หนี้ครัวเรือน หลอนเศรษฐกิจปีหน้า

แม้ว่าภาวะเศรษฐกิจไทยในปี 2558 จะมีแนวโน้มสดใสและน่าจะขยายตัวได้ดีกว่าปีนี้ แต่ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ก็ยังปรับลดการคาดการณ์เศรษฐกิจปีหน้าขยายตัวเหลือ 4% จากเดิมที่คาดว่าจะโตได้ถึง 4.8% สอดคล้องกับหลายสำนักที่ปรับลดคาดการณ์การขยายตัวเศรษฐกิจไทยก่อนหน้านี้

โดยปัจจัยที่กระทบต่อการขยายตัว นอกจากการส่งออกที่ไม่ฟื้นตัวตามการชะลอตัวของเศรษฐกิจโลกแล้ว ยังมีเรื่องภาระหนี้ครัวเรือนที่ยังอยู่ในระดับสูง และกดดันการใช้จ่ายในประเทศ หรือการบริโภคภาคเอกชนไม่ให้ขยายตัวได้ดีเท่าที่หลายฝ่ายอยากเห็น

ทั้งนี้ ปัญหาหนี้ครัวเรือนในปี 2557 ได้คลี่คลายในระดับหนึ่ง อัตราการเติบโตชะลอตัวลงจากเมื่อ 2-3 ปีที่ผ่านมา ที่มีการขยายตัวค่อนข้างเร็ว เห็นได้จากข้อมูลของ ธปท. ที่ระบุว่าแต่ละไตรมาสในปี 2556 นั้น หนี้ครัวเรือนขยายตัวสูงกว่า 10% ขึ้นไป โดยไตรมาสแรกปี 2556 ขยายตัวสูงสุดถึง 16.21%

แต่อัตราการขยายตัวดังกล่าวเริ่มลดลงในปี 2557 โดยไตรมาสแรกนั้น ขยายตัว 9.9% และตัวเลขล่าสุด คือไตรมาส 2 นั้น ขยายตัวเหลือ 8.1% ถือว่ามีแนวโน้มที่ดีขึ้น หลังจากประชาชนเริ่มมีความระมัดระวังการใช้จ่ายมากขึ้น ซึ่งเป็นผลจากสถานการณ์ด้านการเมืองส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจจนกระทบต่อความเชื่อมั่น การมีงานทำการมีเงินเดือนที่เพียงพอกับการใช้จ่ายในอนาคต ส่งผลให้คนไทยระมัดระวังการใช้จ่ายมากขึ้น ประกอบกับสถาบันการเงินก็เข้มงวดการปล่อยสินเชื่อบุคคล
สินเชื่อรายย่อยมากขึ้น

อย่างไรก็ตาม แม้ว่าอัตราการขยายตัวของหนี้ครัวเรือนจะลดลง แต่ถ้าเทียบกับผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (จีดีพี) แล้ว หนี้ครัวเรือนของไทยในไตรมาส 2 ของปี 2557 ที่ขึ้นสูงสุดไปแตะที่ระดับ 83.5% ของจีดีพี ก็เป็นระดับที่น่ากังวลพอสมควร แม้จะยังไม่สูงถึงระดับ 85-100% ที่เสี่ยงต่อการสร้างปัญหาให้กับเสถียรภาพทางเศรษฐกิจของไทย โดยหนี้ครัวเรือนระดับดังกล่าวถือว่าสูงมากเมื่อเทียบกับประเทศเพื่อนบ้าน ยกเว้นมาเลเซียที่มีปัญหาหนี้ครัวเรือนต่อจีดีพีสูงกว่าไทย

แรงกดดันจากปัญหาหนี้ครัวเรือนในระดับสูง ยังส่งผลกระทบต่อการขับเคลื่อนเศรษฐกิจไทยในภาวะที่การส่งออกของไทยทรุดตัวทั้งจากปัญหาเศรษฐกิจโลกที่ยังฟื้นตัวไม่เต็มที่ และสินค้าไฮไลต์หลายตัวพบปัญหาการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วของเทคโนโลยี จนปรับสายการผลิตไม่ทัน
โดยเฉพาะกลุ่มชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์

ปัญหา คือ เมื่อรัฐบาลไม่สามารถหวังพึ่งการส่งออกให้เป็นแรงผลักดันเศรษฐกิจได้เหมือนที่ผ่านมา การดำเนินนโยบายกระตุ้นเศรษฐกิจจึงหันมาหวังพึ่งการใช้จ่ายในประเทศ ทั้งการใช้จ่ายด้านการบริโภค และการใช้จ่ายด้านการลงทุนต่างๆ แต่ในด้านการบริโภคนั้น ก็มีปัญหาเรื่องหนี้ครัวเรือนกดทับอยู่ ประชาชนจะเอาเงินที่ไหนมาเพิ่มการใช้จ่ายให้เกิดการกระตุ้นเศรษฐกิจจากภายใน และหนี้ครัวเรือนส่วนใหญ่จะเกิดกับผู้ที่มีรายได้น้อย ที่ลำพังจะใช้กินอยู่ตามปกติก็แทบไม่พออยู่แล้ว

นอกจากนี้ ระดับหนี้ครัวเรือนที่สูงขึ้นในภาวะที่เศรษฐกิจขยายตัวได้ไม่มาก ก็มีโอกาสสูงที่จะเกิดหนี้เสียเพิ่มขึ้นได้ในระยะต่อไป แม้ว่าระดับหนี้ที่ไม่ก่อให้เกิดรายได้ (เอ็นพีแอล) ของระบบธนาคารพาณิชย์โดยรวมจะยังไม่สูงมาก คือ เฉลี่ยที่ 2-3% ของสินเชื่อรวมเท่านั้น แต่เศรษฐกิจที่ขยายตัวได้ไม่สูงมากจะทำให้ผู้ประกอบการไม่สามารถขึ้นเงินเดือน หรือจ่ายโบนัสได้ในระดับเดิม จะยิ่งทำให้การจ่ายหนี้เป็นไปได้ยากขึ้น และอาจเกิดปัญหาเบี้ยวจ่ายหนี้ซ้ำเติมเข้าไปอีก

หนี้เสียจากการมีระดับหนี้ครัวเรือนที่สูง จึงเป็นความเสี่ยงต่อเสถียรภาพของระบบสถาบันการเงินไทย โดย ธปท.เองยังประเมินว่า ขณะนี้คุณภาพหนี้เริ่มด้อยลงบ้างแล้ว โดยเฉพาะหนี้ในกลุ่มสินเชื่อธุรกิจขนาดเล็กที่เกี่ยวข้องกับการบริโภค สินเชื่อส่วนบุคคล และสินเชื่อเช่าซื้อรถยนต์ เป็นต้น

อย่างไรก็ตาม การฟื้นตัวของผู้บริโภคในประเทศในปี 2558 ยังพอมีความหวังบ้างจากการที่ราคาน้ำมันลดลงถึง 40% ของราคาน้ำมันก่อนหน้านี้ ทำให้ค่าใช้จ่าย ค่าครองชีพต่างๆ ลดลงได้บ้างพอสมควร

แต่สำหรับปัญหาหนี้ครัวเรือนนั้น ปี 2558 ยังคงเป็นปีที่ต้องระมัดระวังและต้องหาทางแก้ไขต่อไป โดยการแก้ไขต้องเป็นความร่วมมือร่วมใจระหว่างหน่วยงานของรัฐทุกแห่ง ไม่ว่าจะเป็นธนาคารแห่งประเทศไทย กระทรวงการคลัง ธนาคารพาณิชย์ โดยเฉพาะธนาคารแห่งประเทศไทย ที่อยู่ระหว่างการดึงสหกรณ์ออมทรัพย์เข้าร่วมเป็นสมาชิกเครดิตบูโร เพื่อให้ลูกหนี้และเจ้าหนี้ได้รู้ข้อมูลประวัติการกู้ และการชำระหนี้ ซึ่งจะเป็นการสร้างมาตรฐานการปล่อยกู้ที่มีคุณภาพมากขึ้น ควบคุมไม่ให้มีการปล่อยสินเชื่อจนเกินระดับการชำระหนี้ของครัวเรือนลงได้บ้าง

และที่สำคัญ รัฐบาลเองก็ต้องมีส่วนสำคัญในการลดระดับหนี้ครัวเรือน โดยเฉพาะมาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจของรัฐบาลที่จะต้องไม่ทำให้ครัวเรือนก่อหนี้เพื่อการบริโภคเพิ่มขึ้น เหมือนรัฐบาลที่ผ่านมาที่มีนโยบายโครงการรถคันแรก จนเกิดการกู้หนี้มาซื้อรถและกลายเป็นปัญหาต่อเนื่องมาถึงปัจจุบัน

เพราะแนวนโยบายเช่นนี้ แม้จะช่วยกระตุ้นเศรษฐกิจได้ก็เฉพาะระยะสั้นๆ เท่านั้น แต่จะสร้างปัญหาสะสมในระยาวที่บั่นทอนการเติบโตทางเศรษฐกิจ และกลายเป็นปัญหาหลอกหลอนไปอีกนาน