ควรปฏิรูปเหมือนกัน!!!

โดย...วีระศักดิ์

ในฐานะที่ปรึกษาสถาบันอนาคตไทยศึกษา ผมมีข้อมูลที่ ดร.เศรษฐพุฒิ สุทธิวาทนฤพุฒิ ค้นคว้าส่งออกมาเป็นรายงาน ซึ่งสังคมไทยน่าจะรับรู้...และบันทึกไว้ครับ

ประการแรก ฐานเงินเดือนค่าตอบแทนของข้าราชการไทย ไม่ได้น้อยหน้ากว่าบริษัทเอกชนแล้ว เมื่อรวมผลจากการปรับฐานเงินเดือน โดยมติคณะรัฐมนตรีชุดต่างๆ ใน 10 ปีที่ผ่านมา ข้าราชการไทยมีเงินเดือนเริ่มต้นดีเท่า หรือดีกว่าเอกชนในหลายกรณี

มีช่วงที่รัฐอั้นการปรับเงินเดือนของข้าราชการอยู่บ้างจากพิษเศรษฐกิจต้มยำกุ้ง และวิกฤตแฮมเบอร์เกอร์ ทำให้ราชการต้องรัดเข็มขัดการเงินมากหน่อย แต่เมื่อพ้นวิกฤตนั้นมาได้แล้ว เสียงบ่นเสียงร้องของข้าราชการก็ได้รับการสนองตอบอีกที บวกกับความตระหนักของผู้บริหารระดับสูงของรัฐที่เกรงว่ามันสมองจากราชการจะไหลออกไปอยู่กับเอกชนหมด

ดังนั้น เงินเดือนแรกเข้าของคนจบปริญญาตรีสู่ระบบราชการเวลานี้ได้แน่ที่ 1.5 หมื่นบาท/เดือน (จากอดีตที่เคยได้เพียงเดือนละ 6,000 บาท ในปี 2546) ในขณะที่ระบบเอกชนจ่ายค่าตอบแทน (เฉลี่ยจากการคำนวณค่าจ้างแรงงานอายุ 22-24 ปี) ยังอยู่ที่ 1.3 หมื่นบาท เพิ่มเพียงเล็กน้อยจากที่เคยได้รับที่ 9,000 บาท/เดือน ในปี 2546

ประการที่สอง บุคลากรมีรัฐเป็นนายจ้าง ได้เปลี่ยนโครงสร้างจากที่ส่วนใหญ่เป็นข้าราชการ กลายเป็นลูกจ้างของรัฐ และพนักงานประเภทอื่นๆ ของรัฐ ซึ่งโดยหลักการแล้ว แปลว่าเมื่อไม่เป็นข้าราชการ ก็จะไม่ได้บำนาญหลังเกษียณ และบัดนี้ลูกจ้างรัฐที่ไม่เป็นข้าราชการนั้น กลับมีเพิ่มขึ้นถึงเกิน 4 เท่าตัว จากที่เคยมี 2 แสนคนในปี 2547 แต่กลับมีเพิ่มขึ้นเป็นเกือบล้านคนในปี 2556

รายงานชี้ว่า เวลานี้บางกระทรวงมีลูกจ้างและพนักงานของรัฐมากกว่าจำนวนข้าราชการประจำของกระทรวงนั้นๆ ถึง 4 เท่าตัว เช่น กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มีข้าราชการหมื่นคน แต่มีลูกจ้างพนักงานที่ไม่ใช่ข้าราชการร่วม 5 หมื่นคน

ก็คงจำเป็นต้องมีแหละ เพราะการคุ้มครองทรัพยากรธรรมชาติ ป่าไม้ ทะเล ปะการัง สัตว์ป่า สารพัดนั้น คงต้องใช้เจ้าหน้าที่เยอะอยู่ แนวคิดให้ชุมชนคุ้มครองทรัพย์สินส่วนรวมในหลายพื้นที่นั้น น่าสนใจยิ่ง แต่หลายชุมชนก็ต้องเผชิญปัญหารุมเร้าสารพัด ดังนั้นถ้ายังไม่มีนโยบายสุดทาง ให้ชุมชนมีพลังปกป้องและใช้ประโยชน์จากทรัพยากรชุมชนล้อมตัวได้อย่างเต็มที่แล้ว ความหวงแหนและความเข้มแข็งในการจัดการร่วมระหว่างรัฐกับชุมชน คงไม่พอต่อกรกับกลุ่มผลประโยชน์และนายทุนที่เข้ามาทั้งลักลอบ แอบขโมย หรือส่ายอาดๆ เข้ามา พร้อมใบอนุญาตสัมปทาน ประทานบัตร อาชญาบัตร ที่รัฐเองนั่นแหละที่ให้เขามาเบ่งชาวบ้าน

ทีนี้มาดูรายงานของสถาบันอนาคตไทยศึกษาต่อ ประการที่สาม พบว่า ข้าราชการซี 9 คือ ระดับผู้อำนวยการสำนัก และหรือระดับรองอธิบดี ในราชการมีจำนวนเพิ่มขึ้นกว่าเก่าอย่างมากถึง 2 เท่าตัว เมื่อเทียบกับปี 2545 สาเหตุสำคัญส่วนหนึ่งมาจากช่วงที่รัฐบาลเมื่อ 2545 สร้างกระทรวงใหม่เข้ามาในระบบอีก 6 กระทรวง ทำให้มีการตัดพอกเอาตำแหน่งในระดับปฏิบัติการ มาพอกรวมให้กลายเป็นตำแหน่งใหญ่ๆ ระดับบนไว้เยอะทีเดียว

ผลของครั้งนั้น จนบัดนี้ภาครัฐหลายองค์กรจึงขาดกำลังข้าราชการในระดับปฏิบัติการ และผลก็เลยออกมาว่า ทำให้หน่วยงานจำเป็นต้องเลือกจะจ้างลูกจ้างชั่วคราว ลูกจ้างประจำ ลูกจ้างโครงการเข้ามาเต็มไปหมด ซึ่งผมเห็นว่ากลายเป็นความเหลื่อมล้ำที่รัฐสร้างขึ้นเสียเองอีกที

ประการที่สี่ พบว่าค่าใช้จ่ายงบบุคลากรภาครัฐเพิ่มขึ้นเกือบสามเท่า ข้อดีก็คือ มีตำแหน่งงานมากขึ้น คนมีงานทำกับรัฐเป็นจำนวนมาก แต่ผลอีกด้านคือ งบลงทุนเพื่อประชาชนของรัฐก็มีสัดส่วนเหลือน้อยลงตามตรรกะไป ยิ่งถ้าเทียบกับชาติในเอเชียแล้ว เรามีงบค่าจ้างบุคลากรภาครัฐสูงเป็นอันดับต้นๆ ของทวีปเอเชีย ไม่ใช่แค่อาเซียนนะครับ อันนี้น่าตกใจทีเดียว

ประการที่ห้า จำนวนองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีมากขึ้น จากที่เคยมีแต่กำนัน ตำบล เป็นระบบ อบต. จาก อบต. เป็นเทศบาล จากเทศบาลเมืองเป็นเทศบาลนคร ดังนั้นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น มีทั้งจำนวนองค์กรและปริมาณงานหลากหลายขึ้นมาก จึงจ้างคนมากขึ้นตามขนาด ทั้งระดับบริหารและปฏิบัติการ

วันนี้จำนวนบุคลากรในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจึงเพิ่มสูงถึง 6 เท่า เมื่อเทียบจากสิบปีก่อน เราจึงพอจะเข้าใจเหตุปัจจัยของเรื่องพอควรนะครับว่าเรามีค่าตอบแทนให้ข้าราชการเพิ่มขึ้น เราเพิ่มคนทำงานให้ราชการมากขึ้น ทั้งในส่วนกลาง ในส่วนท้องถิ่น ทั้งเพิ่มในระดับผู้บริหารชั้นสูง และมีลูกจ้างมาให้ใช้ในระดับปฏิบัติการเยอะขึ้นอย่างมาก แต่ประสิทธิภาพของรัฐบาลดีขึ้นหรือไม่ ปัญหาคอร์รัปชั่นเปลี่ยนแปลงไปหรือเปล่า การปฏิรูประบบราชการจึงสำคัญอย่างมาก

พ.ร.บ.การอำนวยความสะดวกในการพิจารณาอนุญาตของทางราชการ เป็นอีกก้าวสำคัญที่จะพาให้ระบบราชการไทยมีความเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้น