กองทุน กอช.ไม่แห้ง รอรัฐบาลใหม่อุ้มแรงงานนอกระบบ

โดย...ชลลดา อิงศรีสว่าง

หลังจากที่ ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร รักษาการนายกรัฐมนตรี และ รมว.กลาโหม พร้อมรัฐมนตรีอีก 9 คน รวมทั้งกิตติรัตน์ ณ ระนอง รักษาการรองนายกฯ และ รมว.คลัง หัวหน้าทีมเศรษฐกิจ ต้องพ้นตำแหน่งไปด้วย จะมีผลต่อคดีที่ กรณ์ จาติกวณิช อดีต สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาธิปัตย์ และเครือข่ายแรงงานนอกระบบ ยื่นฟ้อง นายกฯ รมว.คลัง และสมชัย สัจจพงษ์ ผู้อำนวยการสำนักงานเศรษฐกิจการคลัง (สศค.) ต่อศาลปกครองกลาง ฐานละเลยปฏิบัติหน้าที่มิชอบตามมาตรา 157 กรณีไม่เปิดรับสมาชิกเมื่อมีการประกาศใช้ พ.ร.บ.กองทุนการออมแห่งชาติ พ.ศ. 2554 หลัง 360 วัน

เมื่อผู้ถูกกล่าวหาทั้งหมดพ้นจากตำแหน่งไปแล้ว คดียื่นถอดถอนก็เป็นอันตกไป ศาลไม่ต้องหยิบยกขึ้นมาพิจารณาใหม่

แต่ พ.ร.บ.กองทุนการออมแห่งชาติ พ.ศ. 2554 มีผลใช้บังคับเมื่อวันที่ 12 พ.ค. 2554 ตามรัฐธรรมนูญ 2550 มาตรา 84 (4) จะต้องเริ่มเปิดรับสมัครสมาชิกตั้งแต่วันที่ 8 พ.ค. 2555 เป็นต้นมา และตามบทเฉพาะกาลของ พ.ร.บ.กองทุนการออมแห่งชาติ พ.ศ. 2554 กำหนดให้ภายใน 1 ปีแรกที่เปิดรับสมาชิกคือตั้งแต่วันที่ 8 พ.ค. 25556 พ.ค. 2556 จะเปิดโอกาสให้ผู้สูงอายุที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไป ที่ไม่อยู่ในระบบบำเหน็จบำนาญใดๆ สามารถออมต่อได้อีก 10 ปี เพื่อให้มีสิทธิขอรับบำนาญได้ตอนอายุครบ 60 ปี

ผลจากการที่ไม่ปฏิบัติตามกฎหมายกองทุนการออมแห่งชาติ (กอช.) ส่งผลให้ผู้ประกอบอาชีพอิสระและผู้ที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไป ที่มีสิทธิสมัครเป็นสมาชิกกองทุน 12 ล้านคน ต้องเสียโอกาสเข้ากองทุนนี้นานกว่า 2 ปีแล้ว

เหตุผลที่กิตติรัตน์ดองเรื่องการตั้ง กอช.นั้น เป็นเรื่องที่มีเหตุผลการเมืองเข้ามาเกี่ยวข้อง ที่ใครๆ ก็รู้ว่าการที่รัฐบาลนี้ไม่เอา กอช. เพราะกองทุนนี้เป็นกองทุนที่ถูกนำเสนอโดยพรรคประชาธิปัตย์ มีกรณ์เป็นผู้ผลักดันกองทุนนี้ หากกองทุนนี้เกิดขึ้นและประสบความสำเร็จ แน่นอนว่าพรรคประชาธิปัตย์จะได้ใจกลุ่มผู้ประกอบอาชีพอิสระและแรงงานนอกระบบที่มีจำนวนมากกว่า 35 ล้านคน

และกองทุนนี้จะกลายเป็นตำนานที่คนจะนึกถึงพรรคประชาธิปัตย์ เหมือนที่กลุ่มคนรากหญ้าคิดถึงโครงการ 30 บาทรักษาทุกโรค ที่รัฐบาลของ พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร ได้ทำไว้จนกลายเป็นโครงการอมตะที่ประชาชนไม่มีวันลืม

ซึ่งในทางการเมืองแล้ว การเตะตัดขาคู่แข่งเป็นเรื่องจำเป็น หากให้คู่แข่งเข้าถึงใจประชาชนแล้ว เสี่ยงต่อการเสียฐานเสียงอย่างง่ายๆ

กิตติรัตน์นั้นต้องการยุบ กอช. โดยให้ สศค.ทำรายละเอียดเสนอกฎหมายให้ยกเลิกกฎหมายตั้ง กอช.ที่พรรคประชาธิปัตย์ได้ทำไว้เลย โดยอ้างว่าต้องเลิก พ.ร.บ.กอช. เพราะเป็นการทำงานที่ซ้ำซ้อนกับ พ.ร.บ.ประกันสังคมมาตรา 40 ที่มีวัตถุประสงค์คล้ายคลึงกัน และประกันสังคมมาตรา 40 ยังสามารถลดงบประมาณรายจ่ายภาครัฐที่ต้องเอาจ่ายทุนประเดิมในการจัดตั้ง กอช. ประมาณ 1,000 ล้านบาท

ประชาชนกลุ่มเป้าหมายสมาชิกของ กอช.จะสามารถสมัครเข้าเป็นผู้ประกันตน และเลือกรูปแบบความคุ้มครองในลักษณะเดียวกันได้

นอกจากนี้ ยังเกรงว่าในอนาคตเมื่อกองทุน กอช.มีขนาดใหญ่ อาจมีปัญหาเรื่องการบริหารคล้ายกับกรณีของกองทุนบำเหน็จบำนาญข้าราชการ หรือ กบข. ที่ไม่สามารถให้ผลตอบแทนแก่สมาชิกได้ตามข้อตกลง

เมื่อกิตติรัตน์เสนอให้เลิก ทางกลุ่มผู้ใช้แรงงานก็ร้องต่อศาลปกครองเพื่อคัดค้าน ทางศาลปกครองได้สั่งการให้กระทรวงการคลังกลับไปทำประชาพิจารณ์ก่อนว่าประชาชนต้องการอย่างไรแน่ ในขณะที่กระบวนการกำลังเดินทางไปสู่การนำเสนอสภาให้ยกเลิกกฎหมาย ก็เกิดการลุกฮือขึ้นมาขับไล่รัฐบาลของ กปปส.เสียก่อน

แถมเมื่อกิตติรัตน์ต้องพ้นจากตำแหน่งไปแล้ว การหาข้ออ้างที่จะไม่ทำตาม พ.ร.บ.กอช. ก็ไม่มีอีกต่อไป

กรณ์ กล่าวว่า เมื่อคนขัดขวางไม่ให้ประชาชนได้ประโยชน์จากการตั้งกองทุน กอช. ได้หลุดไปแล้ว ยืนยันว่ากองทุนนี้จะต้องเดินหน้าต่อโดยรัฐบาลใหม่ทันที

“ความเสียหายที่เกิดขึ้นจากการที่กิตติรัตน์ไม่ทำตามหน้าที่ ทำให้คนที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไป เสียสิทธิถาวรเพราะบทเฉพาะกาลหมดอายุไปแล้ว จากนี้ถึงตั้งกองทุนขึ้นมาเขาก็ไม่มีสิทธิเข้าร่วม” กรณ์ กล่าว

พ.ร.บ.กองทุนการออมแห่งชาติ พ.ศ. 2554 เกิดในสมัยรัฐบาลของอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ โดยการผลักดันของกรณ์ที่เสนอเรื่องของ สศค. ที่พยายามทำคลอดเรื่องนี้มานานเพื่อเป็นหลักประกันให้กับแรงงานนอกระบบกว่า 25 ล้านคนได้มีหลักประกันเงินบำนาญหลังเกษียณอายุ 60 ปีได้อย่างสมศักดิ์ศรี

เมื่อแนวคิดของ สศค.ตรงกับฝ่ายนโยบายทำให้ กอช.เกิดขึ้นได้อย่างเร็ว ภายใต้แนวคิดสร้างความมั่นคงให้กับแรงงานนอกระบบอย่างเพียงพอ เป็นการต่อยอดรายได้ให้กับแรงงานนอกระบบนอกเหนือจากที่ได้รับจากรัฐบาลในส่วนของเงินชราหรือพิการ ซึ่งไม่เพียงพอต่อการเลี้ยงชีพ

นอกจากนี้ ยังหวังผลจาก กอช.จะเป็นการสร้างวินัยการออมให้กับแรงงานนอกระบบ ขณะเดียวกันก็เป็นการลดภาระของรัฐบาลในการดูแลผู้สูงอายุในอนาคตที่จะมีมากขึ้นในอีก 20 ปีข้างหน้า ที่ประเทศไทยจะเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุเต็มตัว การพึ่งเงินงบประมาณไปดูแลคนสูงอายุเพียงอย่างเดียวไม่สามารถทำได้

หลักของ กอช.เป็นการออมภาคสมัครใจให้กับแรงงานนอกระบบ โดยสมาชิกที่ไม่ได้เป็นสมาชิกกองทุนบำนาญ เช่น กองทุนประกันสังคม กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ และกองทุน กบข. โดยต้องมีอายุตั้งแต่ 1560 ปี สามารถเข้าเป็นสมาชิกกองทุนได้ โดยจ่ายเงินสมทบได้ตั้งแต่ขั้นต่ำ 50 บาท ไปจนถึง 1.32 หมื่นบาทต่อปี

กอช.ยังสร้างแรงจูงใจให้กับสมาชิก โดยรัฐบาลจ่ายสมทบให้ 50% ของเงินสมทบ แต่ไม่เกิน 600 บาทต่อปี สำหรับสมาชิกที่อายุ 1530 ปี จ่ายสมทบให้ 80% ของเงินสมทบ แต่ไม่เกิน 960 บาทต่อปี สำหรับสมาชิกอายุ 3050 ปี และจ่ายสมทบ 100% แต่ไม่เกิน 1,200 บาทต่อปี สำหรับสมาชิกอายุ 5060 ปี

จากการประเมินเบื้องต้น หากสมาชิกเริ่มเป็นสมาชิก กอช.ตั้งแต่อายุน้อยๆ หลังจากเกษียณอายุจะได้เงินบำนาญปีละ 3,000 บาท ไปจนถึง 8,000 บาท แล้วแต่จำนวนเงินมากน้อยที่จ่ายเข้าสมทบ เมื่อรวมกับเบี้ยคนชราที่รัฐบาลจ่ายอยู่ที่ประมาณ 1,000 บาทต่อเดือน จะทำให้แรงงานนอกระบบมีรายได้ยังชีพหลังเกษียณอายุอยู่ที่ 4,0009,000 บาทต่อเดือน

ตามกฎหมาย กระทรวงการคลังจะต้องจัดสรรเงินให้แก่กองทุนการออมให้ครบจำนวน 1,000 ล้านบาท จากที่มีการอนุมัติก้อนแรกไปแล้ว 225 ล้านบาท เพื่อเตรียมเรื่องคนและสถานที่ แต่หลังจากมีนโยบายให้ยุบ กอช. คลังก็ไม่ได้ตั้งงบประมาณในปี 2557 ไว้ และไม่แต่งตั้งเลขาธิการ กอช.จนเวลาล่วงเลยมานานสร้างความเสียหายให้แก่ประเทศชาติและประชาชนที่เป็นแรงงานนอกระบบและผู้มีอาชีพอิสระกว่า 35 ล้านคน

กรณ์ ระบุว่า แม้กิตติรัตน์จะพ้นตำแหน่งไปแล้ว แต่เรื่องนี้จะเป็นคดีตัวอย่างมีผลให้ผู้มาเป็นรัฐมนตรีคลังในอนาคต ไม่กล้าที่จะปฏิบัติอย่างนี้อีก ฝ่ายบริหารไม่อยู่เหนือกฎหมาย โดยเฉพาะเมื่อคุณเอาประเด็นทางการเมืองมากระทบกับประโยชน์ของคนยากคนจนมากมายหลายล้านคน

ความสำคัญของกฎหมายนี้คือการให้โอกาสประชาชน มีความมั่นคงในชีวิตผ่านการออมและการสมทบการออมโดยรัฐ ซึ่งเป็นเรื่องจำเป็นมากหากในอนาคตประเทศไทยจะเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ