เกินดุลแปรปรวนสะท้อนเศรษฐกิจย่ำแย่

โดย...เกียรติศักดิ์ ผิวเกลี้ยง

ก่อนที่ปัญหาการเมืองจะก่อตัวลุกลามยืดเยื้อมาถึงวันนี้ หน่วยงานด้านเศรษฐกิจทั้งของเอกชนและภาครัฐประเมินเป็นเสียงเดียวกันว่า ปี 2557 เศรษฐกิจจะขยายตัวในระดับดี และจะมีการขาดดุลบัญชีเดินสะพัดเล็กน้อย แต่ไม่ส่งผลกระทบกับเศรษฐกิจ แม้ว่าประเทศไทยจะเข้าสู่ภาวะขาดดุลแฝด คือ ทั้งขาดดุลงบประมาณ และขาดดุลบัญชีเดินสะพัดก็ตาม

สาเหตุสำคัญที่ทำให้การขาดดุลบัญชีเดินสะพัดของไทยเกิดขึ้น มาจากการคาดการณ์ว่าประเทศจะมีการลงทุนเพิ่มขึ้น ทั้งจากโครงการน้ำ 3.5 แสนล้านบาท และโครงการลงทุนโครงสร้างพื้นฐาน 2 ล้านล้านบาท ทำให้มีการนำเข้าเครื่องจักรและวัตถุดิบจำนวนมาก

สำนักงานเศรษฐกิจการคลัง (สศค.) ที่ประเมินก่อนมีปัญหาการเมืองว่า มีการเริ่มขาดดุลบัญชีเดินสะพัดบ้าง สะท้อนว่าเศรษฐกิจไทยขยายตัวได้ดี เพราะเป็นการขาดดุลจากนำเข้ามาลงทุนเพื่อเพิ่มศักยภาพของประเทศ ไม่ได้เป็นการนำเข้ามาเพื่อการบริโภคใช้จ่ายฟุ่มเฟือย

แต่พอมีปัญหาการเมืองจนเศรษฐกิจได้รับผลกระทบชะลอตัวอย่างรุนแรง ทำให้การลงทุนและการบริโภคชะงัก การส่งออกก็ฟื้นได้ไม่เต็มที่ การใช้จ่ายภาครัฐติดขัดหยุดนิ่งเดินหน้าไม่ได้ การนำเข้าเพื่อการลงทุนจึงหดตัวอย่างรุนแรง

นอกจากนี้ โครงการลงทุน 3.5 แสนล้านบาท รวมทั้งการลงทุนโครงสร้างพื้นฐาน 2 ล้านล้านบาท ก็ล้มทั้งกระดานจากปัญหากฎหมาย ทำให้การลงทุนของไทยหายวูบจำนวนมหาศาล การนำเข้าเครื่องจักร วัตถุดิบ เพื่อลงทุนโครงการต่างๆ ที่คาดไว้จึงหายไปหมดสิ้น

กรมศุลกากรรายงานว่า ครึ่งแรกปีงบประมาณ 2557 เก็บภาษีได้ต่ำกว่าเป้าถึง 1 หมื่นล้านบาท เพราะมูลค่าการนำเข้าต่ำกว่าที่ประเมินไว้ถึง 2.4 แสนล้านบาท คาดว่าถึงสิ้นปีงบประมาณ 2557 การนำเข้าน่าจะหายไปไม่ต่ำกว่า 45 แสนล้านบาท

สอดคล้องกับตัวเลขของ สศค.ที่ระบุว่า ไตรมาสแรกปีนี้การส่งออกติดลบ 1% โดยมีมูลค่า 5,620ล้านเหรียญสหรัฐ สินค้าที่หดตัว ได้แก่ เชื้อเพลิง อุตสาหกรรมการเกษตร และสินค้าเกษตรกรรม ส่วนการนำเข้าสินค้าในรูปเหรียญสหรัฐ เดือน มี.ค. 2557 มีมูลค่า 1,850 ล้านเหรียญสหรัฐ ติดลบ 14.2% ทำให้ไตรมาสแรก ปี 2557 การนำเข้ามีมูลค่า 5,550 ล้านเหรียญสหรัฐ หดตัว 15.4% ปี

การนำเข้าที่หดตัวแรงกว่าการส่งออกส่งผลให้ไทยเกินดุลการค้า ที่สำคัญทำให้ไทยเกินดุลบัญชีเดินสะพัดในอัตราที่สูง โดยธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) รายงานว่า ไตรมาสแรกไทยขาดดุลบัญชีเดินสะพัด สูงถึง 8,200 ล้านเหรียญสหรัฐ ทำให้ทั้งปีคาดว่าจะมีการเกินดุลสะพัดในระดับที่สูงกว่า 700 ล้านเหรียญสหรัฐที่คาดไว้เดิมมาก

รุ่ง มัลลิกะมาส โฆษก ธปท. ให้ความเห็นว่า การเกินดุลบัญชีสะพัดที่เกิดจากการนำเข้าหดตัว ขณะที่การส่งออกไม่ได้ขยายตัว แสดงให้เห็นว่าเศรษฐกิจไทยอ่อนแอ

ข้อมูลดังกล่าวทำให้เห็นว่า ดัชนีวัดเศรษฐกิจกำลังกลับหัวกลับหาง จากอดีตที่การขาดดุลบัญชีเดินสะพัดสูง จะไม่เป็นผลดีต่อเศรษฐกิจ เพราะแสดงว่ามีการใช้จ่ายผ่านการนำเข้าสินค้า มากกว่าการหาเงินจากการส่งออกสินค้า และเงินที่ได้จากภาคบริการและการท่องเที่ยว

แต่วันนี้กลับเป็นว่าการเกินดุลบัญชีสะพัดมากๆ สะท้อนว่าเศรษฐกิจกำลังมีปัญหา ทั้งด้านการส่งออกที่มีขีดความสามารถการแข่งขันลดลง ไม่สามารถหาประโยชน์จากการฟื้นตัวของตลาดโลก และยังสะท้อนให้เห็นการลงทุนของไทยกำลังสาหัส ทำให้การนำเข้าอยู่ในอาการโคม่าเช่นนั้น

ขณะที่การขาดดุลงบประมาณของไทย ก็อยู่ในภาวะมีปัญหากลับหัวกลับหางเช่นกัน แต่เดิมการขาดดุลงบประมาณ มาจากการขยายตัวการลงทุนมาก ทำให้รัฐต้องใช้เงินงบประมาณมาก การเก็บรายได้ไม่พอกับรายจ่าย ต้องกู้เงินมาเติม เพื่อให้เพียงพอกับการลงทุน

แต่การขาดดุลงบประมาณของไทยปัจจุบัน ไม่ได้มาจากการลงทุนที่ขยายตัวมาก แต่มาจากการเก็บรายได้ที่มีปัญหาจากเศรษฐกิจชะลอตัว และการปรับโครงสร้างภาษีของรัฐบาลที่ไม่เป็นระบบ จนเงินภาษีสูญหายไปจำนวนมาก ขณะที่รัฐไม่ยอมปรับขึ้นภาษีมูลค่าเพิ่ม หรือแวต เพื่อชดเชยรายได้ที่หายไป เพราะรัฐบาลกลัวเสียคะแนนทางการเมือง

ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นตอนนี้ แม้จะไม่ใช่ขาดดุลแฝด เพราะมีการขาดดุลงบประมาณ ขณะที่เกินดุลบัญชีเดินสะพัด แต่กลายเป็นว่าเศรษฐกิจมีปัญหาซุกซ่อนอยู่รุนแรงและยากต่อการแก้ไขกว่าการขาดดุลแฝดในอดีตเสียอีก

ขณะที่ปีงบประมาณ 2558 กระทรวงการคลังยังขอทำงบประมาณขาดดุลเพิ่มขึ้นสูงสุดแตะกรอบเพดานที่ 5 แสนล้านบาท แต่ไม่ใช่ตั้งเพื่อการลงทุนทั้งหมด เพราะส่วนหนึ่งตั้งเพื่อชดเชยรายได้ที่คาดว่าจะเก็บได้ไม่ถึงเป้า จากปัญหาเศรษฐกิจชะลอตัว และปัญหาการเมือง ทำให้การลงทุนและการบริโภคไม่ฟื้น จนการเก็บภาษีหลุดห่างจากเป้าที่ตั้งไว้เป็นจำนวนมาก

ส่วนการลงทุนภายในประเทศ ตราบใดที่ยังไม่มีรัฐบาลตัวจริงเสียงจริง การลงทุนของประเทศก็ยังอยู่ก้นเหว การเบิกจ่ายงบลงทุนปี 2557 แม้มีเงินก็ทำไม่ได้ การทำงบประมาณปี 2558 ที่ล่าช้าทำให้ไม่มีเม็ดเงินลงทุนเข้ามาเติม ทำให้ประเทศไม่มีการลงทุนภาครัฐเป็นระยะเวลานานข้ามปี ส่งผลให้การนำเข้ายิ่งหดตัว เร่งการเกินดุลบัญชีเดินสะพัดให้สูงขึ้น

ณรงค์ชัย อัครเศรณี คณะกรรมการนโยบายการเงิน (กนง.) ให้ความเห็นว่า กนง.ได้ติดตามการเกินดุลบัญชีเดินสะพัดอย่างใกล้ชิด สาเหตุจากการที่ไทยขาดการลงทุนโครงสร้างพื้นฐานมานานหลายปี ที่สำคัญประเทศไทยมีปัญหาการเมืองที่มีการทะเลาะกันไม่เลิก ทำให้นักลงทุนไม่กล้าลงทุน การลงทุนทั้งภาครัฐและเอกชนจึงขาดความต่อเนื่อง

อย่างไรก็ตาม กรรมการ กนง.ยอมรับว่า ไม่สามารถทำอะไรได้มาก เพราะปัญหาการเมืองเป็นต้นตอของปัญหาเศรษฐกิจไทยในขณะนี้ หากแก้ปัญหาการเมืองไม่ได้ เศรษฐกิจก็เดินหน้าได้ยาก เศรษฐกิจไทยจึงแขวนอยู่บนเส้นด้ายที่พร้อมจะขาดได้ทุกเมื่อ เพราะการเกินดุลและขาดดุลที่แปรปรวนในขณะนี้สะท้อนให้เห็นชัดว่าเศรษฐกิจไทยมีปัญหาไม่น่าไว้วางใจ