราะจะเป็นการพาประเทศไทยให้ไปอยู่ในจุดที่ประเทศอื่นๆ จะต้องรับฟังและเกรงใจ ท่านเหล่านั้น จะเป็นกระบอกเสียงให้กับประเทศไทย และมีส่วนในการปกป้องผลประโยชน์ของประเทศในเวทีโลก เช่นเดียวกับยุทธศาสตร์การสร้างความร่วมมือทางการศึกษา ประเทศไทยควรผลักดันให้เป็นนโยบายของชาติ ไม่ใช่เป็นแบบกระท่อนกระแท่นแบบต่างคนต่างไป คณาจารย์บางมหาวิทยาลัยแค่ไปเพื่อทัศนศึกษาและเซ็นกระดาษใบเดียวที่เรียกว่า MOU เพื่อให้บรรลุตัวชี้วัดบางอย่างด้านคุณภาพการศึกษาเท่านั้น ซึ่งเป็นที่น่าเสียดาย

ขอฝากประเด็นส่งท้ายว่า การศึกษาที่ดีจะช่วยพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ของทั้งประเทศผู้ให้ทุนการศึกษาและประเทศผู้ได้รับทุนการศึกษา เพราะจะเกิดการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมและความคิด อันจะนำไปสู่การต่อยอดทางความคิด นวัตกรรม และการเรียนรู้จากจุดแข็งและจุดด้อยของแต่ละฝ่ายอีกด้วย เพื่อยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันของคนในภูมิภาคอีกด้วยครับ