ดอลลาร์สะเทือนเมื่อจีน-รัซเซียจับมือขย่มลังลังก์

โดย...นงลักษณ์ อัจนปัญญา

ถือเป็นข่าวใหญ่เกรียวกราวอย่างยิ่งยวดในช่วงไม่กี่สัปดาห์ที่ผ่านมา เมื่อพญาหมีขาว รัสเซีย บรรลุข้อตกลงกับพญามังกร จีน ในการซื้อขายก๊าซมูลค่า 4 แสนล้านเหรียญสหรัฐ เป็นระยะเวลา 30 ปี

เหตุผลเพราะนอกจากจะแสดงให้เห็นความสัมพันธ์ที่ยกระดับความแนบแน่นมากยิ่งขึ้นของสองมหาอำนาจแห่งเอเชียอย่างรัสเซียกับจีน และมีผลต่อทิศทางภูมิศาสตร์พลังงานของโลกแล้ว ข้อตกลงครั้งนี้ยังมีนัยสำคัญที่จะส่งผลต่อบทบาทเงินสกุลเหรียญสหรัฐ ทั้งในฐานะเงินสากลที่ได้รับความน่าเชื่อถือสูงสุดในการซื้อขายระหว่างประเทศ และในฐานะเงินสกุลสำรองระหว่างประเทศ

ทั้งนี้ หากติดตามข่าวคราวความเคลื่อนไหวของรัสเซียกับจีนมาอย่างต่อเนื่อง ประธานาธิบดี สีจิ้นผิง แห่งจีน พยายามผลักดันให้สกุลเงินหยวนมีการใช้อย่างแพร่หลายมากขึ้น ขณะที่ฝ่ายรัสเซีย โดยเฉพาะช่วงหลังที่ความสัมพันธ์กับชาติตะวันตก คือ สหรัฐกับยุโรป เริ่มมึนตึงจากกรณีวิกฤตในยูเครนจนถึงขั้นประกาศคว่ำบาตรรัสเซียหลายระลอก ประธานาธิบดี วลาดิมีร์ ปูติน แห่งรัสเซีย ก็เริ่มส่งสัญญาณอย่างชัดเจนที่จะลดการพึ่งพาเศรษฐกิจจากสหรัฐ โดยหนึ่งในวิธีการที่จะบรรลุวัตถุประสงค์ของ ปูติน ก็คือการลดการพึ่งพาสกุลเงินเหรียญสหรัฐนั่นเอง

แมตต์ คลินช์ ผู้สื่อข่าวสายเศรษฐกิจสถานีโทรทัศน์ซีเอ็นบีซีแห่งสหรัฐเขียนรายงานกึ่งวิเคราะห์ ระบุว่า มองในแง่หนึ่ง การบรรลุข้อตกลงซื้อขายก๊าซธรรมชาติระหว่างจีนกับรัสเซีย อาจเป็นความเคลื่อนไหวที่สหรัฐและชาติตะวันตกมองว่าไม่น่าจะส่งผลกระทบต่อความสัมพันธ์ระหว่างประเทศที่มีอยู่แต่เดิม กระนั้นหากมองในแง่ของตลาดการเงิน การซื้อขายก๊าซในครั้งนี้กลับมีผลต่อสถานะของเงินสกุลเหรียญสหรัฐอย่างไม่ต้องสงสัย

พูดให้เข้าใจง่ายขึ้นก็คือว่า การกระทำของจีนกับรัสเซียในครั้งนี้ ถือเป็นหนึ่งในแรงขับเคลื่อนสำคัญที่สะท้อนให้เห็นแนวโน้มความเป็นไปในปัจจุบันที่หลายประเทศพยายามจะลดการใช้เงินสกุลเหรียญสหรัฐในการซื้อขายระหว่างประเทศ โดยเฉพาะการซื้อขายพลังงานอย่างน้ำมันและก๊าซธรรมชาติอย่างที่นิยมกันอยู่ในขณะนี้ และเป็นเหตุผลสำคัญที่ผลักดันให้สหรัฐอเมริกายังคงรั้งตำแหน่งมหาอำนาจอันดับหนึ่งของโลกมาอย่างยาวนาน

ความเห็นข้างต้นสอดคล้องกับ จิม ริกคาร์ดส์ ผู้จัดการพอร์ตลงทุนแห่งเวสต์ ชอร์ กรุ๊ป แอนด์ แทนเจนต์ แคปิตอล พาร์ธเนอร์ส ซึ่งแสดงความเห็นผ่านอีเมล ระบุว่า ลำพังการบรรลุข้อตกลงซื้อขายครั้งนี้ย่อมไม่เพียงพอที่จะกล่าวโดยตรงว่าเงินสกุลเหรียญสหรัฐมาถึงจุดจบแล้วแน่นอน

อย่างไรก็ตาม ถ้าพิจารณาโดยรวมบริบทความเคลื่อนไหวของจีนที่มุ่งสนับสนุนหยวนเข้าหาทอง หรือกรณีของซาอุดิอาระเบียที่ไม่ค่อยพอใจนโยบายสหรัฐที่มีต่ออิหร่านแล้ว ข้อตกลงซื้อขายก๊าซก็นับเป็นปัจจัยเสริมสำคัญที่ทำให้เริ่มเห็นได้หลายประเทศทั่วโลกพยายามดิ้นรนให้หลุดพ้นจากอิทธิพลของเงินสกุลเหรียญสหรัฐกันแล้ว

ขณะที่ แกร์ริก ไฮล์แมน นักประวัติศาสตร์เศรษฐกิจจากวิทยาลัยเศรษฐศาสตร์แห่งลอนดอนเห็นพ้องว่า ข้อตกลงซื้อขายก๊าซระหว่างจีนกับรัสเซียครั้งนี้ น่าจะเป็นโอกาสสำคัญที่ผลักดันให้สกุลเงินหยวนมีสถานะบทบาทในการค้าระหว่างประเทศมากขึ้น รวมถึงการเป็นตัวเลือกในฐานะสกุลเงินสำรองระหว่างประเทศในอนาคตไม่ไกลต่อจากนี้

ทั้งนี้ ถามว่าทำไมการซื้อชายก๊าซระหว่างก๊าซพรอม บริษัทพลังงานยักษ์ใหญ่ด้านพลังงานรัสเซียกับจีน จึงอาจเป็นเสมือนจุดเปลี่ยนสำคัญของสกุลเงินเหรียญสหรัฐ

คำตอบก็เพราะที่ผ่านมา การซื้อขายพลังงานทั้งหมดของโลกอยู่ในรูปเงินเหรียญสหรัฐเป็นหลัก ซึ่งหมายความว่าต่อให้มีการพูดถึงการเลิกพึ่งพาเงินเหรียญสหรัฐ ที่แล้วมาล้วนแต่เป็นเพียงคำพูดแต่ยากที่จะลงมือทำได้อย่างจริงจัง

ดังนั้น ความพยายามซื้อขายก๊าซโดยไม่พึ่งพาระบบเงินเหรียญสหรัฐ จึงนับเป็นการกระทำรูปธรรมที่เห็นชัดเจนเป็นครั้งแรก หลังจากหลายประเทศมีการเกริ่นหรือเอ่ยถึงบ่อยครั้งในช่วงหลายปีที่ผ่านมา จนทำให้ผู้เชี่ยวชาญส่วนหนึ่งเริ่มเห็นความเป็นไปได้ที่เงินเหรียญสหรัฐอาจไม่จำเป็นต้องเป็นเงินสกุลหลักหนึ่งเดียวของโลกอีกต่อไป

แม้จะไม่มีรายละเอียดของข้อตกลงการซื้อขายก๊าซระหว่างรัสเซียกับจีนอย่างชัดเจน กระนั้นบรรดานักวิเคราะห์หลายสำนักคาดการณ์อย่างค่อนข้างเชื่อมั่นว่า การส่งออกก๊าซครั้งนี้ดำเนินการโดยน่าจะเลี่ยงการใช้เงินสกุลเหรียญสหรัฐ และควรจะแลกเปลี่ยนในรูปสกุลเงินหยวนของจีนและสกุลเงินรูเบิลของรัสเซียโดยตรงมากกว่า

ขณะเดียวกัน รัสเซียกับจีนยังมุ่งเดินหน้าใช้เงินสกุลท้องถิ่นของตนเองซื้อขายระหว่างกันมากขึ้น โดยมีหลักฐานยืนยันจากกรณีที่ธนาคาร วีทีบี ธนาคารที่ใหญ่เป็นอันดับสองของรัสเซียได้ลงนามในข้อตกลงกับธนาคารแบงก์ออฟไชนาเปิดทางให้เงินหยวนแลกเปลี่ยนกับเงินรูเบิลได้โดยตรง

ยิ่งไปกว่านั้น เมื่อสุดสัปดาห์ที่ผ่านมา นายกรัฐมนตรี ดิมิทรี เมดเวเดฟ แห่งรัสเซีย ยังประกาศผ่านสถานีโทรทัศน์ประจำชาติ รัสเซียทีวี ระบุอย่างชัดเจนว่า การคว่ำบาตรของสหรัฐกับยุโรปที่มีต่อรัสเซียเป็นเสมือนแรงผลักดันให้รัฐบาลหมีขาวเดินหน้าหาทางให้สกุลเงินรูเบิลเป็นเงินที่ใช้ในการซื้อขายระหว่างประเทศ และปรับเปลี่ยนให้ค่าเงินรูเบิลสามารถเป็นสกุลเงินเพื่อการสำรองระหว่างประเทศ

ขณะที่ด้านประเทศจีนเอง หลังจากครองสถานะเป็นผู้ถือเงินสกุลเหรียญสหรัฐรายใหญ่ที่สุดของโลก โดยเงินสำรองระหว่างประเทศมูลค่า 3.8 ล้านล้านเหรียญสหรัฐ ส่วนใหญ่อยู่ในรูปเงินเหรียญสหรัฐ ในที่สุดพญามังกรแห่งเอเชียก็เริ่มแสดงเจตนาแน่วแน่ที่จะเพิ่มความหลากหลายให้กับการถือครองสินทรัพย์ของตนเอง เพื่อลดการพึ่งพาค่าเงินเหรียญสหรัฐ ซึ่งจะทำให้เศรษฐกิจจีนดำเนินไปได้อย่างเสรีมากขึ้น

ความเคลื่อนไหวดังกล่าวยืนยันได้จากกรณีที่ค่าเงินยูโรของยุโรปปรับตัวแข็งค่าขึ้นในช่วงหลายเดือนที่ผ่านมา โดยนักวิเคราะห์ประเมินว่าสาเหตุส่วนหนึ่งนอกจากจะเป็นเพราะสถานการณ์ทางเศรษฐกิจที่เริ่มจะฟื้นตัวอย่างช้าๆ แล้ว อีกเหตุผลหนึ่งมาจากการที่จีนเข้าซื้อเงินยูโรมากขึ้น หรือจากกรณีที่จีนมีปริมาณความต้องการทองคำเพิ่มมากขึ้น

สำหรับเหตุผลสำคัญที่ทำให้ทั่วโลกพยายามลดการพึ่งพาค่าเงินเหรียญสหรัฐเป็นผลสืบเนื่องมาจากวิกฤตการเงินสหรัฐในปี 2008 ที่โลกได้ตระหนักว่าการไว้ใจสกุลเงินเดียวนับเป็นการกระทำที่เสี่ยงไม่น้อย โดยผู้เชี่ยวชาญส่วนใหญ่เห็นตรงกันว่านโยบายทางการเงินของธนาคารกลางสหรัฐ (เฟด) ที่ทำให้เงินเหรียญสหรัฐเป็นเงินราคาถูก เพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจ ผลักดันอัตราเงินเฟ้อ ได้กัดกร่อนความเชื่อมั่นที่ทั่วโลกมีต่อสกุลเงินเหรียญสหรัฐอย่างรวดเร็ว

ริกคาร์ดส อธิบายว่า การกระทำดังกล่าวทำให้จีนสูญเสียความมั่งคั่งของตนเอง ดังนั้น การกระจายทรัพย์สินให้มีความหลากหลาย จึงมีความสำคัญในการแง่ของการช่วยชดเชยการสูญเสียไม่ให้หนักหน่วงรุนแรงจนเกินไป

ทั้งนี้ ด้วยความเป็นสองชาติกำลังพัฒนาที่มีขนาดเศรษฐกิจใหญ่และมีอิทธิพลต่อโลกมากขึ้นเรื่อยๆ ดังนั้น เมื่อจีนกับรัสเซียเริ่มทำการค้า โดยไม่คิดพึ่งพาเงินเหรียญสหรัฐ แม้ไม่อาจชิงตำแหน่งการเป็นสกุลเงินหลักของโลก แต่อย่างน้อยก็เพียงพอที่จะสั่นคลอนบทบาทสำคัญของเงินสกุลเหรียญสหรัฐเรียบร้อยแล้ว