ตบโต๊ะเคาะรายงานสลายม็อบแดง

วิกฤตการเมืองไทย ในรอบทศวรรษที่ผ่านมา กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) เป็นหนึ่งในตัวละครสำคัญที่สังคมเฝ้าจับตา เนื่องจากทุกการเคลื่อนไหวของมวลชน ย่อมหลีกหนีไม่พ้นประเด็นเกี่ยวกับการละเมิดสิทธิมนุษยชน ที่มีการวิพากษ์วิจารณ์กันมากที่สุด คือ การปกป้องสิทธิของผู้ชุมนุมในช่วงเหตุการณ์ความรุนแรงเมื่อเดือน เม.ย.–พ.ค. 2553 และการออกรายงานเหตุรัฐใช้อำนาจปราบปรามผู้ชุมนุมกลุ่มแนวร่วมประชาธิปไตยต่อต้านเผด็จการแห่งชาติ (นปช.) หรือ “เสื้อแดง” ที่ตามมาหลังจากนั้น

“อมรา” เล่าถึงความเหนื่อยยากในการออกรายงานฉบับดังกล่าวว่า กรรมการทะเลาะกันเยอะมาก รายงานจึงออกมาช้าทะเลาะกันว่าจะเขียนอย่างไร พวกข้าราชการเก่าบอกว่าอันนั้นไม่ได้นะ คือไม่ยอมตัดสิน อันนี้ไม่ได้ ไปแก้มาใหม่ สุดท้ายเราบอกต้องออกสิ ต้องเร่งออก และในที่สุดตบโต๊ะนะว่าต้องออกแล้ว

ผลจากการถกเถียงกันหลากหลายทิศทาง ส่งผลทิศทางของรายงานไม่ชัดเจน สาระสำคัญบางส่วนถูกตัดออกไป

“มันเขียนไม่ชัด เป็นไปตามเหตุการณ์แต่ละเหตุการณ์ อย่างกรณีการยิงที่วัดปทุมวนาราม เขียนยากมาก จะต้องดูว่ามีความชัดเจนแค่ไหน ข้อมูลพอไหม ทีนี้ตำรวจไม่ให้ข้อมูลด้วย คนที่ไม่อยากให้เขียนชัดเจน บอกเลยว่าข้อมูลไม่พอ ตำรวจไม่ให้ แต่คนที่อยากให้ชัดเจนกว่านี้ ก็อยากละเอียดๆ”

อย่างไรก็ตาม ความยากคือการเขียนว่าเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเป็นการละเมิดสิทธิหรือไม่ เวลาอธิบายสถานการณ์พออธิบายกันได้อยู่ แต่ถึงตอนที่สรุปย่อหน้านี้ ว่าเรื่องนี้เป็นการละเมิดสิทธิยากที่สุด เพราะเถียงกันตลอดเวลา

สำหรับรายงานการชุมนุมกลุ่ม นปช. เป็นประเด็นใหญ่ที่ทำให้กรรมการสิทธิมนุษยชนถูกมองว่าเลือกข้าง

“อมรา” ปฏิเสธว่า ไม่ได้สนับสนุน จุดยืนของเราคือละเมิดสิทธิ แต่ถ้ารัฐคิดว่าจำเป็นต้องละเมิด รัฐก็ต้องอธิบายได้ แล้วก็จะมีภาษากฎหมายว่าจะละเมิดได้ต้องจำเป็นจริงๆ ไม่มีทางเลือกอื่น

“มันมีเขียนไว้ ละเมิดได้เมื่อมีเหตุผลเพียงพอ มันอยู่ที่ดุลยพินิจทั้งหมด ข้อแม้ทั้งหลาย ได้หรือไม่ได้ มันอยู่ที่ดุลยพินิจทั้งหมด คือดุลยพินิจของคนสั่ง ก็เขาเข้ามาปราบ แล้วเขาบอกว่าทำตามหน้าที่ เหมือนทหารตอนนี้ บอกว่าเข้ามาทำหน้าที่”

นอกจากนั้น ภาพที่ปรากฏออกไปยังกลายเป็นว่า กสม.ใกล้ชิดกับรัฐบาลอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ ถึงขั้นเข้าพบกันในค่ายทหารราบที่ 11 รักษาพระองค์ ท่ามกลางความขัดแย้งที่รุนแรงระหว่าง 2 ขั้วตรงข้าม จนกลายเป็นภาพติดตัว กสม.ยุคอมรา ว่า เลือกข้างทหาร และเอียงข้างประชาธิปัตย์

“เราเห็นภาพนี้ทุกครั้งเวลาที่สื่อของคนเสื้อแดงพูดถึงเรา เรื่องนี้ข้อเท็จจริงคือ 1 วันก่อนหน้า เราไปหาหมอเหวง (นพ.เหวง โตจิราการ แกนนำ นปช.) และเข้าพบคุณวีระ (นายวีรกานต์ มุสิกพงศ์ อดีตประธาน นปช.) ที่เวทีการชุมนุม แล้วเราก็ยังไปหาตัวแทนพรรคเพื่อไทย แต่ไม่เป็นข่าว พอไปหาคุณอภิสิทธิ์ กลายเป็นว่าออกทุกฉบับ แล้วเวลาเขาทำสกู๊ปด่าทีไร ก็ได้เห็นหน้าตัวเองทุกที”

นอกจากนี้ ที่กล่าวหาว่ากรรมการสิทธิมนุษยชนเป็นปรปักษ์กับเสื้อแดง หรือเอียงข้างพรรคประชาธิปัตย์ ก็ไม่ใช่เลยนะ 7 คน มันไม่ใช่ประชาธิปัตย์ทั้งหมดหรอก แต่หลายคนเป็นข้าราชการ ตอนเพื่อไทยอยู่ เขาก็เอียงไปทางโน้นนะ เพียงแต่ว่ามันจะไม่มีเสื้อแดงมาด่า

อีกหนึ่งข้อครหาที่ กสม.ถูกวิจารณ์อย่างหนัก ก็คือ การเปรียบเทียบมาตรฐานการดำเนินการระหว่างการชุมนุมของ นปช. ปี 2553 และการชุมนุมของ กปปส. ระหว่างปี 2556-2557 ไม่ว่าจะเป็นการเดินขบวนที่กระทบการจราจร การปิดถนนสำคัญ หรือ “ชัตดาวน์กรุงเทพฯ” การปิดล้อมสื่อมวลชน รวมถึงการใช้อาวุธปะทะกับเจ้าหน้าที่รัฐ จนกลายเป็นคำถามวนซ้ำว่า สถานการณ์ดังกล่าว กสม.ปฏิบัติหน้าที่อย่างไร รวมถึงใช้มาตรฐานที่แตกต่างกันในการวินิจฉัยหรือไม่?

“เราก็เขียนรายงานหมด เราก็ดูเป็นเหตุการณ์ๆ ไป แบบเดียวกับปี 2553 บางส่วนที่เขียนบรรยายก็เสร็จแล้ว บางส่วนที่ยังต้องวิเคราะห์ยังเขียนไม่เสร็จ สิ่งที่เราพบเบื้องต้นก็คือเจ้าหน้าที่รัฐเรียนรู้จากบทเรียนปี 2553 หลายอย่าง กรณี กปปส. รัฐใช้อาวุธน้อยมากและระวังตัวมากเลยนะ ส่วนระเบิดที่เกิดในจุดต่างๆ นั้นก็เหมือนเดิมคือ ฝีมือใครก็ไม่รู้”

“ส่วนกรณีชัตดาวน์ เป็นข้อสังเกตที่ดี เราอาจจะต้องเติมหัวข้อนี้เข้าไปในรายงาน แต่ท้ายที่สุดสรุปได้ว่า ปี 2556-2557 ได้รับบทเรียนจากปี 2553 มากเลยทีเดียว ทำให้เหตุการณ์ในครั้งหลังไม่รุนแรงเท่ากับปี 2553 ทั้งฝ่ายผู้ประท้วงและฝ่ายรัฐ

บทเรียนจากปี 2553 ทำให้คุณสุเทพ (นายสุเทพ เทือกสุบรรณ เลขาธิการ กปปส.) จะต้องประกาศเดินที่ละวัน ไม่ปิดถนนตลอด ประกาศเป็นครั้งคราว” ประธาน กสม.ยกตัวอย่างการเคลื่อนไหวที่ไม่กระทบสิทธิประชาชนในกรุงเทพฯ ซึ่งเป็นแนวทางที่ผู้ชุมนุมได้เรียนรู้ที่ลดการละเมิดสิทธิ