ครั้งแรกของไทย "พ.ร.บ.คุ้มครองสัตว์"

โดย...อินทรชัย พาณิชกุล ภาพ โครงการเพื่อนข้างถนน

รู้สึกสลดใจทุกครั้งที่เห็นข่าวสัตว์ถูกทารุณอย่างโหดเหี้ยมโดยฝีมือมนุษย์

จนถึงขบวนการค้าสุนัขและค้าสัตว์ป่าผิดกฎหมายที่ดูเหมือนจะไม่มีวันกำจัดได้หมดสิ้น

เชื่อหรือไม่ว่า ความเลวร้ายทั้งหมดที่เล่ามา ไม่เคยมีคนผิดรายใดถูกลงโทษอย่างเด็ดขาด เนื่องจากกฎหมายอาญามาตรา 381 และ 382 ระบุไว้เพียงว่า “การทารุณกรรมสัตว์โดยไม่มีเหตุอันควร มีโทษจำคุกไม่เกิน 1 เดือน และปรับไม่เกิน 1,000 บาท” เท่านั้น ใครล่ะมันจะไปเกรงกลัว

ด้วยเหตุนี้ จึงเกิดกระแสเรียกร้องให้มีกฎหมายป้องกันการทารุณสัตว์ฉบับแรกของเมืองไทย นั่นคือ ร่างพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) ป้องกันการทารุณกรรมสัตว์และสวัสดิภาพสัตว์ โดยการผลักดันขององค์กรที่ทำงานด้านพิทักษ์สัตว์ อาทิ สมาคมป้องกันการทารุณกรรมสัตว์ มูลนิธิเดอะวอยซ์เสียงจากเรา สมาคมพิทักษ์สัตว์ไทย มูลนิธิเพื่อสุนัขในซอย (Soi Dog) มูลนิธิรักสัตว์ป่า มูลนิธิเพื่อนสัตว์ป่า มูลนิธิดินดีน้ำใสแห่งประเทศไทย A CALL for Animal Rights Thailand โครงการเพื่อนข้างถนน เครือข่ายภาคประชาชนต่อต้านการค้าสุนัขข้ามชาติและการทารุณกรรม (Watchdog Thailand) องค์กรทำดี และศูนย์บริบาลช้าง รวมถึงเครือข่ายคนรักสัตว์อีกเป็นจำนวนมาก

ล่าสุด เมื่อวันที่ 12 พ.ย.ที่ผ่านมา ที่ประชุมสภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) ได้ลงมติเห็นชอบให้ร่าง พ.ร.บ.ป้องกันการทารุณกรรมและการจัดสวัสดิภาพสัตว์ ผ่านวาระ 3 ร่าง ด้วยคะแนน 188 ต่อ 1 งดออกเสียง 4 เสียง ท่ามกลางเสียงความดีใจของบรรดาคนรักสัตว์ที่ติดตามข่าวอย่างต่อเนื่อง

แต่ถึงอย่างนั้น ก็ยังมีเสียงคัดค้านอย่างกว้างขวาง เนื่องจากร่างกฎหมายฉบับดังกล่าวกลับไม่มีร่าง พ.ร.บ.คุ้มครองสัตว์ภาคประชาชน ซึ่งระบุข้อห้ามการกระทำอันเป็นการทารุณกรรมสัตว์ 20 ข้อ ไว้อย่างชัดเจนในมาตรา 17 ห้ามมิให้ผู้ใดกระทำการทารุณกรรมสัตว์โดยไม่มีเหตุผลอันสมควร และให้การกระทำดังต่อไปนี้ถือว่าเป็นการทารุณกรรมสัตว์ทั้งสิ้น

ประกอบด้วย (1) การเฆี่ยน ทุบตี ฟัน แทง เผา ลวก หรือทำการใดๆ ให้สัตว์ได้รับความทุกข์ ทรมาน พิการ หรือตายโดยไม่จำเป็น (2) ใช้งานสัตว์ในการทำผิดกฎหมาย ใช้งานจนเกินสมควรแก่ประเภท อายุ โดยเฉพาะสัตว์อ่อนแอ เจ็บป่วย และชรา เช่น นำช้างหรือสุนัขมาเร่ขอทาน (3) ใช้ยาหรือสารพิษอันตรายที่ทำให้สัตว์ได้รับความทุกข์ทรมาน บาดเจ็บ หรือตาย (4) ใช้พาหนะขนหรือเคลื่อนย้ายสัตว์ที่ไม่เหมาะสม ทำให้สัตว์ได้รับความทุกข์ทรมาน บาดเจ็บ ตาย (5) เลี้ยงกักขังในที่แคบเเออัด จนทำให้สัตว์ได้รับความทุกข์ทรมาน บาดเจ็บ หรือตาย (6) นำสัตว์ที่เป็นอริกันไว้ในที่เดียวกัน เช่น กระต่ายกับงู เป็นต้น (7) พรากแม่พรากลูกที่ยังไม่หย่านมโดยไม่มีเหตุอันสมควร (8) ทอดทิ้งสัตว์เพื่อให้พ้นภาระ ไม่ว่าจะเป็นสัตว์เลี้ยงประเภทใดก็ตาม ให้ได้รับความทุกข์ทรมาน บาดเจ็บ หรือตาย (9) ทำให้สัตว์ทุกข์ทรมานโดยการอดข้าวอดน้ำ

(10) เจ้าของสัตว์ไม่ให้การดูแลรักษาสัตว์ที่เลี้ยงไว้ยามเจ็บป่วย (11) การกระทำใดๆ ให้สัตว์ต้องพิการหรือเสียรูปร่างจากเดิมโดยไม่จำเป็น (12) ค้าเนื้อหรือซากสัตว์ประเภทสุนัขและแมว (13) การนำสัตว์มาประลองต่อสู้กันโดยไม่ได้รับอนุญาตตามกฎหมาย (14) ฆ่าหรือทำร้ายสัตว์โดยลุแก่โทสะ (15) พันธนาการ เช่น ล่าม ผูก ขังไว้นานจนเกินไป หรือใช้เครื่องพันธนาการที่ไม่เหมาะสม (16) ใช้สัตว์เลือดอุ่นที่มีชีวิตอยู่เป็นอาหารสัตว์อื่นโดยไม่มีเหตุอันสมควร (17) บริโภคสัตว์ทั้งที่มีชีวิตและลมหายใจอยู่ โดยเฉพาะสัตว์ที่มีกระดูกสันหลัง (18) สังวาสหรือใช้สัตว์ประกอบกามกิจ (19) สนับสนุนหรือมีส่วนให้ผู้อื่นกระทำการทารุณกรรมสัตว์ (20) การกระทำอื่นๆ ตามกำหนดในกฎกระทรวงหรือเนื้อหาด้านบนทั้งหมด กำหนดให้นับเป็นการทารุณกรรมสัตว์ที่ผิดกฎหมายทั้งสิ้น

สาระสำคัญทั้ง 20 ข้อนี้ ถือว่าครอบคลุมการกระทำทารุณสัตว์อย่างชัดเจน ไม่ต้องตีความตามดุลพินิจของเจ้าหน้าที่ให้ยุ่งยาก ไม่ต้องถกเถียงกันว่าอย่างไรถูกอย่างไรผิด เพื่อให้มีการบังคับใช้กฎหมายอย่างเข้มแข็ง ไร้ช่องโหว่

โรเจอร์ โลหะนันท์ นายกสมาคมพิทักษ์สัตว์ไทย บอกว่า การระบุข้อห้าม 20 ข้อ ไม่เพียงสร้างความชัดเจน แต่ยังป้องกันประชาชนที่รู้เท่าไม่ถึงการณ์ด้วย

“กฎหมายสวัสดิภาพสัตว์เป็นของสากลที่ไม่เคยมีมาก่อนในประเทศไทย ควรใช้รูปแบบของสากล ซึ่งแทบทุกประเทศในเอเชียใช้เป็นแบบอย่าง โดยระบุข้อห้ามการกระทำอันเป็นการทารุณสัตว์ไว้ชัดเจนเช่นกัน ไม่สามารถอาศัยแต่เพียงนิยามคำว่า ทารุณสัตว์ เพียงอย่างเดียวได้ หากเขียนเพียงว่า “ห้ามมิให้ผู้ใดกระทำทารุณกรรมสัตว์โดยไม่มีเหตุอันควร” โดยไม่ระบุตัวอย่างที่มักเกิดขึ้นไว้ ประชาชนที่ต้องปฏิบัติตามกฎหมายจะทราบได้อย่างไรว่าอะไรผิดอะไรถูก หรืออาจมีการใช้คำว่าเหตุอันควรมาแก้ต่างก็ได้ จึงเป็นช่องโหว่ที่น่ากลัว”

ดังนั้น ในทัศนะของคนรักสัตว์ การที่ไม่มีร่าง พ.ร.บ.คุ้มครองสัตว์ภาคประชาชน ซึ่งระบุข้อห้ามการกระทำอันเป็นการทารุณกรรมสัตว์ 20 ข้อ จึงไม่สมบูรณ์ และไม่เป็นประโยชน์กับสัตว์เท่าที่ควร

เรื่องจะลงเอยอย่างไร คงต้องติดตามรอลุ้นรอดูกันต่อไป