Without and Within

อาทิตย์ที่แล้วผมได้นำสาระในหนังสือ Without and Within มาแชร์ท่านผู้อ่านไปบ้างแล้ว โดยคุณ“กรกิจ ดิษฐาน” ผู้สื่อข่าวต่างประเทศ หนังสือพิมพ์ M2F ได้คัดเลือกแปลให้อ่าน วันนี้จึงขอนำเสนอส่วนที่ค้างไว้ เพราะไหนๆ คุณกรกิจก็มีวิริยะแปลให้ และผมก็เห็นว่าเป็นประโยชน์ต่อชาวพุทธทุกคน

อย่างที่บอกไว้เมื่อสัปดาห์ที่แล้ว Without and Within เป็นหนังสือที่ท่านชยสาโรภิกขุ ศิษย์หลวงพ่อชาตอบคำถามของชาวต่างประเทศที่ถามท่านเกี่ยวกับพระพุทธศาสนาในข้อห้อที่พวกเขาอยากรู้และสงสัยซึ่งมีมากมายหลายข้อ นี่คือส่วนที่เหลือที่คุณกรกิจได้แปลไว้

ถาม : จำเป็นหรือไม่ที่การบรรลุธรรมต้องผ่านการบวชเรียน

ตอบ : สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงตั้งคณะสงฆ์ขึ้นเพื่อสร้างเงื่อนไขและปัจจัยสูงสุดอันจะเกื้อหนุนให้บุรุษและสตรีสามารถปฏิบัติธรรมได้อย่างตั้งมั่นไม่วอกแวก ด้วยเหตุนี้ การเป็นบรรพชิตจึงเป็นสถานะที่เหมาะสมที่สุดสำหรับผู้ที่มีความปรารถนาแรงกล้าที่จะศึกษาพระธรรมวินัยอย่างจริงจัง อย่างไรก็ตามไม่ใช่ว่าทุกคนจะเหมาะสมกับการบรรพชาอุปสมบทเป็นภิกษุหรือภิกษุณี และอุบาสกอุบาสิกาหลายๆ คนปฏิบัติตามพระธรรมคำสอนอย่างจริงจัง แต่กลับมีเหตุอันไม่สามารถบวชเรียนในฐานะบรรพชิตได้ แต่ก็ยังนับว่าเป็นเรื่องโชคดีสำหรับผู้ที่ไม่สามารถเข้าร่วมคณะสงฆ์ เพราะการดำรงตนในฐานะฆราวาสก็อาจนำไปสู่การบรรลุธรรมในระดับที่น่าพึงพอใจได้เช่นกัน แม้จะยากกว่าการเป็นบรรพชิตก็ตาม ในช่วงเวลาหลายศตวรรษที่ผ่านมา อุบาสกอุบาสิกาหลายต่อหลายท่านดำรงตนเป็นแบบอย่างที่ดี และยังสามารถบรรลุธรรมระดับสูง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในระดับโสดาบันที่แปลว่า “ผู้เข้าถึงกระแสธรรม”

ถาม : ทัศนะของศาสนาพุทธต่อศาสนาอื่นเป็นเช่นไร?

ตอบ : สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงยกย่องคำสอนของศาสนอื่นที่สอดคล้องกับมรรคปฏิบัติที่นำไปสู่การดับทุกข์ ตามแนวทางที่พระองค์ทรงสั่งสอน แต่ในขณะเดียวกัน พระองค์ยังทรงตำหนิความเชื่อและการปฏิบัติที่งมงาย โหดร้าย และก่อให้เกิดอคติต่อโลกของเรา พระองค์ส่งเสริมไมตรีจิตและความเคารพในบุคคลทั้งหลาย โดยไม่แยกแยะความเชื่อทางศาสนา

การกดขี่ข่มเหงทางศาสนา เป็นสิ่งที่ไม่เคยปรากฏในศาสนาพุทธนิกายเถรวาท หรือหากจะกล่าวโดยเฉพาะเจาะจงแล้ว ไม่มีคำเฉพาะในภาษาไทยที่จะใช้อธิบายต่อทัศนะแยกเขาแยกเราทางศาสนา เพราะศาสนาพุทธมิได้สั่งสอนว่า มุนษย์เราจะรอดพ้นจากอกุศลกรรมทั้งปวงได้ด้วยหลักความเชื่อใดความเชื่อหนึ่ง และยังไม่มีท่าทีเป็นปฏิปักษ์ความหลากหลายทางลัทธิความเชื่อ อีกทั้งยังไม่มีแนวคิดโน้มน้าวให้ผู้คนเปลี่ยนศาสนามานับถือตนแต่อย่างใด ที่จริงแล้วตามพระวินัยนั้นพระสงฆ์ไม่อาจเทศนาธรรมแก่ผู้ใดแม้แต่กับพุทธศาสนิกชน หากอีกฝ่ายมิได้อาราธนาท่านให้แสดงธรรมเสียก่อน

แม้ว่าจะมีบางกรณีเกี่ยวกับการเผยแพร่ศาสนาพุทธอย่างไร้มโนสำนึกในประเทศไทย แต่โดยรวมแล้วแทบไม่ได้ยินกรณีที่ชาวพุทธในไทยเบียดเบียนศาสนิกชนของศาสนาอื่น แม้ว่าจะมีเหตุการณ์ที่กองกำลังติดอาวุธของศาสนิกชนอื่นในภาคใต้ทำร้ายชาวพุทธในพื้นที่ ทว่า ชาวพุทธในภาคอื่นๆ ก็มิได้ตอบโต้ศาสนิกชนของศาสนานั้นแต่อย่างใด ถึงแม้ว่าสังคมไทยในยุคสมัยปัจจุบันอาจห่างเหินจากหลักการที่แท้จริงของศาสนาพุทธ แต่หลักการสำคัญว่าด้วยขันติธรรมต่อศาสนาอื่นยังคงสว่างไสวในใจของชาวไทยไม่รู้เลือน

ถาม : เป็นไปได้อย่างไรที่ประเทศพุทธอย่างไทยจึงมีปัญหาอาชญากรรมและฉ้อราษฎร์บังหลวงอย่างรุนแรงถึงเพียงนี้?

ตอบ : ปัญหาอาชญากรรมและการคอร์รัปชั่นเป็นปัญหาสากล ความเคร่งครัดหรือหย่อนยานทางศาสนาเป็นเพียงหนึ่งในหลายปัจจัยที่จะกำหนดระดับความรุนแรงของอาชญากรรมในสังคมหนึ่งๆ และยังมีปัจจัยอื่นๆ ที่สามารถใช้เป็นตัวชี้วัดได้อย่างชัดเจนกว่า อาทิ ระดับความยากจน อย่างไรก็ตามหากจะเชื่อมโยงปัญหาสังคมกับศาสนาที่สังคมนั้นนับถืออยู่ ความเชื่อมโยงนั้นจะพบได้ในประเด็นต่อไปนี้

ก.ผู้คนในสังคมนั้นกระทำการอันเลวร้ายโดยอ้างคำสอนทางศาสนา

ข.ผู้คนในสังคมนั้นกระทำการอันเลวร้ายโดยบิดเบือนคำสอนทางศาสนา

ค.ผู้คนในสังคมนั้นกระทำการตรงกันข้ามกับหลักคำสอนทางศาสนา

ในบรรดาคนไทยส่วนใหญ่ที่นับถือพุทธศาสนานั้น เราจะพบว่า ข้อ ก. ไม่เคยปรากฏ ข้อ ข. พบได้ยากมาก แต่ ข้อ ค. พบได้โดยทั่วไป

นอกจากนี้ ยังกล่าวได้ว่า ระดับความรุนแรงของปัญหาอาชญกรรมและการคอร์รัปชั่นในเมืองไทย เป็นเครื่องบ่งชี้ให้เห็นว่า นักการเมืองในประเทศแทบไม่ใส่ใจที่จะส่งเสริมค่านิยมตามแนวทางพุทธศาสนา ในช่วงเวลาที่สังคมและเศรษฐกิจของไทยกำลังเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว