รัฐเลิกหมกเม็ดช่วยลดคอร์รัปชั่นได้

ปัญหาทุจริตคอร์รัปชั่นคือ ปัญหาใหญ่ระดับชาติที่ปัจจุบันถูกปรับเปลี่ยนจนดูกลมกลืนไปกับความถูกต้องจนยากจะแยกออก นำไปสู่สถานการณ์การทุจริตคอร์รัปชั่นในประเทศไทย ที่ส่งผลกระทบต่อภาพลักษณ์ของประเทศและเป็นอุปสรรคต่อศักยภาพการแข่งขันและการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศในระยะยาว

ในการสัมมนาเรื่อง “ดัชนีชี้วัดสถานการณ์การทุจริตคอร์รัปชั่นในประเทศไทย” ซึ่งสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทยร่วมกับองค์กรต่อต้านคอร์รัปชั่น จัดขึ้นเมื่อเร็วๆ นี้ ได้นำเสนอผลการศึกษาและข้อเสนอแนะเกี่ยวกับการจัดการปัญหาคอร์รัปชั่นไว้อย่างน่าสนใจ โดยช่วงหนึ่งมีการนำเสนอเกี่ยวกับมุมมองและประสบการณ์ของภาคธุรกิจต่อปัญหาการคอร์รัปชั่นในประเทศไทย รวมถึงปัญหาของภาครัฐโดยเฉพาะอย่างยิ่งเรื่องการจัดซื้อจัดจ้างและการเปิดเผยข้อมูลข่าวสาร กล่าวคือ

กิตติเดช ฉันทังกูล กรรมการสมาคมส่งเสริมสถาบันกรรมการบริษัทไทย ได้เปิดเผยถึงผลการวิจัยศึกษาการคอร์รัปชั่นในประเทศไทย พบว่า กลุ่มผู้นำภาคธุรกิจเห็นว่าระดับความรุนแรงของปัญหาทุจริตคอร์รัปชั่นในไทยยังอยู่ในระดับสูงมาก ซึ่งจากผลการศึกษา การคอร์รัปชั่นในมุมมองของภาคเอกชนไทยสำรวจความคิดเห็นของผู้นำธุรกิจ 1,066 ราย ในปี 2556 พบว่า เอกชนส่วนใหญ่กว่าร้อยละ 93 มองว่าการทุจริตคอร์รัปชั่นส่งผลกระทบต่อการดำเนินธุรกิจ โดยร้อยละ 68 ระบุว่า ส่งผลกระทบต่อธุรกิจมากและร้อยละ 55 มองว่า เมื่อมีการทุจริตคอร์รัปชั่นจะมีต้นทุนหรือสัดส่วนของธุรกิจที่ต้องจ่ายเพิ่มสูงขึ้นกว่าร้อยละ 10 ซึ่งกระบวนการที่ทำให้เกิดการคอร์รัปชั่นมากที่สุดคือ การจัดซื้อจัดจ้างกับภาครัฐ รองลงมาคือขั้นตอนการขอใบอนุญาตประกอบกิจการต่างๆ รวมทั้งการประมูลโครงการของภาครัฐ โดยมีสาเหตุสำคัญมาจากเจ้าหน้าที่รัฐอาศัยช่องโหว่จากกฎระเบียบสร้างโอกาสในการทุจริต

ทั้งนี้ รูปแบบการทุจริต 3 อันดับแรก คือ การใช้ตำแหน่งทางการเมืองเอื้อประโยชน์พวกพ้อง การให้ของขวัญหรือติดสินบนและการทุจริตเชิงนโยบาย โดยผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง โดยธุรกิจที่มีแนวโน้มทุจริตมากที่สุด 3 อันดับแรกนั่นคือ ธุรกิจโทรคมนาคม การเกษตร พลังงานและสาธารณูปโภค

สิริลักษณา คอมันตร์ ที่ปรึกษาสำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) ยอมรับว่า การดำเนินการตรวจสอบการทุจริตคอร์รัปชั่นในโครงการขนาดใหญ่ของรัฐบาล เช่น โครงสร้างพื้นฐานด้านการคมนาคมขนส่ง 2.2 ล้านล้านบาท และโครงการบริหารจัดการน้ำ 3.5 แสนล้านบาท มีความล่าช้า เนื่องจากมีการแก้กฎหมายหลายครั้งและทำไปตามขั้นตอนการเก็บข้อมูลหลักฐานด้านเอกสารที่มีจำนวนมาก รวมทั้งเพื่อให้เกิดความรอบคอบและได้มาซึ่งข้อมูลที่ถูกต้อง โดยขณะนี้ ป.ป.ช.ได้เร่งดำเนินการตรวจสอบทุกโครงการของรัฐบาลอยู่

สิริลักษณา ยังกล่าวอีกว่า ปัจจุบันฐานข้อมูลการตรวจสอบการทุจริตคอร์รัปชั่นของ ป.ป.ช.ดำเนินการอย่างมีระบบและสามารถเชื่อมโยงได้หลายๆ ทาง ภายใต้การดูแลจากผู้เชี่ยวชาญ รวมทั้งมีการใช้อำนาจทางกฎหมายเข้ามาพิจารณา ทำให้การดำเนินการรวดเร็วขึ้น แม้ว่าเรื่องทุจริตคอร์รัปชั่นในไทยยังมีอยู่ แต่หากได้รับความร่วมมือกันหลายๆ ฝ่ายถือเป็นเรื่องที่ดี เพราะการปราบปรามทุจริตต้องทำหลายๆ ด้าน จึงจะประสบผลสำเร็จ

ธิปไตร แสละวงศ์ นักวิจัยทีดีอาร์ไอ กล่าวถึงผลการสำรวจข้อร้องเรียนต่อสำนักงานคณะกรรมการข้อมูลข่าวสารของราชการ (สขร.) หน่วยงานกำกับของสำนักนายกรัฐมนตรี โดยระบุว่าหน่วยงานของรัฐยังคงถูกร้องเรียน โดยเฉพาะเรื่องไม่เปิดเผยข้อมูลจัดซื้อจัดจ้าง หรือเปิดเผยข้อมูลช้าถึงร้อยละ 30 ซึ่งแสดงให้เห็นว่าหน่วยงานของรัฐยังไม่ค่อยมีการเปิดเผยข้อมูลต่อสาธารณชนมากนัก รองลงมาคือการใช้อำนาจของหน่วยงานรัฐร้อยละ 19 ส่วนหน่วยงานส่วนท้องถิ่นกว่าร้อยละ 70 ไม่เปิดเผยข้อมูลการจัดซื้อจัดจ้างทางเว็บไซต์ ขณะที่หน่วยงานรัฐวิสาหกิจร้อยละ 22 ถูกจัดอยู่ในระดับที่แย่แย่มากในการเปิดเผยข้อมูลจัดซื้อจัดจ้างทางเว็บไซต์ ซึ่งบางหน่วยงานไม่สามารถตรวจสอบจำนวนรายการจัดซื้อจัดจ้างได้ทั้งหมด เนื่องจากขาดฐานข้อมูลจัดซื้อจัดจ้างที่สมบูรณ์ รวมทั้งยังขาดรูปแบบบนเว็บไซต์ที่เป็นมาตรฐาน

นอกจากนี้ ในการสัมมนายังพูดถึงความเป็นไปได้ในการแก้ไขปัญหาทุจริตคอร์รัปชั่นของทั้งในส่วนภาคธุรกิจและการปฏิรูปของภาครัฐ โดย บรรยง พงษ์พานิช ประธานกรรมการ บริษัท ทุนภัทร กล่าวว่า การคอร์รัปชั่นในประเทศจะสามารถขจัดสิ้นให้หมดไปได้ ควรให้ภาคเอกชนเข้ามามีส่วนร่วมในการขจัดปัญหา โดยดำเนินการควบคู่ไปกับการลดบทบาทอำนาจรัฐให้น้อยลง เนื่องจากการทุจริตส่วนใหญ่มาจากภาครัฐ ซึ่งภาคธุรกิจแบ่งเป็น 3 พวก ได้แก่ 1.พวกที่ไม่ต้องพึ่งอำนาจ คือไม่ยุ่งไม่เกี่ยวกับคอร์รัปชั่นเลย เช่น ธนาคาร 2.พวกที่จำเป็นต้องจ่ายไม่เช่นนั้นดำรงชีวิตไม่ได้หรือเรียกว่าพวกถูกขู่กรรโชก ซึ่งเป็นต้นทุนภาระ 3.พวกที่จ่ายเพื่อผลประโยชน์บางอย่าง เพราะเป็นการจ่ายเพื่อการซื้อหาความได้เปรียบทางการแข่งขัน เช่น การเซอร์เวย์ การสัมปทาน การล็อกสเปก เป็นต้น

บรรยง ยังระบุอีกว่า ไทยมีการลงทุนในส่วนของการซื้อหาความได้เปรียบทางการแข่งขันมากเกินไป เพียงเพื่อต้องการให้ได้กำไรส่วนเกิน แต่กลับมองข้ามไปว่ากลไกอย่างนี้ส่งผลให้เกิดความบิดเบือนในทุกๆ ด้าน ส่งผลกระทบและนำความเสียหายแก่ระบบเศรษฐกิจมากมายมหาศาล

ด้าน ประสงค์ เลิศรัตนวิสุทธิ์ ผู้อำนวยการสถาบันอิศรา มูลนิธิพัฒนาสื่อมวลชนแห่งประเทศไทย กล่าวว่า แม้ทุกคนทราบดีว่าการเปิดเผยข้อมูลการจัดซื้อจัดจ้างของภาครัฐเป็นเรื่องที่สำคัญ แต่กลับพบว่าในระบบฐานข้อมูลเว็บไซต์ของกรมบัญชีกลางไม่มีข้อมูลของหน่วยงานภาครัฐมากนัก โดยหน่วยงานที่ฝ่าฝืนและไม่ทำการเปิดเผยข้อมูลคือ สำนักงานเลขาธิการนายกรัฐมนตรี จึงเสนอว่าหากต้องการให้มีการเปิดเผยข้อมูลของภาครัฐมากยิ่งขึ้น ควรนำสำนักงาน สขร. ออกจากการเป็นหน่วยงานภาครัฐและควรมีเว็บไซต์กลางสำหรับเปิดเผยข้อมูล เพื่อพัฒนาระบบค้นหาให้ดีและง่ายขึ้นกว่าเดิม เพื่อความสะดวกในการตรวจสอบและป้องกันการทุจริตคอร์รัปชั่น

แม้สถานการณ์คอร์รัปชั่นยังสูงอยู่ แต่ในภาพรวมพบว่ามีแนวโน้มความพยายามในการแก้ไขปัญหาทุจริตคอร์รัปชั่นของหน่วยงานต่างๆ ดีขึ้นเป็นลำดับ ขณะที่ผู้นำธุรกิจต่างพร้อมที่จะร่วมแก้ปัญหาและเชื่อว่าปัญหาคอร์รัปชั่นสามารถแก้ไขได้หากทุกภาคส่วนร่วมมือ โดยหน่วยงานที่ต้องมีบทบาทในการแก้ไขปัญหาการทุจริตมากที่สุดคือ รัฐบาลและนักการเมือง โดยใช้กลยุทธ์การดำเนินการบังคับใช้กฎหมายกับผู้ที่กระทำผิด ขณะที่ภาคเอกชนต้องให้ความร่วมมือสนับสนุนให้เครือข่ายภาคธุรกิจ ภาคประชาชนได้มีส่วนร่วมในการตรวจสอบเฝ้าระวังและแจ้งเบาะแสข้อมูลการทุจริตคอร์รัปชั่น ซึ่งจะเป็นทางออกและสามารถแก้ปัญหาได้ตรงจุดมากที่สุด