โรงสีทำพิษจำนำข้าว แต่ชาวนายังจน

โดย...บุญนำ เกิดแก้ว

คำพูดที่ทิ่มแทงหัวใจชาวนาไทยอย่างมาก นั่นคือ “เกษตรกรทำนา แต่โรงสีข้าวรวย” แม้แต่ในยุคนโยบายรับจำนำข้าว คำพูดนี้ก็ยังคงความจริง นั่นเป็นเพราะอะไร

“บัญชา อรุณเขต” ประธานสภาเกษตรกรจังหวัดอุตรดิตถ์ เฉลยว่า เพราะโรงสีข้าวบางแห่งไม่ปฏิบัติตามระเบียบโครงการของรัฐบาล เริ่มตั้งแต่การวัดความชื้น รัฐบาลกำหนดไว้ว่าความชื้นที่ 15% จะไม่มีการหักข้าวเปลือกจากเกษตรกร หากเกินกว่า 15% จะมีการหัก 1% ต่อข้าวเปลือก 15 กิโลกรัม แต่ในทางปฏิบัติจริงโรงสีข้าววัดความชื้นของข้าวเปลือกได้เท่าไหร่ จะเท่ากับ 15% หรือมากกว่า 15% ก็จะบวกเพิ่มไปอีก 5% ซึ่งเท่ากับจะต้องหักจากเกษตรกรทันที 75 กิโลกรัม

แล้วทำไมเกษตรกรถึงยอมโรงสีไม่มีการทักท้วงแต่อย่างใด

บัญชา บอกว่า เพราะเกษตรกรทุกรายที่นำข้าวมาจำนำจะถูกหักเหมือนกันหมด จึงไม่ใช่เรื่องแปลกอะไรในสายตาของเกษตรกร อีกทั้งการรับจำนำข้าวเปลือกจะต้องผ่านนายหน้า แม้นายหน้าจะเป็นเกษตรกรด้วยกัน แต่ก็จะรู้เห็นกับโรงสีข้าว โดยนายหน้าจะมีวิธีการพูดกับเกษตรกร หรือปลูกฝังในหัวของเกษตรกรว่า หากวัดสิ่งเจือปนจะทำให้ยุ่งยาก หรืออาจจะทำให้การรับจำนำข้าวเปลือกมีปัญหาได้

ประธานสภาเกษตรกรจังหวัดอุตรดิตถ์ บอกอีกว่า ยังมีกลยุทธ์อีกอย่างที่โรงสีข้าวเอาเปรียบเกษตรกร คือ ในพื้นที่ อ.เมือง และ อ.ตรอน มีพื้นที่ปลูกข้าวหอมปทุมธานี 1 หรือชาวนาเรียกกันสั้นๆ ว่า หอมปทุม มีพื้นที่ปลูกมากกว่า 5 หมื่นไร่ โครงการรับจำนำของรัฐบาลจะให้ราคาสูงถึงเกวียนละ 1.6 หมื่นบาท ผลผลิตต่อไร่จะมากกว่าข้าวพันธุ์อื่น แต่เจ้าหน้าที่รับขึ้นทะเบียนซึ่งจะรู้เห็นกับโรงสีข้าว บอกกับเกษตรกรว่า ถ้าเป็นข้าวหอมปทุม โรงสีข้าวจะไม่รับจำนำ

“ขั้นตอนนี้เกษตรกรถูกเอาเปรียบจากโรงสีข้าว โดยข้าวหอมปทุมจะถูกขึ้นทะเบียนเป็นข้าวสุพรรณบุรี 1 ซึ่งมีราคาที่ถูกกว่าข้าวหอม แต่เถ้าแก่โรงสีข้าวก็จะแยกข้าวไว้ต่างหาก เพราะข้าวหอมปทุมโรงสีข้าวจะไปขายให้กับรัฐบาลในราคาที่สูงกว่าที่รับจำนำจากเกษตรกร ที่สำคัญเมื่อการขึ้นทะเบียนข้าวที่ถูกบิดเบือนจากข้าวหอมปทุมธานี 1 เป็นสุพรรณบุรี 1 รัฐบาลก็จะไม่ได้ตัวเลขที่ถูกต้องว่า พื้นที่ไหนมีการปลูกข้าวอะไรบ้าง”

บัญชา บอกว่า โครงการรับจำนำข้าวเปลือกของรัฐบาล แม้จะมีเจ้าหน้าที่ประจำจุดรับจำนำประกอบด้วย ตำรวจ ตัวแทนเกษตรกร เจ้าหน้าที่ของทางราชการ ซึ่งส่วนใหญ่จะให้เจ้าหน้าที่ประจำองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) มานั่งกำกับดูแลแทน โดยทำหน้าที่ดูแลไม่ให้เกษตรกรถูกเอารัดเอาเปรียบจากโรงสีข้าว หรือทำให้ขั้นตอนการปฏิบัติให้ถูกต้องตามระเบียบที่รัฐบาลกำหนดไว้ แต่เจ้าหน้าที่ไม่ทำหน้าที่ของตัวเอง แต่กลับรู้เห็นกับโรงสีข้าวที่หยิบยื่นผลประโยชน์ให้

“สิ่งหนึ่งที่สะท้อนให้เห็นและตอกย้ำว่า เถ้าแก่โรงสีข้าวถึงรวยกว่าชาวนา เหตุผลหนึ่งนั้นมาจากการปล่อยปละละเลยของหน่วยงานที่กำกับดูแล ทุกครั้งที่มีการประชุมเรื่องปัญหาการรับจำนำข้าวเปลือกสภาเกษตรกรจังหวัดอุตรดิตถ์พยายามเสนอปัญหานี้ให้รับทราบ แม้หน่วยงานจะรู้ว่าเกิดปัญหาอะไรขึ้นกับโครงการรับจำนำข้าวเปลือกของรัฐบาล แต่ไม่ยอมแก้ปล่อยให้เกษตรกรไปทะเลาะกันเองกับเจ้าของโรงสี จึงทำให้ปัญหาไม่ได้รับการแก้ ปล่อยให้โรงสีเอาเปรียบเกษตรกรเรื่อยมา”

เป็นข้อเท็จจริงที่สะท้อนออกมา ซึ่งรัฐบาลควรต้องพิสูจน์และหาทางแก้ไข อย่างน้อยก็เพื่อเป็นของขวัญในวันเกษตรกร