เปิดปม ‘ซูเปอร์โฮลดิ้ง’

การประชุมคณะกรรมการนโยบายกำกับดูแลรัฐวิสาหกิจ (คนร.) หรือซูเปอร์บอร์ดรัฐวิสาหกิจ ที่มีพล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรีเป็นประธาน ในวันนี้(2 มี.ค.) เพื่อพิจารณาจัดตั้งบรรษัทรัฐวิสาหกิจแห่งชาติ หรือซูเปอร์โฮลดิ้ง ขึ้นเพื่อดูแลรัฐวิสาหกิจทั้งระบบจะมีการถกเถียงกันอย่างหนัก โดยวงในระบุว่ามีความคิดเห็นต่างกันอย่างมาก โดยแนวคิดหลักมาจากกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิใน คนร. ประกอบด้วย ประสาร ไตรรัตน์วรกุล ผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทย บรรยง พงษ์พานิช ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร ธนาคารเกียรตินาคิน วิรไท สันติประภพ นักวิชาการอิสระ

กลุ่มนี้เห็นว่า ที่ผ่านมาการบริหารงานของรัฐวิสาหกิจต่างๆ จะกระจายอยู่ตามกระทรวงเจ้าสังกัด ทำให้การบริหารงาน การลงทุน ไม่เป็นเอกภาพ และตกอยู่ภายใต้การแทรกแซงของนักการเมืองมาโดยตลอด จึงต้องการตั้งหน่วยงานพิเศษขึ้น ในรูปแบบบรรษัทรัฐวิสาหกิจแห่งชาติ หรือซูเปอร์โฮลดิ้ง โดยการออกกฎหมายให้ซูเปอร์โฮลดิ้งเป็นผู้ถือหุ้นรัฐวิสาหกิจทั้งหมดแทนกระทรวงการคลัง และรวบอำนาจการดูแลรัฐวิสาหกิจจากกระทรวงเจ้าสังกัดมาไว้ที่ซูเปอร์โฮลดิ้งทั้งหมด

โครงสร้างของซูเปอร์โฮลดิ้งที่กลุ่มนี้เสนอนั้น จะมีการตั้งคณะกรรมการจำนวน 7 คน และกรรมการผู้จัดการ 1 คน โดยซูเปอร์โฮลดิ้งจะมีอำนาจในฐานะผู้ถือหุ้น ทำหน้าที่แต่งตั้งกรรมการและผู้บริหารที่เหมาะสมเข้าไปในแต่ละรัฐวิสาหกิจ รวมทั้งเป็นผู้กำหนดยุทธศาสตร์และแผนปฏิบัติงานของแต่ละรัฐวิสาหกิจด้วย

รวมทั้งจะมีการออกแบบให้การเมืองแทรกแซงซูเปอร์โฮลดิ้งไม่ได้ง่ายๆ เช่น การปลดกรรมการผู้จัดการของซูเปอร์บอร์ดจะทำได้ก็ต่อเมื่อกรรมการผู้จัดการต้องมีความผิดร้ายแรง เช่นเดียวกับการปลดผู้ว่าการ ธปท. เพื่อป้องกันการแทรกแซง ไม่ใช่คิดจะปลดก็ปลดโดยใช้เหตุผลว่าเพื่อความเหมาะสมเท่านั้น

ตามแนวคิดนี้ การตั้งซูเปอร์โฮลดิ้งมาบริหารรัฐวิสาหกิจจะทำให้รัฐวิสาหกิจทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยเฉพาะรัฐวิสาหกิจสำคัญๆ ทั้งสาขาขนส่ง พลังงาน การสื่อสาร รวมถึงสถาบันการเงิน ที่ขณะนี้อำนาจกระจายอยู่ในกระทรวงต้นสังกัด ขณะที่กระทรวงการคลังซึ่งเป็นผู้ถือหุ้นกลับไม่มีอำนาจในการบริหาร หรือส่งคนเข้าไปเป็นกรรมการ

อย่างไรก็ตาม โครงสร้างดังกล่าวยังมีหลายฝ่ายที่ไม่เห็นด้วย กลุ่มผู้ที่คัดค้านเห็นว่าการตั้งซูเปอร์บอร์ดขึ้นมานั้นจะดูแลสินทรัพย์รัฐวิสาหกิจทั้งระบบที่มีถึง 11 ล้านล้านบาท แต่กลับไม่มีการกล่าวถึงระบบตรวจสอบและคานอำนาจที่มีประสิทธิภาพพอที่จะป้องกันการแทรกแซงจากนักการเมือง

นอกจากนี้ เป็นรูปแบบที่ตั้งขึ้นมาหลักคิดก็ใกล้เคียงกับซูเปอร์โฮลดิ้งที่รัฐบาล พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร มีแนวคิดจะจัดตั้งขึ้น และถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างรุนแรงว่า นักการเมืองในขณะนั้นต้องการรวบอำนาจรัฐวิสาหกิจมาไว้ที่ซูเปอร์บอร์ด เพราะมีงบลงทุนจำนวนมาก รวมทั้งต้องการแปรรูปรัฐวิสาหกิจหลายแห่งเพื่อเป็นการเก็งกำไรหุ้นรัฐวิสาหกิจที่จะนำเข้าจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์

ปัญหาที่เกิดขึ้นทำให้คณะกรรมการซูเปอร์บอร์ดจะมีการหารือการตั้งหน่วยงานอิสระรูปแบบอื่นด้วย โดยกระทรวงการคลังได้เสนอให้ตั้งซูเปอร์บอร์ดขึ้น แต่ดูแลเฉพาะรัฐวิสาหกิจที่จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ คือ บริษัท การบินไทย บริษัท ปตท. ธนาคารกรุงไทย รัฐวิสาหกิจที่เป็นบริษัทจำกัด เช่น บริษัท ขนส่ง บริษัท ไปรษณีย์ไทย และธนาคารของรัฐ คือ ธนาคารออมสิน และธนาคารอาคารสงเคราะห์ (ธอส.) ซึ่งทั้งหมดนี้มีสินทรัพย์รวมประมาณ 70% ของทั้งระบบ

นอกจากนี้ ยังมีการเสนอรูปแบบการตั้งเป็นหน่วยงานขึ้นมาใหม่อยู่ภายใต้การดูแลของสำนักนายกรัฐมนตรี แต่รูปแบบนี้ยังมีปัญหาเรื่องการเมืองจะแทรกแซงได้ง่าย มีการเสนอรูปแบบการจัดตั้งหน่วยงานอิสระเช่นเดียวกับ ธปท. หรือคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ (ก.ล.ต.) แต่ก็มีข้อเสียว่าหน่วยงานอิสระดังกล่าวจะทำหน้าที่กำกับได้อย่างเดียว แต่ไม่มีอำนาจเข้าไปบริหาร ซึ่งเป็นจุดอ่อนสำคัญของรัฐวิสาหกิจที่เป็นอยู่ปัจจุบัน

รังสรรค์ ศรีวรศาสตร์ ปลัดกระทรวงการคลัง กรรมการ คนร. กล่าวว่า ต้องรับฟังความคิดของกรรมการ คนร. ว่าส่วนใหญ่เห็นว่ารูปแบบไหนเหมาะสม สำหรับกระทรวงการคลังก็ต้องเตรียมข้อมูลให้ คนร.พิจารณาว่า หากมีการตั้งซูเปอร์โฮลดิ้งขึ้นมาดูแลรัฐวิสาหกิจเบ็ดเสร็จ สำนักงานคณะกรรมการนโยบายรัฐวิสาหกิจ (สคร.) จะมีบทบาทหน้าที่อย่างไรต่อไป

ทั้งนี้ กระทรวงการคลังรายงานฐานะของรัฐวิสาหกิจ 9 สาขา จำนวน 55 แห่ง ณ เดือน มิ.ย. 2557 มีทรัพย์สินรวม 11.8 ล้านล้านบาท มีหนี้สิน 9.33 ล้านล้านบาท มีรายได้จากการดำเนินงาน 1.36 ล้านล้านบาท รายจ่าย 1.21 ล้านล้านบาท มีกำไรสุทธิ 7.1 หมื่นล้านบาท และมีเงินนำส่งรัฐในปีงบประมาณ 2557 ที่ผ่านมา 1.36 แสนล้านบาท

มติของซูเปอร์บอร์ดในการตั้งซูเปอร์โฮลดิ้งจะออกมาเป็นอย่างไร น่าติดตามอย่างยิ่ง