เข้าใจยุคสมัยของการเมืองการปกครองไทย

การเฉลิมฉลองวาระครบรอบ 40 ปีของเหตุการณ์ 14 ต.ค. 2516 เพิ่งจะผ่านพ้นไป และในอันที่จริงยังไม่สามารถผ่านไปได้จนจบสิ้นกระบวนความ อันเนื่องด้วยยังมีควันหลงและการโต้เถียงรวมทั้งอภิปรายที่ต่อเนื่องมาจากการแสดงปาฐกถาของอดีตผู้นำนักศึกษาที่มีชื่อเสียงมาก 23 ท่าน ในยุคนั้นในแง่มุมต่างๆ ทั้งในทางบวกและในทางลบ

ในอีกทางหนึ่ง ผู้เขียนซึ่งคงจะไม่ใช่คนเพียงคนเดียว ก็ยังได้รับหนังสืออภินันทนาการที่มีเนื้อความต่อเนื่อง อย่างเช่น หนังสือเรื่อง “เผชิญหน้ากับความเปลี่ยนแปลง 40 ปี หลัง 14 ตุลาฯ” ของพระไพศาล วิสาโล และหนังสือ “บันทึก 14 ตุลาฯ ผ่าน 13 กบฏ” ฯลฯ มิพักกล่าวถึงหนังสือของสำนักพิมพ์ฟ้าเดียวกันอีกจำนวนหนึ่งที่มีความเกี่ยวพันกับเรื่องดังกล่าว

ทำให้เข้าใจได้ว่า การทำความเข้าใจกับสภาวะความเป็นไปของสังคมการเมืองไทยในสมัยปัจจุบันนั้นไม่อาจจะตัดขาดกับเหตุการณ์ 14 ต.ค. 2516 ได้เลย ไม่ว่าจะเป็นการต่อสู้กับระบอบเผด็จการ และการเรียกร้องสิทธิเสรีภาพ ความเป็นธรรม ฯลฯ ล้วนมีบ่อเกิดมาจากเหตุการณ์และเจตนารมณ์ของเหตุการณ์ 14 ต.ค. 2516

นักวิชาการที่มีชื่อเสียงบางท่านถึงกับการเน้นว่า เรื่องราวดังกล่าวไม่อาจตัดขาดออกจากการปฏิวัติโค่นล้มระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ในวันที่ 24 มิ.ย. 2475 ได้ เนื่องด้วยนับต่อเนื่องจากนั้นมาจนถึงบัดนี้ สังคมการเมืองไทยก็ยังไม่มีระบอบประชาธิปไตยสมบูรณ์ อำนาจอธิปไตยยังไม่ได้เป็นของประชาชนอย่างแท้จริง ฯลฯ ซึ่งบ่งบอกถึงกระบวนการปฏิวัติประชาธิปไตยที่ยังไม่แล้วเสร็จ หรือยังไม่จบสิ้นในทางโครงสร้างในมิติต่างๆ

ทั้งเหตุการณ์ 14 ตุลาฯ รวมทั้ง 24 มิถุนาฯ จึงได้รับความสนอกสนใจกันอย่างมาก ตัวอย่างเช่น มีการจัดงานทั้งในเขตเมืองและในต่างจังหวัด คณะผู้จัดงานแยกออกเป็นหลายชุดและหลายคณะ (และแข่งขันกันจัดงานอีกด้วย) มีการพิมพ์หนังสือ การอภิปราย การแสดง การจัดนิทรรศการ ฯลฯ

ซึ่งเป็นความสนใจที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับการให้ความหมาย การแปลความหมาย และสร้างความสัมพันธ์ คือ จัดกรอบการมองของตนว่า จะอธิบายความเป็นไปของบ้านเมืองในปัจจุบันอย่างมีคุณค่าและมีความหมายได้อย่างไร

อย่างไรก็ดี ในความเห็นของผู้เขียน เหตุการณ์ 14 ต.ค. 2516 รวมทั้ง 24 มิ.ย. 2475 ด้วยนั้น ทั้งสองเหตุการณ์สำคัญดังกล่าวต่างไม่มีองค์ประกอบของการเมืองในส่วนที่ด้วยพรรคการเมือง การรณรงค์ทางการเมือง การเอาชนะกันในทางการเมือง และการเลือกตั้งเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย

กล่าวคือ ทั้งเหตุการณ์ 14 ตุลาฯ และ 24 มิถุนาฯ เกี่ยวข้องโดยตรงกับองค์ประกอบของการเมืองที่ว่าด้วยอำนาจรัฐ รัฐบาล และระบบการบริหารประเทศอย่างหนึ่ง กับองค์ประกอบของกฎหมายสูงสุด คือ รัฐธรรมนูญ สิทธิเสรีภาพและความเป็นธรรมในอีกประการหนึ่ง

ฉะนั้น ประเด็นทางการเมือง รวมทั้งจิตวิญญาณของยุคสมัยของเหตุการณ์ 14 ตุลาฯ รวมทั้ง 24 มิถุนาฯ จึงมีแนวโน้มจำกัดวงและจำกัดตัวแสดงทางการเมือง เนื่องด้วยองค์ประกอบของการเมือง (Polity) นั้นมีลักษณะมีอยู่เพียง 2 องค์ประกอบ

แต่ยุคสมัยในปัจจุบัน ซึ่งไม่ทราบแน่ชัดว่าจะเริ่มต้นขึ้นเมื่อใดนั้น องค์ประกอบของการเมือง คือ Polity นั้น ขยายออกไป นอกจากครอบคลุมถึงองค์ประกอบ 2 ประการดังกล่าวข้างต้นแล้ว ยังขยายวงออกไปครอบคลุมองค์ประกอบที่ว่าด้วยพรรคการเมืองและกลุ่มผลประโยชน์อีกด้วย ซึ่งเป็นอีกช่องทางหนึ่งที่บรรดาผู้นำการเมืองและนักเลงการเมืองประเภทต่างๆ จะใช้ในการเข้าสู่ศูนย์กลางของอำนาจและงบประมาณของประเทศ

องค์ประกอบของการเมืองในช่องทางใหม่นี้ ยังได้นำพาระบบการรณรงค์ทางการเมือง การเลือกตั้ง ลัทธิประชานิยม ฯลฯ ให้ขึ้นมามีความสำคัญทางการเมืองในระยะต่อๆ มา ฉะนั้นการเกิดการเมืองแบบมวลชน การประชุมมวลชน หัวคะแนน ฯลฯ จึงเกิดขึ้นตามมาอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

ซึ่งผู้เขียนมีความเห็นอย่างตรงไปตรงมาว่า พรรคการเมืองและการเลือกตั้งไม่ใช่องค์ประกอบหลักของการปฏิวัติประชาธิปไตยทั้งในเดือน มิ.ย. 2475 และไม่ใช่เจตนารมณ์หลักของการปฏิวัติเดือน ต.ค. 2516 อีกด้วย

ฉะนั้น ยุคสมัยทางการเมืองในปัจจุบัน ซึ่งหากรวมองค์ประกอบหลักดังกล่าวเข้าไปด้วย จะเริ่มต้นขึ้นเมื่อใด เช่น เริ่มต้นในสมัยรัฐบาลคึกฤทธิ์ หรือสมัยแรกเริ่มรัฐบาลชาติชาย ฯลฯ ก็ควรจะมีการอภิปรายและโต้เถียงกันต่อไปในที่อื่นๆ แต่น่าจะมิใช่เป็นเจตนารมณ์ของขบวนการมหาประชาชนเดือน ต.ค. 2516