การเมืองไทย พ.ศ. 2558

ขอสวัสดีปีใหม่ท่านผู้อ่านทุกท่าน การเมืองไทยในปีที่ผ่านมาถือได้ว่ายังไม่มีเสถียรภาพทางการเมือง ถึงแม้ว่าเจตนารมณ์ของ คสช.ต้องการให้มีประชาธิปไตยที่มีความสมบูรณ์จึงน่าจะมีการพินิจการเมืองในโอกาสนี้ ดังนี้

1.ปีนี้จะเป็นปีแห่งการปฏิรูปทางการเมืองอย่างเข้มข้น โดยสาระหลักของการปฏิรูปควรเป็นเรื่องการใช้อำนาจรัฐที่ทำแล้วเกิดประโยชน์กับประชาชนเป็นสำคัญ การใช้อำนาจดังกล่าวอาจต้องมีที่มาจากความยินยอมของประชาชนเป็นสำคัญ โดยผ่านการเลือกตั้งที่สุจริตและเที่ยงธรรม ดังนั้นวิธีการเลือกตั้งที่มีประสิทธิภาพไม่สำคัญไปกว่าการปรับเปลี่ยนวัฒนธรรมทางการเมืองของผู้มีสิทธิเลือกตั้งให้ตระหนักถึงอำนาจอธิปไตยของเขาที่จะต้องให้ผู้แทนปวงชนชาวไทยนำไปใช้จัดสรรแบ่งปันสิ่งที่มีคุณค่าให้กับคนไทยให้มากที่สุด จะต้องละเว้นการซื้อขายเสียงอย่างเป็นรูปธรรม ส่งเสริมคนดีให้เข้ามาทำงานให้กับบ้านเมืองจะทำให้อำนาจรัฐมีทิศทางและสุจริตมากยิ่งขึ้น

2.เมื่อมีการใช้อำนาจรัฐเพื่อประชาชนผู้เป็นเจ้าของอำนาจอธิปไตย ย่อมมีสิทธิทุกวินาทีที่จะต้องทำให้เกิดกระบวนการ “ตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐ การปฏิรูปต้องให้เจตนารมณ์เรื่องนี้เป็นหัวใจสำคัญของการปกครองในระบบประชาธิปไตย ประชาชนต้องปรับเปลี่ยนพฤติกรรมที่ต้องเป็นนักประเมินการทำงาน ติดตาม ตรวจสอบ นักการเมืองท้องถิ่นและระดับชาติให้เป็นค่านิยมทางการเมืองที่อนุชนรุ่นหลังได้ประพฤติต่อไป” การตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐไม่ว่าจะเป็นการดำเนินงานโดยตรงของประชาชน อาทิ การเข้าชื่อถอดถอนนักการเมืองที่ไม่ดีต้องทำให้เป็นประเพณีปฏิบัติ แนวคิดสำคัญของนักรัฐศาสตร์ที่ชื่อว่า จอห์น ล็อก ได้อธิบายว่า ประชาชนสามารถถอดถอนนักการเมืองได้ เพราะอำนาจที่แท้จริงอยู่ที่ประชาชน นักการเมืองเป็นเพียงเจ้าหน้าที่ของรัฐที่ประสานประโยชน์ให้เกิดกับประชาชนเท่านั้น  ดังนั้น หากนักการเมืองบิดเบือนเจตนารมณ์ของประชาชน พูดง่ายๆ ว่าโกงประชาชน ประชาชนไม่ต้องเกรงใจ ถอดถอนนักการเมืองผู้นั้นได้ นี้เป็นหลักการสำคัญและเป็นเจตนารมณ์ในการปฏิรูปในครั้งนี้

3.การมีส่วนร่วมของประชาชนโดยตรงเนื่องจากประเทศไทยใช้ระบบรัฐสภาเป็นประเพณีการปกครองมาตั้งแต่ต้น ดังนั้น ระบบตัวแทนหรือการมีผู้แทนปวงชนชาวไทยถือว่าเป็นหลักการใหญ่ในการปกครอง หากแต่ภารกิจบางอย่างผู้แทนไม่สามารถดำเนินการได้และไม่สามารถสะท้อนข้อเท็จจริง รวมถึงทำให้การตอบสนองความต้องการของประชาชนอยู่ในระดับต่ำ ทำให้หลักการมีส่วนร่วมทางการเมืองโดยตรงของประชาชนเป็นอีกหลักการสำคัญที่ช่วยส่งเสริมสนับสนุนให้การใช้อำนาจรัฐตอบสนองปัญหาตรงกับข้อเท็จจริงได้ชัดเจนขึ้น หากแต่พึงต้องระมัดระวังว่าการมีส่วนร่วมโดยตรงของประชาชนอาจจะไปขัดหลักการระบบรัฐสภานั้นหมายความว่า ผู้ปกครองต้องมาจากระบบรัฐสภา ประชาชนเป็นเจ้าของอำนาจอธิปไตย และไม่ใช่ผู้แสดงหลักในการเป็นผู้ปกครองเสียเอง จำเป็นต้องมีผู้แทนปวงชนชาวไทยไปคัดสรรกันเองให้เป็นผู้ปกครองหรือนายกรัฐมนตรี

4.การเมืองภาคประชาสังคมหรือการเมืองภาคพลเมืองมีความสัมพันธ์โดยตรงกับการมีส่วนร่วมทางการเมืองข้อ 3 ข้างต้น ซึ่งที่ผ่านมาประเทศไทยเริ่มมีกระแสการตื่นตัวยอมรับในบทบาทของการเมืองภาคพลเมืองมากขึ้น และมีรูปแบบการรวมกลุ่มที่หลากหลายและมีการเคลื่อนไหวทางสังคมอยู่เนืองๆ และมีผลต่อเสถียรภาพของรัฐบาลโดยตรงทางรัฐศาสตร์เรียกว่า เป็นกลุ่มกดดันหรือบทบาทของกลุ่มผลประโยชน์ทางการเมือง ในขณะที่สภาพราคายางพาราที่ตกต่ำ รัฐบาลยังไม่สามารถแก้ปัญหาได้ ก็จะมีกลุ่มชาวสวนยางออกมาเรียกร้องหรือกดดัน หากรัฐบาลไม่สามารถแก้ปัญหาได้ก็อาจเกิดการกดดันมากขึ้นและนำไปสู่ความไร้เสถียรภาพของรัฐบาล

5.กระบวนการสร้างรัฐธรรมนูญใหม่โดย สปช. และคณะกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญมีความชัดเจนว่าจะทำคลอดรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ให้แล้วเสร็จในปลายปีนี้ ซึ่งมีประเด็นร้อนๆ ที่กำลังถกเถียงกันในแวดวงการเมือง อาทิ ที่มาของนายกรัฐมนตรีจำเป็นหรือไม่ว่าจะต้องเป็น สส. ซึ่งหลายคนก็คิดว่าถึงเวลาที่ประเทศไทยต้องพูดความจริงกัน คนที่เป็นนายกรัฐมนตรีที่มาจาก สส. ในบางสถานการณ์ไม่สามารถแก้ปัญหาบ้านเมืองได้ จึงอาจจำเป็นต้องอาศัยช่องทางพิเศษที่ให้รัฐบาลพิจารณาบุคคลที่เหมาะสมแต่ไม่เป็น สส. บ้างก็ว่าถอยหลังเข้าคลอง และบ้างก็ว่านี้คือการทำไว้สืบทอดทางการเมืองของกลุ่มทหาร บ้างก็ว่าที่ผ่านมาประเทศไทยใช้ในทุกรูปแบบแล้ว แต่บทเรียนเมื่อวันที่ 22 พ.ค. 2557 เป็นประเด็นที่ทำให้เห็นว่าในระบบรัฐสภาในกฎหมายรัฐธรรมนูญ 2550 นายกฯ ต้องมาจาก สส.เท่านั้น มิอาจแก้ปัญหาบ้านเมืองในขณะนั้นและทำให้เกิดรัฐประหาร ดังนั้นเพื่อไม่ให้เกิดรัฐประหารอีกอาจจำเป็นต้องปลดล็อกให้มีช่องทางพิเศษ นายกฯ ไม่จำเป็นต้องเป็น สส.

อย่างไรก็ตาม ทุกรูปแบบล้วนแต่มีจุดเด่น จุดด้อย ต้องดูที่เจตนารมณ์แห่งกฎหมาย  ถ้าเรามั่นใจว่าระบบรัฐสภาเราที่เน้นการเลือกตั้งสามารถดำเนินการได้ ก็ไม่ต้องอาศัยช่องทางพิเศษแต่อย่างใด แต่ถ้าหากมีเหตุฉุกเฉินและถึงทางตันเหมือนเมื่อปีที่แล้วและไม่ต้องรัฐประหารก็เขียนลงไปเลยให้ชัดเจนในรัฐธรรมนูญว่า การได้นายกฯ ที่ไม่ใช่ สส. มีเงื่อนไขพิเศษอะไรและมีวิธีการได้มาอย่างไร ซึ่งต้องมีเหตุผลและตรรกะว่าไม่ใช่สภาวะปกติเลยจำเป็นต้องมีช่องทางพิเศษ โดยที่ทำให้ระบบการเมืองประคับประคองไปได้ชั่วคราว นายกรัฐมนตรีแบบพิเศษนี้เข้ามาเพื่อแก้ปัญหาที่มีระยะเวลาไม่ควรเกิน 2 ปี ดังนั้นนายกฯ ช่องทางพิเศษจึงไม่ใช่นายกฯ ปกติ ที่จะต้องมาจาก สส.เท่านั้น ที่สำคัญคือความชอบธรรมทางการเมือง โดยเฉพาะเป็นการยินยอมจากประชาชนอย่างแท้จริง