ประเทศไทยรอไม่ได้ 'ปฏิรูป' บางส่วนก่อนเลือกตั้ง

ภาวะที่บ้านเมืองถูกดันมาจนถึงขอบหน้าผาสูงชันและยักแย่ยักยันว่าจะเดินหน้าต่อไปอย่างไรระหว่าง “ปฏิรูป” และ “เลือกตั้ง” ในมุมมองของ สุรินทร์ พิศสุวรรณ อดีตเลขาธิการอาเซียน มองว่า “ประเทศไทยรอไม่ได้” เพราะยิ่งหากปล่อยให้สถานการณ์ยังเป็นเช่นนี้อยู่ต่อไปยิ่งกระทบต่อการพัฒนาประเทศ กระทบต่อขีดความสามารถการแข่งขันนั้น ส่วนหนึ่งสามารถทำได้ก่อนการเลือกตั้ง การพัฒนาส่วนอื่นที่จะไปแข่งกับคนอื่นรอไม่ได้โดยทุกฝ่ายจะต้องมานั่งคิดกันว่าจะปฏิรูปอย่างไร ขณะนี้วุฒิสภายังทำหน้าที่เป็นรัฐสภาอยู่ ซึ่งเรื่องใหญ่ เรื่องสำคัญผูกพันระยะยาวอาจจะทำไม่ได้ แต่เรื่องเฉพาะหน้าฉุกเฉินเขายังทำหน้าที่เป็นรัฐสภา แต่ต้องมีจุดเริ่มต้น หรือ Trigger Point

อย่างไรก็ตาม อีกส่วนหนึ่งแน่นอนต้องรอหลังเลือกตั้ง ไม่ว่าจะเป็นเรื่องรัฐธรรมนูญ กฎหมายหลายฉบับที่ต้องแก้ไข ประเด็นเหล่านี้ “ฉันทามติ” ต้องมาจากประชาชน ซึ่งแต่ละฝ่ายที่ผูกมัดตัวเองเข้าสู่สนามเลือกตั้งว่าเข้ามาแล้วจะต้องมีการปฏิรูปเหมือนกับปี 2540 ที่ทุกคนลงไปหาเสียงว่าจะเข้ามาเพื่อปฏิรูป ครั้งนี้ก็เหมือนกัน อาจจะมีสัญญาประชาคมจับมือกันว่าหลังการเลือกตั้งจะต้องมีการปฏิรูป

สุรินทร์ อธิบายว่า การพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ การแข่งขันกับคนอื่น การจัดระบบระเบียบ นโยบายต่างๆ ให้มีประสิทธิภาพ มีประสิทธิผล เพื่อเตรียมตัวแข่งขันกับคนอื่น รอไม่ได้ ยิ่งยืดเยื้อไปอีกนานเท่าไหร่ยิ่งบั่นทอนความสามารถและความพร้อมของประเทศไทยที่จะออกไปแข่งขัน โลกเขาไม่รอ ภูมิภาคเขาไม่รอ ที่สำคัญคือเราไปดึงคนอื่นเขาด้วย มีบทความพูดเรื่องน้ำเรื่องโครงการโครงสร้างพื้นฐาน พูดถึงว่าถ้าประเทศไทยล้มเหลวเพราะคอร์รัปชั่น อาเซียนทั้งหมดจะล้มเหลว เพราะการเชื่อมต่อไทยอยู่ตรงกลาง เป็นไข่แดง ทั้งนี้ถ้าประเทศไทยล้มเรื่องโครงสร้างพื้นฐานเพราะปัญหาคอร์รัปชั่นจะกระทบอาเซียนทั้งหมด กระทบภูมิภาคด้วย

สำหรับประเด็นที่ต้องเร่งปฏิรูปเป็นเรื่องเร่งด่วนนั้น “สุรินทร์” มองว่าเรื่องสำคัญที่สุดคือ “ระบบราชการ” ที่จะต้องเป็นตัวของตัวเอง มีศักดิ์ศรี จะต้องไม่เป็นส่วนต่อเนื่องของครอบครัวหรือการเมือง จะต้องสามารถเซย์โนกับฝ่ายการเมืองได้ ไม่ใช่เยสตลอดไป ไม่ใช่เยสจนกระทั่งพร้อมจะติดคุกติดตารางด้วย อันนี้ไม่ใช่วิสัยทัศน์ของระบบราชการ ระบบราชการคือองค์กรที่มีความเป็นเลิศของตัวเอง ทางด้านเทคนิค ความรู้ความสามารถ ทักษะพิเศษเฉพาะเรื่องนั้น ที่มีความชำนาญเป็นพิเศษ เขารู้กฎหมายเพราะเขาคือคนที่บังคับใช้กฎหมาย บางกรณีมีส่วนในการเขียนกฎหมาย

“แต่เดี๋ยวนี้ไม่มี กลายเป็นส่วนต่อเนื่องของครอบครัว ส่วนต่อเนื่องของการเมือง ผมจึงใช้คำว่า Bureaucracy คือ Extended Family กฎเกณฑ์เงื่อนไขต่างๆ สเปซที่เคยมีก็หมด ศักดิ์ศรีที่เคยมีก็หมด คนที่จะเลือกย้ายให้ตำแหน่ง กลายเป็นคนที่มีส่วนเกี่ยวข้องทางการเมือง ครอบครัวทั้งนั้น มันจะเกิดอะไรขึ้น หนึ่ง คุณไม่ได้คนดีเข้ามา สอง คุณจ่ายเงินเปล่า เพราะไม่สามารถยกเลิกได้ เหมือนที่ผมเห็นในเวทีอาเซียน ร้ายไปกว่านั้น ทั้งกรมทั้งกระทรวงกลายเป็นเดดวูดหมด เช้าชามเย็นชามไม่กระตือรือร้น เพราะไม่รู้จะกระตือรือร้นไปทำไม ไม่รู้จะเอาความรู้ความสามารถดึงออกมาใช้ทำไม ไม่รู้จะเซย์โนไปทำไม ในเมื่อคนที่ได้ดีในองคาพยพของเขาคือคนที่เซย์เยสทั้งนั้น เป็นคนที่ต้องไปขอตำแหน่งด้วยตัวเองทั้งนั้น คนที่มีจดหมายน้อย มีนามบัตรมาให้ โทรศัพท์มาให้ทั้งนั้น ประเทศชาติพังหมด การแก้ไขปัญหานี้เป็นสิ่งท้าทาย การจะแก้กฎหมายใหม่คงลำบากเพราะไม่มีรัฐสภา”

อดีตเลขาธิการอาเซียน อธิบายว่า ในส่วนของผู้ว่าราชการ ตำรวจ ที่จะดูแลเรื่องการเลือกตั้ง ที่จะเป็นมือไม้ของคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ต้องเป็นกลาง ไม่ใช่ได้รับการปูนบำเหน็จเพราะการเมือง บางพื้นที่นักกิจกรรมทางการเมืองพูดออกมาชัดเจนว่า เป็นคนขอ เป็นคนตั้ง เป็นคนกำหนด แล้วเช่นนี้จะไม่เละหรือ ประชาชนอยู่ตรงไหน จะหวังความถูกต้องเป็นธรรมเสมอภาคโปร่งใสอย่างไร ในเมื่อทุกอย่างเป็นเรื่องสีการเมือง เป็นเรื่องความสัมพันธ์ส่วนตัว สัมพันธ์การเมือง

ประเด็นที่ 2 กฎหมายที่มีอยู่เรื่องการเลือกตั้งและองค์กรที่มีอยู่ของการเลือกตั้ง ทำอย่างไรจะขันนอตให้ใช้ได้อย่างเต็มที่ 100% สมัยก่อนที่มหาดไทยยังรับผิดชอบอยู่ ได้นำเอาบุคลากรจากต่างอำเภอมาดูเรื่องการเลือกตั้งในคูหา ระยะหลังไม่ทราบว่าเขาทำอย่างไรเพื่อประกันความโปร่งใส ถูกต้อง องค์กรทางด้านการศึกษา องค์กรเอกชนเข้ามามีส่วนร่วมมากน้อยแค่ไหนในการตรวจสอบ เพราะฉะนั้นกลไกที่จะควบคุมดูแลเลือกตั้ง สามารถทำได้ ในกฎหมายที่มีอยู่ แต่ต้องการความร่วมมือช่วยเหลือจากภาคประชาชน เอกชน วิชาการ ภาคจิตอาสาทั้งหลาย โดยองค์กรที่จะทำได้จะต้องเป็นองค์กรใหม่ที่จะดำเนินการเรื่องนี้โดยเฉพาะเข้ามาเพื่อจัดการเลือกตั้งให้บริสุทธิ์ยุติธรรม ไม่ใช่จัดการเลือกตั้งเพราะเพียงแต่เป็นพิธีกรรมทางการเมือง

ประเด็นที่ 3 เรื่องทุจริตคอร์รัปชั่น ซึ่งเป็นเรื่องที่ภาคเอกชนตื่นตัวมากตอนนี้ เพราะกระทบเขาจริงๆ กระทบกับค่าโสหุ้ยในการผลิตสินค้า บริการ ออกไปแข่งขัน จึงออกมาเรียกร้องให้แก้ไขความไม่โปร่งใส คอร์รัปชั่น ที่จะต้องเป็นวาระสำคัญที่ต้องปลุกระดมให้เกิดขึ้นในช่วงที่กำลังเตรียมการเลือกตั้ง แม้จะยืดเยื้อแค่ไหน แต่ก็ต้องปลุกกันขึ้นมาอย่างรีบเร่ง เพราะนำไปสู่ปัญหาอื่นๆ อีกมากมาย ทำให้ทุกสิ่งทุกอย่างไขว้เขวหมด

“น่ากลัวมากยิ่งกว่ามะเร็งร้าย ถือเป็นหลุมดำที่ทำลายทุกสิ่งทุกอย่างของประเทศ ลดความสามารถในการแข่งขันทุกด้าน ท้ายที่สุดก็จะทำลายสิ่งที่ดีงาม มะเร็งยังรักษาได้ ตัดชิ้นส่วนทิ้งได้ ฉีดคีโมได้ แต่ว่าคอร์รัปชั่นมันดูดไปทั้งระบบ ทำลายทั้งระบบ สูญหายไปทั้งระบบ ยิ่งกว่าตกเหว กฎหมายหลายอย่างที่เขาพูดกันในขณะนี้มันเรื่องอะไรให้คอร์รัปชั่นมีอายุความ มันก็คืออาชญากรรมไม่ควรมีอายุความและโทษต้องหนัก กลไกอื่นที่จะตรวจสอบต้องมุ่งมั่นแข็งขัน ประกันคุณภาพได้ ไม่ว่าจะเป็นกระบวนการยุติธรรม กลไก ป.ป.ช. ศาล ต้องทำให้ได้” สุรินทร์ กล่าว