ภารกิจ...งมคนจมน้ำ สมชัย ศรีสุทธิยากร ยันเลือกตั้งใหม่ไม่ซ้ำรอยเดิม

โดย...วิษณุ นุ่นทอง / ธนพล บางยี่ขัน

เคาะให้การเลือกตั้งครั้งใหม่มีขึ้น 20 ก.ค.นี้ แม้จะยังไม่รู้จะออกหัวออกก้อย จะเป็น “ทางออก” หรือ “ซ้ำเติม” วิกฤตความขัดแย้งที่คาราคาซังมายาวนาน แต่บทเรียนเมื่อครั้งวันที่ 2 ก.พ.ที่ผ่านมา ยังเป็นโจทย์ใหญ่ที่ต้องขบคิดไม่ให้ทุกอย่างย่ำรอยเดิม

สมชัย ศรีสุทธิยากร กรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ด้านกิจการบริหารจัดการเลือกตั้ง ให้สัมภาษณ์พิเศษ “โพสต์ทูเดย์”ถึงภารกิจ “แก้มือ” จัดเลือกตั้งรอบใหม่ โดยออกตัวล่วงหน้าว่าจะไม่โมฆะในสาเหตุเดิม ด้วยมีแผนสำรองวางไว้หลายชั้นจากการตั้งโจทย์จากการเลือกตั้งเมื่อ 2 ก.พ.ที่ผ่านมา

“เราคิดว่าเราแก้โจทย์ได้เกือบทุกข้อ เพียงแต่มาตรการแก้โจทย์แต่ละข้อ เราไม่เปิดเผยต่อสาธารณะ ถ้าเราพูดทุกเรื่องฝ่ายที่คัดค้านก็จะรู้ทั้งหมด และทำให้เขาสามารถหาวิธีที่ทำให้เราปวดหัวมากขึ้น”

เริ่มตั้งแต่การกำหนดวันเลือกตั้ง 20 ก.ค.นี้ ไม่ได้มีนัยทางการเมืองใดๆ เป็นเพียงการดำเนินการตามกรอบเวลาทางธุรการได้เร็วที่สุดเท่าที่เป็นไปได้ โดยคำนวณหลังจากได้คุยกับรัฐบาลเมื่อ 30 เม.ย. ซึ่งจะต้องเผื่อเวลารัฐบาลจะทูลเกล้าฯ เพื่อขอพระราชทานพระราชกฤษฎีกา (พ.ร.ฎ.) การเลือกตั้งทั้งขึ้นและลง 20 วัน ซึ่งคาดว่าน่าจะลงประมาณวันที่ 20 พ.ค.

เมื่อ พ.ร.ฎ.มีผลบังคับใช้ตามกฎหมายเป็นการเลือกตั้งหลังยุบสภา จะต้องเลือกตั้งภายใน 45-60 วัน กกต.จะขอเวลาให้เลือกใกล้ๆ 60 วัน ให้มากที่สุด เพื่อให้การจัดการเป็นไปด้วยความเรียบร้อย ไม่ใช่ดึงเวลาเพื่อให้เกิดผลสำเร็จทางการเมืองของคนบางกลุ่ม หรือไม่ได้เร่งเกินไปในสถานการณ์ที่ยังไม่เรียบร้อย แต่หาวันที่เร็วที่สุดที่เป็นไปได้ในทางปฏิบัติ

สมชัย ระบุว่า ก่อนจะถึงวันเลือกตั้งขอเรียกร้องให้ทุกฝ่าย รวมทั้ง กกต.จัดการสถานการณ์ที่ไม่แน่นอนทางการเมืองให้นิ่งที่สุด เช่น ให้รัฐบาลกับคู่ขัดแย้งต้องไปคุยกันเพื่อหาทางออกของบ้านเมืองผ่านการเลือกตั้งให้ทุกฝ่ายเห็นตรงกัน

นอกจากนี้ ให้พรรคการเมืองเตรียมความพร้อมผู้สมัครและผู้สนับสนุนของแต่ละฝ่าย ส่งเสริมบรรยากาศให้เอื้อต่อการเลือกตั้ง โดยไม่ใช้ความรุนแรงขัดขวางการหาเสียงของฝ่ายตรงข้าม ซึ่งจะทำให้บรรยากาศการเลือกตั้งไม่เสรี และไม่เป็นธรรม

ขณะที่ กกต.ต้องหาทางปรับปรุงแก้ไขประกาศ ระเบียบ คำสั่งที่จะทำให้ได้ผู้สมัครครบทุกเขตภายใต้กรอบของกฎหมาย กรอบอำนาจหน้าที่ที่มีอยู่ อาทิ การรับสมัครทางไปรษณีย์ ซึ่งเจ้าหน้าที่ศึกษาพิจารณามาอย่างรอบคอบว่าสามารถทำได้ไม่ขัดรัฐธรรมนูญ

สมชัย บอกว่า การเลือกตั้งครั้งใหม่นี้นอกจากสามารถจะรับสมัครด้วยตัวเองแล้วยังสามารถยื่นเอกสารสมัครทางไปรษณีย์ โดยมีแบบฟอร์มต่างๆ ต้องเตรียมว่าจะต้องยื่นกับใคร ใครเป็นผู้รับ รับเสร็จแล้วจะมีการตรวจสอบคุณสมบัติอย่างไร

ทั้งนี้ อาจจะเลือกพื้นที่ที่ปลอดภัยในการรับสมัคร ถ้าสมัครที่ กกต.จังหวัด ศาลากลางจังหวัดแล้วมีปัญหาอาจย้ายสถานที่ให้รับสมัครได้ รวมถึงจังหวัดที่มีปัญหาก็สามารถย้ายสถานที่รับสมัครได้ และยังเผื่อการขยายเวลารับสมัครออกไปได้อีก 2 ช่วง

เช่น การรับสมัคร สส.ระบบบัญชีรายชื่อ ซึ่งกำหนด 5 วัน จะมีแผนสองคือขยายอีก 3 วัน และแผนสามที่จะขยายได้ต่ออีก 2 วัน สรุปแล้วเป็น 10 วัน แต่เริ่มต้นที่ 5 วันก่อน

“เพราะฉะนั้นการทำทุกอย่างตรงนี้จะมีแผนหนึ่ง แผนสอง และแผนสามรองรับ แต่เมื่อถึงแผนสามแล้วยังไม่ประสบความสำเร็จก็ต้องยอมรับข้อเท็จจริงว่าคงจะจัดการให้เกิดความสำเร็จได้ยาก”

ขณะที่การเลือกตั้งล่วงหน้าในประเทศ กกต.กำหนดไว้ 14 วัน จากเดิมกฎหมายเขียนว่าจะต้องเลือกตั้งล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 7 วันก่อนวันเลือกตั้งจริง แผนหนึ่งก็จะเพิ่มเป็น 14 วัน หากไม่สำเร็จก็ใช้แผนสอง คือกำหนดวันเลือกตั้งล่วงหน้าเป็น 10 วัน

แผนสามคือ 7 วันก่อนวันเลือกตั้ง ดังนั้นสามารถทำได้ 3 ครั้ง ถ้าหากสามรอบไม่สามารถจัดการเลือกตั้งล่วงหน้าได้ครบทั้งหมด ก็ยังมีแผนสี่ แต่ขออนุญาตยังไม่พูดว่าจะทำอะไร

“แม้จะไม่โมฆะด้วยสาเหตุเดิม แต่ก็มีความเป็นไปได้ว่าอาจโมฆะจากสาเหตุใหม่ แต่ผมไม่อยู่ในสถานะที่จะพูดให้ฟัง มันอาจจะมีปัญหาต่างๆ เราก็ได้บอกให้คนรับผิดชอบรู้ พร้อมเสนอต่อนายกฯ “แล้วว่าแนวโน้มที่จะทำให้การเลือกตั้งเป็นปัญหามีจุดไหน อย่างไรบ้าง แต่ที่บอกไปทั้งหมดไม่ใช่เพื่อต้องการให้เกิด แต่เพื่อให้ตระหนักและรู้ว่าเส้นทางวิบากตรงไหนบ้างที่จะได้หาทางแก้ไข

“รัฐบาลต้องยอมรับสภาพว่า การเลือกตั้ง 20 ก.ค.นั้น อาจจะหย่อนบัตรสำเร็จ แต่ 30 วันอาจไม่สามารถเปิดประชุมสภาได้นั้นเป็นเงื่อนไขที่ต้องบอกให้รัฐบาลรู้ก่อน ต้องยอมรับสภาพตรงนี้”

สมชัย ยอมรับว่า กกต.อยู่ตรงกลางระหว่างสองฝ่าย ฝ่ายหนึ่งหาว่า กกต.เตะถ่วงการเลือกตั้งและทำให้การเลือกตั้งเสียหาย อีกฝั่งมองว่าถ้าจัดเลือกตั้งเร็ว แต่ไม่มีการปฏิรูปจะจัดไปทำไม เพราะมีการซื้อเสียง ได้นักการเมืองไม่มีคุณภาพเข้ามาทำให้ประเทศชาติเสียหาย

“ถ้าตัดสินใจโดยใช้อารมณ์ความรู้สึกก็จะเข้าข้างฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง สิ่งที่เราทำคือทำตามกฎหมาย จัดเลือกตั้งโดยเร็วเท่าที่ทำได้ ทำอย่างตรงไปตรงมาไม่เข้าข้างฝ่ายใด และไม่ใช้อารมณ์ของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมาเป็นตัวตั้งในการจัดการ”

สมชัย ระบุว่า เป็นไปได้ที่การเลือกตั้งจะนำไปสู่ความรุนแรง แต่หากพื้นที่ใดมีแนวโน้มพัฒนาสถานการณ์ไปสู่จุดนั้นก็จะสั่งยุติการเลือกตั้งพื้นที่นั้นเพื่อเลื่อนวันลงคะแนนออกไปโดยอำนาจเป็นของ กกต. และไม่ขัดรัฐธรรมนูญ ต่างจากรอบที่แล้วที่กระบวนการเลือกตั้งซ้อนอยู่ระหว่าง 28 เขต ที่ยังไม่มีการรับสมัคร รับสมัครใหม่ หาเสียงใหม่ และลงคะแนนใหม่

“การเลือกตั้งครั้งที่ผ่านมาเป็นโจทย์เลือกตั้งที่ยากที่สุดตั้งแต่มี กกต.มาเกือบ 16 ปี ส่วนเลือกตั้งรอบใหม่ก็คงไม่ถึงขั้นต้องใช้ยาแรง นอกจากจะทำให้สำเร็จแล้ว เรายังคิดว่าทำอย่างไรให้สงบเรียบร้อย และไม่ก่อให้เกิดความสูญเสียด้วย”

สมชัย ยืนยันว่า กกต.ไม่มีหน้าที่ต้องไปเจรจากับ กปปส.ไม่ให้ขัดขวางการเลือกตั้ง ไม่เช่นนั้นจะต้องไปเจรจากับทุกกลุ่ม แต่ กกต.จะคุยกับพรรคการเมืองเพื่อชี้แจงกฎกติกาที่เปลี่ยนไป

“ไม่เช่นนั้นเราก็ใหญ่กว่ารัฐบาลแล้ว สามารถสั่งทุกอย่างในแผ่นดินได้หมดแล้ว แต่เราไม่ได้มีอำนาจขนาดนั้น เวลาที่เราสั่งฝ่ายความมั่นคง เรายังต้องให้รัฐบาลช่วยกำกับสนับสนุนด้วยซ้ำ เราเองไม่ได้เป็นสายบังคับ

“เช่นเดียวกับการไปคุยให้พรรคประชาธิปัตย์ลงเลือกตั้งก็ไม่ใช่หน้าที่ กกต. เป็นเรื่องที่พรรคการเมืองต้องตัดสินใจเองว่าภายในสถานการณ์ที่เป็นอยู่จะลงเลือกตั้งหรือไม่ลง ประชาธิปัตย์เป็นเพียงแค่พรรคหนึ่งเหมือน 70 พรรคที่มีอยู่ กกต.ไม่ต้องไปดูแลเป็นพิเศษ”

นับจากนาทีนี้จึงเป็นอีกบททดสอบที่สำคัญของ กกต. เพราะไม่ว่าจะมีการเปลี่ยนแปลงทางการเมือง หรือมีรัฐบาลใหม่ แต่ตราบใดที่ พ.ร.ฎ.เลือกตั้งยังมีผลบังคับใช้ การเลือกตั้งวันที่ 20 ก.ค. ก็จะต้องเดินหน้าต่อไป

“ถ้ากฎหมายยังคงอยู่ทุกอย่างต้องทำตามกฎหมาย เพียงแต่ว่ากระบวนการที่ทำให้กฎหมายดังกล่าวไม่คงอยู่คืออะไรเราไม่ทราบ อย่างการออก พ.ร.ฎ.ใหม่ ยกเลิกของเดิมก็เป็นได้ หรือจะมีกฎหมายที่สูงกว่า พ.ร.ฎ. มาบังคับใช้ก็เป็นได้ เราไม่ทราบ แต่ตราบใดที่กฎหมายมีผลบังคับใช้ต้องเดินหน้าจัดการเลือกตั้ง”