เมื่อรัฐบาลคิดจะลด...ภาษีนำเข้าสินค้าฟุ่มเฟือย

เมื่อรัฐบาลคิดจะปรับลดอัตราภาษีนำเข้าสินค้าฟุ่มเฟือยลง จะเกิดผลกระทบอย่างไร วันนี้เราลองมาพิจารณากันดูนะครับ “สินค้าฟุ่มเฟือย” หรือ “สินค้าไม่จำเป็น” โดยปกติแล้วมักจะเป็นสินค้าสำหรับกลุ่มผู้บริโภคที่มีฐานะทางเศรษฐกิจดี มีรายได้สูง และมีอำนาจซื้อสูงกว่าผู้บริโภคส่วนใหญ่โดยทั่วไป ลักษณะสำคัญของการบริโภคของผู้บริโภคกลุ่มนี้เมื่อเปรียบเทียบกับผู้บริโภคส่วนใหญ่โดยทั่วไปก็คือ...

ผู้บริโภคกลุ่มนี้มักจะเพิ่มปริมาณการบริโภคสูงขึ้นอย่างมาก เมื่อรายได้ของเขาเพิ่มขึ้นเพียงเล็กน้อย ดังนั้น ผู้บริโภคกลุ่มที่ชอบสินค้าฟุ่มเฟือยนี้ จึงมีความอ่อนไหวสูงมากต่อการเปลี่ยนแปลงรายได้ของเขา แต่ผู้บริโภคกลุ่มนี้กลับจะไม่ค่อยปรับเปลี่ยนปริมาณการบริโภคสักเท่าไร เมื่อราคาสินค้าเปลี่ยนแปลงไป นั่นคือไม่ว่าราคาสินค้าจะเพิ่มขึ้นหรือลดลงก็ตาม ผู้บริโภคกลุ่มนี้จะไม่ปรับเปลี่ยนปริมาณการบริโภคสินค้านั้นๆ เท่าไรนัก ดังนั้น ผู้บริโภคกลุ่มที่ชอบสินค้าฟุ่มเฟือยนี้ จึงไม่มีความอ่อนไหวต่อการเปลี่ยนแปลงราคาสินค้า และความพึงพอใจในการบริโภคของผู้บริโภคกลุ่มที่ชอบสินค้าฟุ่มเฟือยนี้จะมีความอ่อนไหวสูงมากต่อลักษณะบรรยากาศและสภาพแวดล้อม เช่น คุณภาพ ความแตกต่าง ความโดดเด่น ความหลากหลาย และความปลอดภัยของแหล่งท่องเที่ยว ฯลฯ ดังนั้น ความพึงพอใจในการซื้อนาฬิกาหรูหราและกระเป๋าแบรนด์เนมในกรุงปารีสจะแตกต่างอย่างสิ้นเชิงกับการซื้อสินค้าประเภทเดียวกันในกรุงเทพฯ (นักช็อปปิ้งตัวยงคงรู้เหตุผลกันดี)

ลักษณะสำคัญต่างๆ ข้างต้นจึงมีอิทธิพลต่อผลที่จะตามมาจากการลดอัตราภาษีนำเข้าสินค้าฟุ่มเฟือย ประเด็นที่หนึ่ง เนื่องจากรัฐบาลโดยกระทรวงการคลังคาดหวังไว้สูงมากว่าการลดอัตราภาษีนำเข้าสินค้าฟุ่มเฟือยจะช่วยกระตุ้นการจับจ่ายใช้สอยของนักท่องเที่ยวชาวไทยและชาวต่างชาติที่ชอบสินค้าฟุ่มเฟือยและจะช่วยเพิ่มรายรับจากการท่องเที่ยวให้ประเทศไทยได้ในที่สุด แต่ตามลักษณะที่กล่าวมาข้างต้น นักท่องเที่ยวที่ชอบบริโภคสินค้าฟุ่มเฟือยนั้นจะไม่ปรับเปลี่ยนปริมาณการบริโภคสินค้าฟุ่มเฟือยเท่าไรนัก แม้ว่าราคาสินค้าฟุ่มเฟือยจะถูกลงอันเนื่องมาจากอัตราภาษีนำเข้าที่ลดลงก็ตาม การลดอัตราภาษีนำเข้าสินค้าฟุ่มเฟือยจึงไม่ได้ช่วยกระตุ้นการจับจ่ายใช้สอยของนักท่องเที่ยวและไม่ได้ช่วยเพิ่มรายรับจากการท่องเที่ยว แต่กลับจะลดรายรับจากการท่องเที่ยวลงเสียด้วยซ้ำ เพราะรัฐบาลจะต้องสูญเสียรายได้จากการจัดเก็บภาษีนำเข้าสินค้าฟุ่มเฟือยเหล่านั้นไป

ประเด็นที่สอง สิ่งที่จะกระตุ้นการจับจ่ายใช้สอยของนักท่องเที่ยวที่ชอบบริโภคสินค้าฟุ่มเฟือยได้เป็นอย่างดีคือ รายได้ของเขาเองและลักษณะบรรยากาศและสภาพแวดล้อมที่ดีต่อการบริโภค ในส่วนของรายได้ของนักท่องเที่ยวนั้นเราคงเข้าไปจัดการได้ลำบาก แต่สิ่งที่เราพอจะจัดการได้บ้างก็คือ การปรับเปลี่ยนบรรยากาศและสภาพแวดล้อมให้เป็นที่น่าพึงพอใจกับนักท่องเที่ยวกลุ่มนี้ ซึ่งแบ่งออกได้เป็นสองส่วนในส่วนที่เป็นบรรยากาศและสภาพแวดล้อมที่เป็นประโยชน์ต่อสาธารณะในวงกว้างนั้น รัฐบาลก็ต้องทำหน้าที่ดูแลเป็นอย่างดีอยู่แล้ว เช่น ความสะอาด สวัสดิภาพ ความปลอดภัย ความสะดวกในการเดินทางขนส่งในแหล่งท่องเที่ยวต่างๆ ฯลฯ และในส่วนที่เป็นบรรยากาศและสภาพแวดล้อมที่เป็นหน้าที่ความรับผิดชอบของภาคธุรกิจเอกชนที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยว ซึ่งต้องปรับปรุงให้แข่งขันได้กับต่างประเทศ เช่น คุณภาพสินค้าและบริการที่ดีมีความแตกต่างโดดเด่น การประกันและบริการหลังการขายที่ดี การไม่หลอกลวงต้มตุ๋น การไม่เอารัดเอาเปรียบผู้บริโภค การอำนวยความสะดวกแก่นักท่องเที่ยว

ประเด็นที่สาม ในการเดินทางท่องเที่ยวของนักท่องเที่ยวแต่ละครั้ง มักจะต้องบริโภคสินค้าและบริการที่หลากหลายประกอบกัน ดังนั้น ก่อนการเดินทางท่องเที่ยว นักท่องเที่ยวจะต้องประเมินองค์ประกอบต่างๆ ของแหล่งท่องเที่ยวเพื่อเลือกสถานที่ที่น่าพึงพอใจที่สุดสำหรับเขาที่จะเดินทางไปบริโภค ดังนั้น การเลือกแหล่งช็อปปิ้งของนักท่องเที่ยว จึงไม่ใช่พิจารณาแต่เพียงสินค้าที่จะช็อปปิ้งเท่านั้น นักท่องเที่ยวยังพิจารณาไปถึงโรงแรมที่พัก อาหารและเครื่องดื่ม การเดินทางขนส่ง แหล่งบันเทิง แหล่งนันทนาการ แหล่งวัฒนธรรมประเพณี แหล่งท่องเที่ยวธรรมชาติ ฯลฯ

ประเด็นทั้งหมดนี้มีความเกี่ยวเนื่องอย่างมากกับการที่รัฐบาลคิดจะปรับลดอัตราภาษีนำเข้าสินค้าฟุ่มเฟือยลง เพื่อมุ่งหวังให้ไทยเป็นศูนย์กลางของ “ช็อปปิ้งพาราไดซ์” แห่งใหม่แข่งกับสิงคโปร์และฮ่องกง ตรงนี้อยากขอให้รัฐบาลนำจุดเด่น จุดด้อย ความหลากหลาย และความแตกต่างของแหล่งท่องเที่ยวของไทย ฮ่องกง และสิงคโปร์มาเปรียบเทียบกันและนำมาปรับใช้ให้เป็นกลยุทธ์ในการแข่งขันจะดีกว่าการลดอัตราภาษีนำเข้าสินค้าฟุ่มเฟือย ซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อนักท่องเที่ยวเฉพาะกลุ่มเท่านั้น อีกทั้งยังจะไม่ได้ผลตามที่คาดหวังไว้ด้วย แถมยังต้องสูญเสียรายได้จากภาษีนำเข้าสินค้าฟุ่มเฟือย แต่ถึงแม้ผลอาจจะเป็นไปตามที่รัฐบาลคาดหวังไว้ก็ตาม รายได้ของสินค้าฟุ่มเฟือยแบรนด์เนมต่างๆ ก็ย่อมรั่วไหลออกนอกประเทศไทยอยู่ดี

ประเด็นสุดท้ายที่เกี่ยวข้อง มีงานวิจัยพบว่าประเทศกำลังพัฒนาส่วนใหญ่ รวมทั้งไทยด้วย กลับมีการจัดเก็บภาษีนักท่องเที่ยวต่างชาติน้อยกว่าประเทศที่พัฒนาแล้ว ถึงแม้ว่าแหล่งท่องเที่ยวในประเทศกำลังพัฒนาจะมีความโดดเด่น แตกต่าง และไม่มีแหล่งท่องเที่ยวอื่นมาทดแทนได้ง่าย และถึงแม้ว่านักท่องเที่ยวต่างชาติจะไม่มีความอ่อนไหวต่อราคาก็ตาม ดังนั้น ประเทศกำลังพัฒนารวมทั้งประเทศไทย จึงมีศักยภาพที่จะเพิ่มการจัดเก็บภาษีนักท่องเที่ยวต่างชาติได้อีกมาก เพราะมูลค่าการเก็บภาษีนักท่องเที่ยวต่างชาติยังอยู่ในระดับที่ต่ำกว่าที่ควรจะเป็นเหตุผลสนับสนุนการจัดเก็บภาษีนักท่องเที่ยวต่างชาติมีอยู่หลายประการ เช่น เมื่อยุทธศาสตร์การท่องเที่ยวไทยมุ่งหวังที่ “คุณภาพ” มากกว่า “ปริมาณ” และมุ่งหวัง “รายรับ” จากการท่องเที่ยวมากกว่า “จำนวน” นักท่องเที่ยวแล้ว ภาษีนักท่องเที่ยวต่างชาติหากอยู่ในอัตราที่เหมาะสมก็สามารถนำมาใช้เป็นเครื่องมือในการคัดกรองนักท่องเที่ยวต่างชาติที่มีคุณภาพได้ และส่วนใหญ่จะไม่มีความอ่อนไหวต่อราคา

ในขณะที่นักท่องเที่ยวต่างชาติที่ไม่มีคุณภาพ (ซึ่งมักจะก่อปัญหาและเราไม่อยากให้มาเที่ยวเมืองไทย) และจะมีความอ่อนไหวต่อราคาสูงมาก ดังนั้น การเก็บภาษีนักท่องเที่ยวต่างชาติย่อมไม่กระทบการบริโภคของนักท่องเที่ยวต่างชาติที่มีคุณภาพมากนัก แต่จะกระทบต่อนักท่องเที่ยวต่างชาติที่ไม่มีคุณภาพ

ภาษีนักท่องเที่ยวต่างชาติยังเป็นแหล่งทุนสำคัญในการช่วยลดปัญหาผลกระทบทางลบอันเนื่องมาจากกิจกรรมท่องเที่ยวต่างๆ ซึ่งอาจจะทำลายทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม วัฒนธรรม และประเพณีอันดีงามของสังคมไทย อีกทั้งเป็นแหล่งทุนสำหรับการกระจายรายได้จากการท่องเที่ยวให้ไปสู่แหล่งท่องเที่ยวและครัวเรือนต่างๆ ได้ด้วย รัฐบาลจึงควรปรับมุมมองเสียใหม่ โดยเริ่มต้นพิจารณาความเป็นไปได้ในการจัดเก็บภาษีนักท่องเที่ยวต่างชาติน่าจะดีกว่า