โลกผวา ศก.แดนมังกรไม่กระตุ้น อาจไม่รอด

โดย...นงลักษณ์ อัจนปัญญา

ผิดหวังไปตามๆ กัน เมื่อ หลู่จี้เหว่ย รัฐมนตรีคลังจีน ออกโรงส่งสัญญาณแน่ชัดระหว่างการประชุมรัฐมนตรีคลัง และผู้ว่าการธนาคารกลางกลุ่มประเทศเศรษฐกิจชั้น 20 ประเทศ (จี20) ที่เมืองแคร์นส์ ออสเตรเลีย เมื่อ 23 วันก่อน ว่าจีนจะไม่ปรับเปลี่ยนนโยบายใดๆ เพื่อกระตุ้นการขยายตัวทางเศรษฐกิจประเทศ เพราะการเติบโตในขณะนี้มีเสถียรภาพดีพอแล้ว

ขณะเดียวกัน รัฐมนตรีคลังจีนยังย้ำอย่างชัดเจนเหมือนปิดหนทางแนวทางกระตุ้นอีกว่า ตัวชี้วัดทางเศรษฐกิจเพียงตัวใดตัวหนึ่งจะไม่ทำให้จีนปรับเปลี่ยนนโยบายเศรษฐกิจขนานใหญ่ใดๆ เด็ดขาด และนโยบายเศรษฐกิจมหภาคที่จีนจะยังคงมุ่งเน้นต่อไป คือการขยายการจ้างงาน และการสร้างเสถียรภาพด้านราคา

แม้คำกล่าวข้างต้นจะสมเหตุสมผลและพอเข้าใจได้สำหรับพญามังกรที่กำลังเดินเครื่องเต็มกำลังเพื่อมุ่งปฏิรูปโครงสร้างเศรษฐกิจให้เติบโตได้อย่างยั่งยืนในระยะยาว ถึงกระนั้นนักลงทุนก็ยังอดรู้สึกผิดหวังไม่ได้อยู่ดี

เนื่องจากก่อนหน้านี้เพียงไม่กี่วันเพิ่งจะมีรายงานตัวเลขเกี่ยวกับการเติบโตของจีนหลายปัจจัยบ่งชี้ไปในทิศทางเดียวกันว่า ยักษ์ใหญ่แห่งเอเชียกำลังชะลอความร้อนแรงและจำเป็นต้องได้รับการกระตุ้นเพื่อรักษาระดับการโต มิเช่นนั้นก็เสี่ยงที่จะเผชิญภาวะเศรษฐกิจชะงักงันแน่นอน

แถมสิ่งที่ทำให้นักลงทุนเชื่อมั่นว่ารัฐบาลแดนมังกรน่าจะหันมาใช้มาตรการกระตุ้นอย่างจริงจังเสียที ก็คือความเคลื่อนไหวของธนาคารกลางจีน (พีบีโอซี) เมื่อสัปดาห์ที่แล้ว ที่ออกมาตรการผ่อนคลายทางการเงินเพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจ 2 ครั้ง ในเวลาไล่เลี่ยกัน ทั้งการตัดลดอัตราดอกเบี้ยซื้อคืนพันธบัตรระยะเวลา 14 วัน ลง 0.2% เพื่อลดต้นทุนกู้ยืมระยะสั้น และการอัดฉีดสภาพคล่องเข้าสู่ระบบถึง 5 แสนล้านหยวน (ราว 2.6 ล้านล้านบาท) ด้วยการปล่อยเงินกู้ดอกเบี้ยต่ำเป็นระยะเวลา 3 เดือน ให้กับ 5 ธนาคารยักษ์ใหญ่ของจีน

ดังนั้น เมื่อรัฐมนตรีคลังซึ่งมีอำนาจในการกำหนดทิศทางนโยบายการเงินและเศรษฐกิจของประเทศออกมายืนกรานไม่กระตุ้น เหล่านักลงทุนทั่วโลกจึงอดกังขาระคนวิตกกังวลว่า จีนมหาอำนาจทางเศรษฐกิจอันดับที่ 2 ของโลกรองจากสหรัฐแห่งนี้ จะเดินไปได้ราบรื่นปลอดภัยหรือไม่ หากปราศจากมาตรการกระตุ้นใหญ่ๆ ของภาครัฐ

ทั้งนี้ ต้องยอมรับว่าหลังจากที่ประธานาธิบดี สีจิ้นผิง และนายกรัฐมนตรี หลี่เค่อเฉียง ของจีน แสดงจุดยืนชัดเจนว่าจะปฏิรูปเศรษฐกิจชาติ พร้อมยืดอกยอมรับแบบไม่สะทกสะท้านว่า การเติบโตของเศรษฐกิจจีนที่สะท้อนผ่านผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (จีดีพี) น่าจะลดความร้อนแรงลง โดยตั้งเป้าการเติบโตของประเทศว่าจะอยู่ที่ระหว่าง 7.47.5% ในปีนี้ ความเคลื่อนไหวของเศรษฐกิจจีนก็แสดงให้เห็นว่ามีภูมิต้านทานแรงกดดันพอสมควร เพราะสามารถขยับตัวเติบโตได้

กระทั่ง นายกรัฐมนตรี หลี่เค่อเฉียง ของจีน กล่าวเมื่อต้นเดือน ก.ย.ที่ผ่านมาว่า รัฐบาลแดนมังกรประสบความสำเร็จในการทำให้เศรษฐกิจจีนโตอย่างมั่นคง โดยที่ไม่ต้องอาศัยมาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจใหญ่ๆ แต่อย่างใด

อย่างไรก็ตาม ความเห็นข้างต้นดูเหมือนจะไม่ได้สร้างความเชื่อมั่นให้กับนักลงทุน แถมยังทำให้เกิดความสงสัยมากขึ้น เพราะในช่วง 23 เดือนที่ผ่านมา เศรษฐกิจแดนมังกรกลับเริ่มแสดงสัญญาณอ่อนแออย่างเห็นได้ชัด

เริ่มต้นที่ความเคลื่อนไหวในผลผลิตภาคอุตสาหกรรมประจำเดือน ส.ค. ที่สำนักงานสถิติแห่งชาติจีน (เอ็นบีเอส) ปรับลดเหลือ 6.9% จากเดือน ก.ค. ก่อนหน้าซึ่งอยู่ที่ 9% และลดลงมากกว่าการคาดการณ์ของนักวิเคราะห์ จากผลสำรวจของบลูมเบิร์ก ซึ่งเชื่อว่าจะลดลงเพียงเล็กน้อยที่ 8.8% ส่งผลให้ผลผลิตภาคอุตสาหกรรมของจีนในเดือน ส.ค. เป็นการขยายตัวที่อ่อนแอที่สุดนับตั้งแต่ปี 2009

ปัจจัยบ่งชี้ความอ่อนแอของเศรษฐกิจจีนประการต่อมา ก็คือตัวเลขในภาคการส่งออกและนำเข้า โดยการส่งออกในเดือน ส.ค.ปรับตัวลดลงจากเดือน ก.ค. ซึ่งอยู่ที่ 14.5% มาอยู่ที่ 9.4% ในเดือน ส.ค. ขณะที่ภาคการนำเข้าลดต่ำลงจนน่าใจหายมากขึ้นไปอีก คือจาก 3% ลงมาอยู่ที่ 2.4%

ด้านการลงทุนโดยตรงจากต่างชาติ (เอฟดีไอ) อีกหนึ่งดัชนีชี้วัดความแข็งแกร่งของเศรษฐกิจจีนก็แสดงให้เห็นภาวะอ่อนแอเช่นเดียวกัน โดยกระทรวงพาณิชย์จีนรายงานว่า เดือน ส.ค.แดนมังกรดึงดูดเงินลงทุนโดยตรงต่างชาติ 7,200 ล้านเหรียญสหรัฐ ลดลงจากเดือนเดียวกันในปีก่อน 14% และลดลงจากเดือน ก.ค. ซึ่งอยู่ที่ 7,810 ล้านเหรียญสหรัฐ แถมยังทำสถิติเป็นเอฟดีไอที่มีปริมาณต่ำที่สุดในรอบ 4 ปี หรือนับตั้งแต่ปี 2010

ยิ่งไปกว่านั้น ยอดรวมเอฟดีไอของจีนนับตั้งแต่เดือน ม.ค.ส.ค. ลดลงจากช่วงเวลาเดียวกันในปีที่แล้ว 1.8% เหลือ 7.834 หมื่นล้านเหรียญสหรัฐ

ขณะที่อีกหนึ่งปัจจัยสำคัญที่บ่งชี้ภาวะอ่อนแอ ของเศรษฐกิจจีนที่ไม่พูดถึงไม่ได้ ก็คือการขยายตัวในภาคอสังหาริมทรัพย์ เนื่องจากมีสัดส่วนประมาณ 15% ของจีดีพีจีนทั้งหมด ดังนั้นภาวะชะลอตัวในภาคอสังหาริมทรัพย์ จึงมีผลกระเทือนต่อการขยายตัวเติบโตของเศรษฐกิจจีนอย่างไม่อาจหลีกเลี่ยงได้

เหตุผลเพราะภาคอสังหาริมทรัพย์มีความเกี่ยวพันกับภาคธุรกิจอื่นๆ รวมแล้วกว่า 40 ธุรกิจ ส่งผลให้เมื่ออสังหาริมทรัพย์อ่อนแอ่ย่อมไม่อาจหลีกเลี่ยงผลกระทบที่จะได้รับ เช่น ธุรกิจอุตสาหกรรมก่อสร้างวัสดุอุปกรณ์ และตลาดแรงงาน

ทั้งนี้ สำนักงานสถิติแห่งชาติจีน ระบุว่า ราคาบ้านใหม่ทั่วประเทศจีนในเดือน ส.ค. ปรับตัดลดลง 1.1% โดยลดลงต่อเนื่องเป็นเดือนที่ 4 แล้ว และลดลงในอัตราที่เร็วกว่าที่นักวิเคราะห์ หลายสำนักคาดการณ์กันไว้

ยิ่งไปกว่านั้น นอกจากราคาบ้านจะลดลงแล้ว ยอดขายบ้านในจีนยังปรับตัวลดลงอีก โดยมูดี้ส์ อินเวสเตอร์ เซอร์วิส ระบุในรายงานเมื่อปลายเดือน ส.ค.ว่า ยอดขายบ้านของจีนในช่วง 7 เดือนแรกปีนี้ ลดลงถึง 10.5% ขณะที่ฟิทช์ เรทติ้งส์ ระบุว่า ยอดการสร้างบ้านใหม่ยังปรับตัวลดลง 20%

นักวิเคราะห์หลายสำนัก อธิบายตรงกันว่า ยอดขายบ้านที่ลดลงทำให้ผู้ประกอบการธุรกิจก่อสร้างไม่มีทางเลือกนอกจากจำกัดการลงทุน ประหยัดต้นทุนต่างๆ รวมถึงการลดการจ้างงาน ตลอดจนหันไปกู้ยืมเงินจากธนาคารเพิ่มขึ้น เพื่อรักษาสภาพคล่องของตนเองกันมากขึ้น

ยืนยันได้จากรายงานของบลูมเบิร์กเมื่อวันที่ 1 ส.ค. ระบุชัดว่า ผู้ประกอบการก่อสร้างอสังหาริมทรัพย์จีนกู้เงินจากธนาคารต่างชาติเพิ่มขึ้น 39% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันในปีก่อนหน้า ทำให้ระดับหนี้เพิ่มสูงถึง 128% ซึ่งนับว่าสูงที่สุดนับตั้งแต่ปี 2005 ส่งผลให้หากไม่สามารถขายบ้านก็จะไม่มีเงินไปใช้หนี้ ในที่สุดก็กระเทือนเศรษฐกิจแดนมังกรทั้งระบบจนเสี่ยงพังครืนเอาได้ง่ายๆ

ยังไม่นับรวมปัจจัยเสี่ยงต่อเศรษฐกิจอย่างหนี้ของรัฐบาลท้องถิ่นที่จะต้องหาทางจัดการต่อไป และปัจจัยเสี่ยงจากภายนอกประเทศ ทั้งการเติบโตของยุโรป และการฟื้นตัวของมหาอำนาจอันดับ 1 ทางเศรษฐกิจของโลกอย่างสหรัฐ

เรียกได้ว่า พิจารณาจากปัจจัยการเติบโตทางเศรษฐกิจต่างๆ ของแดนมังกรแล้ว เป็นไปได้ยากแน่นอนที่จีนจะเดินหน้าเติบโตโดยไม่ต้องอาศัยแรงกระตุ้นหรือแรงเสริมใดๆ

อีกทั้งยังเป็นประเด็นที่ต้องจับตามองต่อไปว่า จีนจะสามารถเอาตัวรอดได้หรือไม่ หากไม่ใช้การกระตุ้นขนานใหญ่เหมือนที่ชาติเศรษฐกิจลำดับต้นๆ ของโลกงัดออกมาใช้

เพราะถ้าจีนไม่กระตุ้นจนกลายเป็นปัญหา ด้วยขนาดเศรษฐกิจที่ใหญ่จนเป็นเสมือนที่พึ่ง คู่ค้าหลักและนักลงทุนคนสำคัญของหลายๆ ชาติโดยเฉพาะในเอเชีย ดูท่าว่าประเทศต่างๆ เหล่านี้ก็คงหนีไม่พ้นหางเลขต้องเจอปัญหาจนเกรงว่าแทบจะเอาตัวไม่รอดเช่นเดียวกัน