การปฏิรูป

โดย...เจษฏ์ โทณะวณิก นักวิชาการอิสระ

วันนี้โจทย์ใหญ่ 2 ประการของบ้านเมือง คือ การปฏิรูปและการปรองดอง ซึ่งเรื่องหลังนี้คงเอาไว้พูดคุยกันในวาระต่อๆ ไป เพราะเป็นประเด็นใหญ่และลงตัวกันค่อนข้างยาก แต่ก็ไม่ใช่ไม่มีหนทาง ส่วนเรื่องปฏิรูปนั้นอันที่จริงก็เชื่อมกับเรื่องปรองดองอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ บางคนบอกว่าต้องปรองดองก่อนแล้วจึงปฏิรูปได้ บางคนบอกว่าเรื่องปฏิรูปกับเรื่องปรองดองเป็นเรื่องเดียวกัน ส่วนตัวเห็นว่าปรองดองคือผลลัพธ์ของการปฏิรูป ซึ่งก็จะได้นำเรียนท่านผู้อ่านในวาระต่อๆ ไป

มาว่ากันเรื่องปฏิรูป ซึ่งหมายถึงการปรับหรือยกเครื่องสิ่งที่ผิด หรือเสื่อมหรือไม่เป็นที่พึงปรารถนาหรือสิ่งที่เป็นปัญหา โดยที่ไม่สามารถแก้ไขได้เพียงแต่การปรับปรุงเปลี่ยนแปลง ซึ่งหากจะใช้คำ คำเดียวก็คือเพียงการทำให้ดีขึ้นแบบพัฒนาเท่านั้นไม่พอ หากแต่ต้องปรับใหม่หรือยกเครื่องใหม่กันเลย เนื่องจากสิ่งที่ต้องจัดการนั้นเสมือนหนึ่งเป็นสิ่งที่ใช้ไม่ได้ หากปล่อยเอาไว้ก็รังแต่จะพังเสียหาย ยิ่งไปกว่านั้นหากปรับปรุงก็ไม่ได้ เปลี่ยนแปลงก็ไม่พอ เนื่องจากสิ่งนั้นๆ มีพื้นฐานที่เป็นปัญหา เป็นสิ่งที่ผิด เสื่อม หรือไม่เป็นที่พึงปรารถนา หากยังขืนไปปรับปรุงหรือเปลี่ยนแปลง หรือแม้กระทั่งพัฒนาก็รังแต่จะทำให้เกิดสภาพความหมักหมมของสิ่งที่ใช้ไม่ได้ ดุจเช่นการก่ออิฐถือปูนเพื่อสร้างบ้านบนพื้นที่ที่ไม่ได้มีการตอกเสาเข็มเอาไว้ ท้ายที่สุดบ้านย่อมจะพังครืนลงมา ดังนั้นจึงต้องรื้อฐานที่วางเอาไว้ออก จากนั้นจึงตอกเสาเข็มใหม่ เช่นนี้ก็จะเข้าข่ายดุจเช่นการปฏิรูปนั่นเอง

อย่างไรก็ตาม โดยหลักทางวิชาการแล้ว การปฏิรูป (Reform) เป็นสิ่งที่อยู่ระหว่างการปฏิวัติ (Revolution) กับการพัฒนา (Development) หรือการปรับปรุง (Improvement) โดยที่การปฏิวัตินั้นคือการเปลี่ยนแบบพลิกคว่ำ ยกเลิกสิ่งเดิมอย่างสิ้นเชิง แล้วเปลี่ยนใหม่ โดยไม่มีเค้าของเดิมอยู่เลย ซึ่งหากเปรียบเช่นเรื่องสร้างบ้านที่กล่าวไป คือการที่มีบ้านอยู่แล้ว เสาเข็มก็ตอกเอาไว้ แต่ได้ทำเอาไว้ไม่ดี เสาเข็มไม่ได้มาตรฐาน โครงบ้านไม่มีคุณภาพ และตัวบ้านทั้งหมดแตกร้าว เช่นนี้จะต้องรื้อบ้านทิ้ง ทุบฐานออก และขุดเอาเสาเข็มออกมาทั้งหมด แล้วเริ่มตั้งแต่แรกใหม่หมดเลยในรูปแบบอื่น ซึ่งไม่เหมือนเดิมเลย ส่วนการพัฒนานั้น คือ การปรับปรุง เปลี่ยนแปลงบนฐานเดิม ซึ่งอาจจะยังไม่ดีพอ หากเปรียบเช่นการสร้างบ้านก็จะเป็นเหมือนกับการที่บ้านตอกเสาเข็มไว้ดี โครงบ้านแข็งแรง แต่ใช้หลังคาผิดรูปแบบ ดังนั้นจึงต้องมีการรื้อหลังคาแล้วเปลี่ยนใหม่ ซึ่งไม่ได้กระทบถึงรากฐานบ้าน หรือแม้กระทั่งโครงสร้างอื่นๆ ของบ้าน

โจทย์ของประเทศไทยวันนี้ เรามองว่าเรื่องการเมือง การบริหารราชการแผ่นดิน กฎหมายและกระบวนการยุติธรรม การปกครองท้องถิ่น การศึกษา เศรษฐกิจ พลังงาน สาธารณสุขและสิ่งแวดล้อม สื่อสารมวลชน สังคม ล้วนแล้วแต่อยู่ในสภาพที่ไม่เป็นที่พึงปรารถนา หากไม่ถึงขั้นเสื่อม ดังนั้นการจะดำเนินการแต่เพียงพัฒนาประเทศไม่เพียงพอ แต่จะให้ปฏิวัติทุกสิ่งอย่าง (นอกเหนือจากที่ทำในด้านการเมืองไปแล้ว) ก็คงจะไม่ได้ ดังนั้นจึงต้องมีการปฏิรูปประเทศในด้านต่างๆ ดังที่กล่าวไป โดยกลไกที่กำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญยังผลให้การยกร่างรัฐธรรมนูญไม่สามารถที่จะหลีกเลี่ยงการก่อให้เกิดการปฏิรูปไปได้

การปฏิรูปที่ว่านั้นควรจะเป็นเช่นไร มีรายละเอียดและข้อควรคำนึงอยู่หลายด้าน เรามาว่ากันในคราวต่อไปครับ