เธอกับฉัน : สัมพันธภาพกับอิสรภาพ

สมศรีเป็นหญิงสาวหน้าตาดี มีอาชีพการงานเป็นที่เคารพนับถือ เธอสมควรที่จะมีความสุขแต่การยึดติดกับอะไรบางอย่างก็ทำให้เธอดูไม่มีความสุขเท่าที่ควร สิ่งนั้นคือความโหยหาในสัมพันธภาพ เธอใช้ชีวิตกับเพื่อนชายในฐานะคู่ชีวิตโดยไม่ได้มีการจดทะเบียนสมรส หรือการแต่งงาน เธอต้องการสัมพันธภาพที่มั่นคง อบอุ่น ใส่ใจและดูแล  แต่เธอก็พบว่าเธอมิอาจเรียกร้องอะไรได้มากนัก เธอมีความสุขยามเมื่อเพื่อนชายอยู่ใกล้ด้วยใช้เวลาใช้ชีวิตร่วมด้วย และเธอก็ทุกข์ใจรู้สึกไม่มั่นคง เมื่อเธอพบว่าเพื่อนชายคนนี้ติดธุระการงาน หรือไม่ได้ใส่ใจเธอเท่าที่คาดหวัง เธอพบว่าเธอไม่มีอิสรภาพเลย สุขทุกข์ของเธอเหตุใดจึงขึ้นกับเพื่อนชายคนนี้  ปัญหาของเธอคืออะไรกันแน่

สมชายเป็นหนุ่มโสดที่มีการงานมั่นคง สนุกสนานกับชีวิตและมีภาพฝันมากมายหากว่าวัยเกษียณของเขามาถึง  แต่เมื่อเวลาผ่านไปเพียง 3-4 เดือน เขาพบว่าไม่ง่ายเลยกับการดูแลจิตใจ ชีวิตและการจัดการเวลาที่ดูมีมากมาย ยังไม่รวมถึงภาวะที่แตกต่างมากมายระหว่างการมีอำนาจหน้าที่จากบทบาทการงานที่เคยมี  กับภาวะที่เป็นคนธรรมดา ไม่มีอำนาจ ตำแหน่งบทบาทอีกต่อไปเป็นเพียงคนธรรมดาที่มีรายได้จากเงินบำนาญ  สมชายมีอิสรภาพมากมาย แต่ไม่มีบทบาทตำแหน่ง ไม่มีใครสนใจแบบที่เคยได้รับจากเมื่อก่อน เขาจะรับมือกับอิสรภาพที่มากมายนี้อย่างไรดี

หลายท่านคงมีประสบการณ์ขี่จักรยาน  ช่วงเวลาที่เราประคองตัวบนยานพาหนะ 2 ล้อ และเท้าถีบบันไดรถจักรยานเพื่อพุ่งตัวไปข้างหน้า ประสบการณ์ที่สัมผัสได้คือ อิสรภาพ การขี่จักรยานให้ความรู้สึกแตกต่างจากการเดิน การวิ่งที่เราคุ้นเคย เราได้สัมผัสกับประสบการณ์ความเร็ว สายลมที่ปะทะร่างกาย  และเราก็รู้ด้วยว่าเราสามารถควบคุมจังหวะความเร็วของการขับขี่ด้วยตัวเราเองได้  สิ่งนี้ให้ความรู้สึกที่ดีมาก เพราะหมายถึงเราควบคุมชีวิตของเราเองได้ เรามีอิสรภาพและเราก็มีสัมพันธภาพด้วย แต่มันเป็นสัมพันธภาพที่เราเชื่อมโยงกับตนเอง กับความรู้สึกในปัจจุบันและความเป็นไปในขณะนั้นๆ  การขับขี่จักรยานเป็นทักษะที่ต้องอาศัยการฝึกฝน เราจะประคองตัวอย่างไรที่จะพุ่งไปข้างหน้า เท้าเคลื่อนไหวพอดีกับสมดุลของการทรงตัว ความเร็วที่ต้องการ และทิศทางรถที่ต้องการไป ทักษะเหล่านี้ต้องอาศัยการลองผิดลองถูก อาจจะหมายถึงการล้มลุกคลุกคลาน หกล้มบาดเจ็บ วิธีที่ช่วยลดความเสี่ยง คือ ขอให้พ่อแม่หรือใครก็ได้ที่ยอมเหนื่อยช่วยประคองจักรยานให้เราขณะฝึกหัดขี่จักรยาน เด็กหลายคนมุ่งมั่นฝึกฝน ถีบจักรยานไปข้างหน้าแต่ก็ต้องการมั่นใจว่ามีพ่อแม่คอยประคองหลัง รับประกันความปลอดภัยให้พวกเขา

การขี่จักรยานจึงเป็นประสบการณ์ที่มีเส้นแบ่งชัดเจนระหว่างความเป็นอิสระกับสัมพันธภาพ  ความเป็นอิสรภาพจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อพ่อแม่ยอมปล่อยมือให้เราได้เข้ามาควบคุมจักรยานด้วยตัวเอง  และหมายถึงการพร้อมรับความเสี่ยงว่าเราอาจจะต้องหกล้มเจ็บตัวเพราะควบคุมจักรยานเองไม่ได้  ดังนั้นหากเรากลัวเจ็บ กลัวความเสี่ยง เราก็จะไม่มีโอกาสได้เรียนรู้และเติบโตต่อไปและหมายถึงว่าจริงๆ เราพอใจที่จะอยู่ภายใต้การปกป้องคุ้มครองของพ่อแม่ของสิ่งที่เราคุ้นเคย มั่นคง เด็กๆ จะเติบโตเป็นผู้ใหญ่ก็ต่อเมื่อสามารถและกล้ารับผิดชอบตนเอง กล้าที่จะมีอิสรภาพของตนเอง

   หลายคนโหยหาสัมพันธภาพ สัมพันธภาพช่วยให้เราไม่ต้องพบกับความรู้สึกโดดเดี่ยวลำพัง เหงา ว้าเหว่ สัมพันธภาพทำให้เราได้เข้าถึงความรัก ความผูกพัน แต่สิ่งที่ต้องแลกคือ อิสรภาพ  อิสรภาพทำให้เรามีสิทธิกำหนดชีวิต ความคิด ความรู้สึกและการกระทำว่าเราต้องการอะไร สามารถเดินตามความฝัน ความปรารถนาของเราเอง มันให้เสรีภาพในการเลือก ซึ่งหมายถึงการต้องรับผิดชอบตนเอง การลองผิด ลองถูกและรับผิดชอบต่อสิ่งที่เลือก สำหรับสมศรี การยึดติดกับสัมพันธภาพทำให้สมศรีไม่มีโอกาสได้ลิ้มลองรสชาติของอิสรภาพ ความไม่เชื่อในความสามารถในการดูแลตัวเอง ความไม่วางใจตนเองในความสามารถที่จะอยู่เพียงลำพังและดูแลสุข ทุกข์ของตัวเองด้วยตัวเอง ทำให้สมศรีมีชีวิตที่เหมือนถูกขังกับสัมพันธภาพที่ยึดโยงใจของสมศรี หากเปรียบเทียบกับการขับขี่จักรยาน เราอาจสรุปได้ว่า สมศรีเลือกที่จะไม่ขับขี่จักรยานด้วยตนเอง

ขณะที่สมชายต้องเผชิญกับโจทย์ที่ต่างออกไป ชีวิตหลังเกษียณทำให้สมชายมีอิสรภาพจาก หน้าที่การงาน ตำแหน่งบทบาท รวมถึงอำนาจ ความสำคัญที่เคยมี อิสรภาพนี้จึงเป็นทั้งการสูญเสียอะไรบางอย่าง และเป็นการได้มาซึ่งอะไรบางอย่าง อิสรภาพจึงหมายถึงการเป็นอิสระจากอะไรบางอย่าง เพื่อไปทำอะไรบางอย่างด้วย  เพราะแท้จริงสัมพันธภาพคือส่วนหนึ่งในชีวิตของเรา โจทย์ของสมชายจึงเป็นการใช้อิสรภาพที่มีอยู่ในวัยพ้นเกษียณนี้ว่าจะมุ่งหมายเพื่ออะไรต่อไป

เราทุกคนต้องการสัมพันธภาพของการโอบอุ้มดูแล ความมั่นใจในความคุ้นเคยที่ต้องการทุกอย่าง ต่างมีกาลเวลากำกับอยู่ วันหนึ่งตัวอ่อนในท้องแม่ก็จะต้องถือกำเนิดออกมา เด็กน้อยก็จะต้องเป็นผู้ใหญ่ และวันหนึ่งเราที่มีชีวิตก็ต้องลาจากไป การเป็นผู้ใหญ่ที่มีวุฒิภาวะก็หมายถึงการสิ้นสุดของภาวะเด็กน้อย พร้อมกับการมีความเข้าใจในชีวิตแบบผู้ใหญ่ที่ไม่ใช่แบบเด็กๆ ชีวิตเราทุกคนจึงเหมือนการขับขี่จักรยาน อาศัยศิลปะการประคองตัว และทำงานไปมาระหว่างอิสรภาพกับสัมพันธภาพ