มาตราการแทรกแซงราคาข้าวอย่าทำผิดซ้ำอีก

ชาวนาจำนวนมากทั่วประเทศที่พากันไปที่ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร หรือ ธ.ก.ส. เมื่อวันจันทร์ที่ 26 พ.ค. 2557 ซึ่งเป็นวันแรกที่ ธ.ก.ส.นัดเกษตรกรที่มีใบประทวนขายข้าวให้รัฐบาลตามลำดับคิวมารับเงินค่าจำนำ (ขาย) ข้าวที่รัฐบาลยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ค้างจ่ายไว้เมื่อหลายเดือนก่อน เป็นภาพที่น่าชื่นใจและน่าประทับใจเป็นอย่างมาก ที่เราได้เห็นชาวนาเหล่านี้ซึ่งทนทุกข์ทรมานกับการยังไม่ได้รับเงินค่าข้าวของตัวเองมาเป็นเวลานาน ได้ยิ้มแย้มแจ่มใสกันทั่วหน้ากับการได้รับเงินดังกล่าว ที่เป็นเช่นนี้ได้ก็เพราะนโยบายเร่งด่วนของคณะรักษาความสงบแห่งชาติ หรือ คสช. โดย พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา เป็นผู้นำสั่งให้ ธ.ก.ส. นำเงินสำรองของธนาคารออกมาจ่ายก่อนทันที และสั่งให้กระทรวงการคลังหาแหล่งเงินกู้เพื่อกู้เงินมาใช้คืนค่าข้าวให้ชาวนาทั้งหมดที่ค้างอยู่ 8 แสนราย เป็นเงินทั้งหมด 9.2 หมื่นล้านบาท ให้เสร็จภายใน 20 วัน หรืออย่างช้าภายในสิ้นเดือน มิ.ย.ศกนี้

ไม่แปลกเลยที่ชาวนาเหล่านี้ที่เพิ่งได้รับเงินในตอนนี้จะขอบคุณ พล.อ.ประยุทธ์ และ คสช. ที่ใช้อำนาจสั่งให้มีการดำเนินการเช่นนี้ได้โดยทันที ซึ่งเป็นอำนาจที่รัฐบาลรักษาการของยิ่งลักษณ์ที่เพิ่งหมดสภาพไป ไม่มี แต่ชาวนาเหล่านี้จะต้องไม่ลืมว่าเงินเหล่านี้ไม่ใช่เงินที่เนรมิตขึ้นมาจากอากาศโดย คสช. แต่เป็นเงินภาษีอากรในอนาคตของคนไทยทุกคน มากบ้าง น้อยบ้าง ช่วยกันลงขันเอามาจ่ายให้ชาวนาในวันนี้ คสช.เองก็ต้องพยายามให้ชาวนาทั้งหลายได้รับรู้ด้วยว่า การจ่ายเงินครั้งนี้เป็นการแก้ไขเยียวยาความเสียหายจากการดำเนินนโยบายที่ผิดพลาดที่รัฐบาลชุดก่อนทำไว้ และอย่าได้หลงใหลได้ปลื้มว่าการได้เงินค่าข้าวมามากมายขนาดนี้ก็เพราะความดีงามของนโยบายจำนำข้าวของรัฐบาลชุดก่อน เพราะถ้า คสช.ไม่ทำเช่นนี้ให้ชาวนาจะไปว่า คสช.ก็ไม่ได้ เพราะ คสช.ไม่ใช่เป็นคนทำให้เกิดความเสียหาย อย่างไรก็ดี คสช. จะเอาเงินภาษีอากรของประชาชนในอนาคตมาชดเชยความเสียหายจากความผิดพลาดของรัฐบาลชุดก่อนโดยไม่ทำอะไรให้เป็นบทเรียนที่เราจะไม่ทำผิดซ้ำอีก ก็คงจะไม่ได้เหมือนกัน แล้วจะให้ คสช.ทำอย่างไร?

ตามอำนาจที่ คสช.มีอยู่ในขณะนี้ จะทำอะไรก็ได้ แต่ต้องรีบทำ เพราะข้อเท็จจริงก็คือว่าจนถึงขณะนี้ ซึ่งเป็นที่ประจักษ์อย่างชัดแล้วถึงความเสียหายหลายแสนล้าน และความเสียหายในด้านอื่น เช่น ด้านโครงสร้างการค้าข้าวของไทย โครงสร้างการส่งออก โครงสร้างการผลิตและการรักษาคุณภาพของข้าว และยังไม่นับความทุกข์ทรมานของชาวนาที่ขายข้าวแล้วไม่ได้เงินทันที ไม่มีคนของรัฐบาลชุดก่อนแม้แต่คนเดียวออกมารับผิดถึงนโยบายที่ได้ทำลงไปในเวลากว่า 2 ปีที่ผ่านมา เรื่องที่น่าหงุดหงิดใจมากที่สุด คงไม่พ้นการยืนยันแบบกระต่ายขาเดียวของรัฐบาลก่อน (ไม่ว่าจะโดยดูจากหนังสือแก้ข้อกล่าวหาของยิ่งลักษณ์ ต่อ ป.ป.ช. หรือประวัติการให้สัมภาษณ์ของนักวิชาการหรือเจ้าหน้าที่สนับสนุนของฝ่ายรัฐบาลชุดก่อนเรื่องความเหมาะสมของโครงการจำนำข้าวนี้) ว่า (1) โครงการนี้ดีเพราะช่วยชาวนาให้มีฐานะดีขึ้น (2) ความเสียหายมิได้มีมากมายถึงขนาดที่จะสั่งยับยั้งการดำเนินโครงการ และ (3) การดำเนินนโยบายโครงการรับจำนำข้าวเป็นนโยบายที่ทำให้พรรครัฐบาลได้รับการเลือกตั้ง และได้แถลงต่อรัฐสภาแล้ว องค์กรทางยุติธรรมหรือการตรวจสอบไม่อาจมาก้าวก่ายสิทธิเด็ดขาดของรัฐบาลได้ตามทฤษฎีการกระทำทางรัฐบาล (Act of Government) อันนี้ได้

แต่สิ่งที่รัฐบาลชุดก่อนไม่ได้พูดถึงก็คือ (1) มีวิธีอื่นที่ทำให้ชาวนามีรายได้ดีขึ้น ที่ดีกว่าโครงการรับจำนำข้าวโดยไม่นำไปสู่การทุจริตและความเสียหายในโครงสร้างทางเศรษฐกิจหรือไม่? (2) ความเสียหายระดับแสนล้านขึ้นไป รัฐบาลจะบอกว่าเป็นความเสียหายเล็กน้อยได้อย่างไร? เพราะความเสียหายระดับแสนล้านจากโครงการรับจำนำข้าวนี้จะต้องถือว่าสูงที่สุดในประวัติศาสตร์การบริหารงานของรัฐบาลไทยนับตั้งแต่มีการเก็บสถิติข้อมูลการคลังของประเทศอย่างเป็นระบบตั้งแต่เมี่อหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 เป็นต้นมา และ (3) ทฤษฎีการกระทำทางรัฐบาลนั้นไม่ได้หมายความว่าเสียงข้างมากจะทำให้รัฐบาลดำเนินนโยบายที่ผิดกฎหมายหรือนอกอำนาจทางกฎหมายได้ และถ้าพิจารณาให้ครบถ้วนแล้วการที่รัฐบาลชุดก่อนทำตัวเป็นผู้ผูกขาดในการซื้อข้าวจากชาวนาแต่เพียงผู้เดียวก็ต้องถือว่าทำผิดเจตนารมณ์ของการค้าเสรีหรือกลไกทางเศรษฐศาสตร์ที่เขียนไว้ในนโยบายพี้นฐานแห่งรัฐ มาตรา 84 (1) ของรัฐธรรมนูญแล้วด้วย

ถ้าพูดกันอย่างตรงไปตรงมาจริงๆ รัฐบาลชุดก่อนดำเนินนโยบายจำนำข้าวเหมือนกับเสี่ยงโชคเล่นการพนัน ถ้าทำได้สำเร็จก็จะเป็นรัฐบาลต่อไปได้อีกนาน กล่าวคือ ยอมตั้งราคาซื้อข้าวเปลือกไว้สูงลิ่วเพื่อเอาใจหรือหาเสียงกับชาวนาโดยหวังว่าจะขายข้าวในตลาดต่างประเทศได้ในราคาดี เพราะประเทศไทยในขณะนั้น (เมื่อ 3 ปีก่อน) เป็นประเทศที่ส่งออกข้าวมากที่สุดในโลก ผู้นำในรัฐบาลชุดก่อนคงคิดว่า ถ้าไทยสามารถกักเก็บข้าวไว้ได้มากๆ แล้วไม่ยอมปล่อยออก ปริมาณข้าวที่ซื้อ/ขายกันในโลกก็จะขาดแคลน และต้องมาอ้อนวอนขอซื้อจากไทย ซึ่งรัฐบาลไทยสามารถตั้งราคาสูงๆ เพื่อขายได้ แต่การพนันครั้งนี้รัฐบาลชุดก่อนแพ้ไม่เป็นท่า เพราะราคาข้าวของไทยสูงขึ้นจริงแต่ขายไม่ออก เพราะลูกค้าหันไปซื้อข้าวจากคู่แข่ง เช่น อินเดีย และเวียดนาม ซึ่งสามารถสร้างอุปทานมาสนองตอบต่อความต้องการในตลาดโลกได้ในทันที จนทำให้ประเทศไทยซึ่งเคยเป็นผู้ส่งออกข้าวรายใหญ่ที่สุดของโลก ตกมาเป็นที่ 3 และสต๊อกข้าวที่ขายไม่ออกก็เพิ่มสูงขึ้นทุกปีจนขณะนี้สูงถึงเกือบ 20 ล้านตัน รายได้จากการส่งออกก็หดหายไป และถ้าจะระบายออกทันทีจะทำให้ราคาข้าวตกต่ำลงไปอีก

ในช่วง 45 ปีที่ผ่านมา คณะอนุกรรมการศึกษามาตรการแทรกแซงราคาพืชผลและผลิตภัณฑ์การเกษตรเพื่อต่อต้านการทุจริตของ ป.ป.ช. ได้รับอนุมัติจากคณะกรรมการ ป.ป.ช. ให้ศึกษาวิธีการที่เหมาะสมที่หน่วยงานของรัฐจะเข้าแทรกแซงกลไกการทำงานของระบบการผลิตและการตลาดของพืชผลและผลิตภัณฑ์การเกษตรที่สำคัญหลายชนิด โดยมีจุดเน้นที่การป้องกันการทุจริตในระบบการผลิตและการตลาดเป็นสำคัญ และผลการศึกษาโดยนักวิชาการอิสระจากสถาบันทางวิชาการต่างๆ มักจะพบว่าวิธีการที่เป็นการป้องกันการทุจริตมักจะเป็นวิธีการที่สร้างเสริมประสิทธิภาพของการแทรกแซงดังกล่าวในเวลาเดียวกัน ในทำนองใช้กระสุนนัดเดียวได้นกสองตัว ขณะนี้ผลจากการศึกษามาตรการแทรกแซงราคาพืชผลของ ป.ป.ช. ที่ทำเสร็จมีถึง 7 รายการด้วยกันคือ มีเรื่องข้าว มันสำปะหลัง ยางพารา ลำไย นมและผลิตภัณฑ์นม อ้อยและน้ำตาลทราย และน้ำมันพืช เพราะฉะนั้นในการแทรกแซงราคาพืชผลและสินค้าเกษตรของไทยในอนาคต รัฐบาลหรือผู้รับผิดชอบน่าจะได้นำเอารายงานการศึกษา ป.ป.ช. ชุดนี้ไปศึกษาดู ซึ่งนอกจากจะไม่เสี่ยงต่อการทุจริตแล้ว ยังจะได้ประสิทธิภาพในการดำเนินการที่สูงขึ้นด้วย และที่สำคัญคือจะไม่มีการทำผิดซ้ำอีกเหมือนโครงการรับจำนำข้าวของรัฐบาลชุดก่อน