สัมพันธ์ 3 เส้า จีน เวีดยนาม สหรัฐ (จบ)

สัปดาห์ที่แล้วผมอธิบายข้อพิพาทและความสัมพันธ์ของทั้ง 3 ชาติคร่าวๆ แล้ว วันนี้ผมจะลงรายละเอียดนะครับ

เรามาดูความสัมพันธ์ระหว่างสหรัฐกับเวียดนามก่อน สหรัฐมีความสัมพันธ์ที่ดีด้านความมั่นคงกับหลายประเทศในเอเชีย และล่าสุดสหรัฐได้เพิ่มเวียดนามเข้าเป็นพันธมิตรอีกประเทศ ผ่านทางการทำข้อตกลงที่เรียกว่า “หุ้นส่วนสมบูรณ์แบบ” (Comprehensive Partnership) ราวกลางปีที่ผ่านมา โดยข้อตกลงดังกล่าวครอบคลุมหลายประเด็นตั้งแต่ความร่วมมือด้านการค้าและการพาณิชย์ ความร่วมมือด้านการทหาร ตลอดจนความร่วมมือด้านความช่วยเหลือด้านภัยพิบัติ รวมไปถึงการแลกเปลี่ยนระหว่างกันด้านวิทยาศาสตร์และการศึกษา

ทั้งนี้ เมื่อปลายปีที่แล้วสหรัฐยังมอบเงินช่วยเหลือด้านการบังคับใช้กฎหมายทางทะเลให้แก่เวียดนามถึง 18 ล้านเหรียญสหรัฐ รวมถึงการซื้อเรือลาดตระเวนทางทะเลจำนวน 5 ลำ ซึ่งชัดเจนว่าสหรัฐพร้อมที่จะยืนอยู่ข้างเวียดนาม

มาดูความสัมพันธ์ระหว่างเวียดนามกับจีนกันบ้าง จริงๆ แล้วทั้งสองประเทศนี้มีความสัมพันธ์ที่ดีต่อกันมาช้านาน นับตั้งแต่มีการสถาปนาความสัมพันธ์กลับสู่ระดับปกติในปี 1991 หลังเกิดสงครามพรมแดนในปี 1979 ทว่า นับตั้งแต่ปี 2000 เป็นต้นมา ความสัมพันธ์ระหว่างจีนกับเวียดนามก็เป็นไปแบบคู่ขนานมาจนถึงปัจจุบันคือ “ดีในด้านอื่นๆ แต่ไม่ดีด้านปัญหาเขตแดน” โดยเฉพาะการอ้างกรรมสิทธิ์เขตแดนในทะเลจีนใต้ที่เด่นชัดขึ้นระหว่างปี 2009-2011

ความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจระหว่างจีนกับเวียดนามที่ผ่านมาเป็นไปด้วยดี มูลค่าการค้าระหว่างสองประเทศในปีที่มีการสถาปนาความสัมพันธ์สู่ระดับปกติมีเพียง 32 ล้านเหรียญสหรัฐ แต่ตัวเลขการค้าเพิ่มสูงขึ้นเรื่อยๆ จนแตะ 3.6 หมื่นล้านเหรียญสหรัฐ ในปี 2011 ขณะที่ตัวเลขการลงทุนตรงจากต่างประเทศที่เข้าไปสู่เวียดนาม โดยจีนช่วงระหว่างปี 1988-2012 มีมูลค่าสูงถึง 5,000 ล้านเหรียญสหรัฐ

ที่ผ่านมาทั้งจีนและเวียดนามได้เจรจาแลกเปลี่ยนความคิดเห็นและพูดคุย เพื่อหาทางแก้ไขปัญหาความขัดแย้งด้านพรมแดนทั้งทางทะเลและทางบกมาโดยตลอด จนสามารถตกลงกันได้ผ่านการทำสนธิสัญญาที่เรียกว่า “สนธิสัญญาพรมแดนทางบก” ในเดือน ธ.ค. 1999 รวมถึงการลงนามร่วมกันใน “ข้อตกลงที่ว่าด้วยการปักปันเขตแดนทางน้ำ เขตเศรษฐกิจพิเศษและดินแดนไหล่ทวีปในอ่าวตังเกี๋ย เมื่อวันที่ 25 ธ.ค. 2000 จนทำให้สถานการณ์ความขัดแย้งบริเวณพรมแดนทั้งทางบกและทางทะเลระหว่างสองประเทศมีความสงบมาจนถึงปี 2009

ทั้งนี้ แรมเซส เอเมอร์ ผู้เชี่ยวชาญจากสถาบันเพื่อนโยบายด้านการพัฒนาและความมั่นคง เขียนบทความอย่างน่าสนใจว่า ปัญหาระหว่างจีนและเวียดนามอีก 2 ปัญหาที่น่าจะกลายเป็นปัญหาใหญ่ในอนาคต ได้แก่ 1) ปัญหาด้านความเหลื่อมล้ำทางด้านดุลการค้า โดยผู้บริหารระดับสูงเวียดนามได้หยิบยกเรื่องการขาดดุลการค้าของเวียดนามต่อจีนขึ้นมาหารือกับรัฐบาลจีนบ่อยครั้ง รวมถึงการถกเถียงกันว่าจะทำอย่างไรให้ทั้งสองประเทศมีการค้าต่อกันแบบ “ชนะชนะ” ด้วยกันทั้งคู่ และ 2) ปัญหาด้านการสร้างเขื่อนบริเวณต้นลำน้ำโขงของจีน ซึ่งเวียดนามมองว่าอาจจะส่งผลกระทบเรื่องการใช้น้ำ เพื่อการเกษตรของประชากรของตนเองได้

ทั้งหมดที่กล่าวมาจึงเป็นเหตุจำเป็นที่เวียดนามต้องพึ่งพาสหรัฐอเมริกา เพื่อสร้างดุลแห่งอำนาจรับมือกับจีน