ตั้งองค์การอิสระปฏิรูปสิทธิผู้บริโภค

สิทธิผู้บริโภคคือหนึ่งในประเด็นที่ต้องปฏิรูปอย่างเร่งด่วน ว่ากันตามสภาพความจริงทุกวันนี้ เราต่างไม่ได้รับความเป็นธรรมในเกือบจะทุกมิติ

สารี อ๋องสมหวัง เลขาธิการมูลนิธิเพื่อผู้บริโภค ให้ภาพว่า สถิติการร้องเรียนที่ผู้บริโภคร้องเข้ามายังเครือข่ายมูลนิธิคุ้มครองผู้บริโภค ตลอดปี 2556 มีสูงถึง 3,514 เรื่อง โดยเรื่องที่มีมากที่สุดเกี่ยวข้องกับบริการสุขภาพ ซึ่งมีถึง 1,263 เรื่อง รองลงมาได้แก่ กิจการโทรคมนาคม 749 เรื่อง การเงินการธนาคาร 391 เรื่อง ที่อยู่อาศัย 208 เรื่อง ผลิตภัณฑ์สุขภาพ 196 เรื่อง สินค้าและบริการ 191 เรื่อง และอื่นๆ อีก 229 เรื่อง

อย่างไรก็ดี การร้องเรียนเหล่านั้นกลับพบอุปสรรคในกลไกการคุ้มครองผู้บริโภค ไม่ว่าจะเป็นร้องเรียนแล้วไม่สามารถแก้ปัญหาได้จริง ล่าช้าในการดำเนินการแก้ปัญหา หรือแม้แต่การเสี่ยงถูกฟ้องร้องจากผู้ประกอบการหรือองค์กรธุรกิจต่างๆ

นอกจากนี้ ยังมีปัญหาเรื่องความผิดซ้ำซาก ไม่เปิดเผยข้อมูล ข้อเท็จจริงของผลิตภัณฑ์ การโฆษณาที่เกินความเป็นจริงและเป็นเท็จ ขาดการบังคับใช้กฎหมายอย่างเคร่งครัด

ดังนั้น ทางออกของการแก้ไขปัญหาที่จับต้องได้อย่างเป็นรูปธรรม คือ “เร่งรัดการออกกฎหมายองค์การอิสระเพื่อการคุ้มครองผู้บริโภค” เพื่อทำหน้าที่ให้ความเห็นในการตรา บังคับใช้กฎหมาย และให้ความเห็นในการกำหนดมาตรการต่างๆ เพื่อคุ้มครองผู้บริโภค

พร้อมกันนี้ หน้าที่สำคัญขององค์การอิสระฯ คือ การพัฒนากลไกยกเลิกสินค้าอันตรายอัตโนมัติ เช่น ยาอันตราย สารเคมีอันตราย หรือสินค้าอันตรายที่พบว่าเป็นอันตรายต่อสุขภาพ รวมทั้งการเยียวยาเชิงลงโทษอย่างทันท่วงที

“หน้าที่หลักๆ ขององค์การอิสระเพื่อผู้บริโภค คือ การสนับสนุนและผลักดันให้เกิดการทำงานด้านคุ้มครองผู้บริโภคที่เข้มแข็ง ไม่ว่าจะเป็นการกระตุ้นให้ผู้บริโภครู้และรักษาสิทธิของตัวเองเวลาถูกเอาเปรียบเมื่อซื้อสินค้าหรือบริการต่างๆ เจอปัญหาต้องร้องเรียน โดยองค์การอิสระเพื่อผู้บริโภคจะช่วยสนับสนุนเผยแพร่ข้อมูลความรู้ตั้งแต่ช่องทางการรับเรื่องร้องเรียนไปจนถึงขั้นตอนการฟ้องร้องเอาผิดต่อศาล และองค์การอิสระเพื่อผู้บริโภคเองก็สามารถดำเนินการฟ้องร้องต่อศาลได้ด้วยตัวเอง หากเห็นว่าการฟ้องร้องนั้นเป็นประโยชน์ต่อผู้บริโภคส่วนรวม” สารี อธิบาย

ไพโรจน์ พลเพชร กรรมการปฏิรูปกฎหมาย บอกว่า เห็นด้วยว่าจะต้องขับเคลื่อนให้ พ.ร.บ.องค์การอิสระเพื่อการคุ้มครองผู้บริโภคเกิดขึ้นให้ได้ เพราะการเกิดองค์การอิสระเพื่อผู้บริโภคจะนำไปสู่การปฏิรูปด้านอื่น เช่น การปฏิรูปโครงสร้างของกฎหมาย ซึ่งปัจจุบันโครงสร้างของกฎหมายยังเป็นแบบเดิม คือ ให้อำนาจกับภาครัฐมากกว่า ขณะที่กรอบขององค์การอิสระจะเน้นที่การสร้างการมีส่วนร่วม โดยเพิ่มองค์ประกอบของภาคส่วนต่างๆ เพราะฉะนั้นจึงเป็นเรื่องที่เราต้องยืนหยัดต่อสู้กันต่อไป แม้ว่าจะผ่านมา 16 ปีแล้วยังไม่สามารถเกิดขึ้นได้ก็ตาม

ชูศักดิ์ ชื่นประโยชน์ กรรมการสภาหอการค้าแห่งประเทศไทย กล่าวว่า การขับเคลื่อนเรื่องการคุ้มครองผู้บริโภคจะต้องทำร่วมกันทุกภาคส่วน ไม่ว่าจะเป็นภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาสังคม จะละทิ้งฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งไม่ได้ แต่จะต้องพยายามดึงคนดีเข้ามาร่วมงาน นอกจากนี้ยังเห็นว่าจะต้องพัฒนาองค์ความรู้ให้กับประชาชน ทำให้เกิดความแข็ง ไม่ตกเป็นเหยื่อ ไม่ถูกเอารัดเอาเปรียบ ทั้งนี้เห็นว่าทั้งหมดนี้ควรเริ่มดำเนินการได้เลยโดยไม่ต้องรอให้องค์การอิสระเพื่อผู้บริโภคเกิดขึ้น

บัณฑิต ตั้งประเสริฐ รองเลขาธิการสำนักงานคณะกรรมการเพื่อการคุ้มครองผู้บริโภค กล่าวว่า โดยส่วนตัวแล้วเห็นด้วยกับการคุ้มครองผู้บริโภค และยินดีสนับสนุนให้เกิด พ.ร.บ.องค์การอิสระ โดยให้ยึดหลักธรรมาธิบาล มีส่วนร่วม โปร่งใสในการทำงาน อย่างไรก็ตาม ที่ผ่านมาการทำงานด้านการคุ้มครองผู้บริโภคของ สคบ. ถือว่าครอบคลุมทั่วประเทศ แต่ก็ยังไม่เพียงพอที่จะดูแล เนื่องจากเจ้าหน้าที่ปฏิบัติงานมีน้อย เพียง 200 กว่าคนเท่านั้น แต่ต้องดูแลคนถึง 60 กว่าล้านคน ปรับบทบาทผู้บริโภคจากผู้รับสารเป็นผู้สื่อสาร เช่น อาจจะสื่อสารผ่านโลกออนไลน์มากขึ้น แต่จะต้องใช้เทคโนโลยีการสื่อสารอย่างรู้เท่าทัน

ปัจจุบันการจัดตั้งองค์การอิสระเพื่อการคุ้มครองผู้บริโภคติดอยู่ที่ชั้นสภา ซึ่งหากสามารถผลักดันให้สำเร็จ ประชาชนจะมีหน่วยงานที่คอย “ฟ้องร้อง” เรียกร้องความเป็นธรรมแทนได้