ข้าวกับภัยแล้ง

โครงการรับจำนำข้าวทุกเมล็ดของรัฐบาลที่เกวียนละ 1.5 หมื่นบาท กำลังส่งผลกระทบหนักต่อฐานะการคลัง เพราะจากการตรวจสอบการรับจำนำข้าวตั้งแต่เริ่มโครงการตั้งแต่เดือน ต.ค. 2555 จนถึง 22 มี.ค. 2556 รัฐบาลใช้เงินในโครงการนี้ไปแล้วกว่า 5.1 แสนล้านบาท

สำหรับปีนี้ คาดการณ์ว่าจะใช้เงินในโครงการนี้ อีกประมาณ 2 แสนล้านบาท ชัดเจนว่าไม่ถึง 2 ปี ที่ดำเนินนโยบายนี้ รัฐใช้เงินไปประมาณ 7 แสนล้านบาท

จำนวนเงินที่เสียไป กับความเป็นอยู่เกษตรกรที่ดีขึ้นนั้น ยังไม่อาจวัดได้ว่าดีจริง เพราะปริมาณหนี้ครัวเรือนของคนไทยกลับเพิ่มสูงขึ้นสวนทางกันนักวิชาการทั้งหลายต่างเรียกร้องให้รัฐบาลทบทวนโครงการนี้ หากยังดันทุรังจะสร้างหนี้ให้ประเทศอย่างมหาศาลในระยะยาว

สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย(ทีดีอาร์ไอ) ยืนยันมาตลอดว่า อยากให้รัฐเลิกโครงการนี้เพราะเป็นการใช้เงินงบประมาณอย่างไร้ประสิทธิภาพ นำเงินมาจัดสรรเป็นสวัสดิการด้านการรักษาพยาบาลให้ประชาชนยังดีกว่า อีกทั้งระบุชัดเจนว่า เป็นนโยบายที่ทำลายการพัฒนาพันธุ์ข้าวและการปลูกข้าวของไทย

ปัญหาเรื่องข้าวนี้มีหลายมิติ โดยเฉพาะเรื่องน้ำ ที่เกษตรกรจะต้องประสบกับปัญหาภัยแล้งจะมาเยือนทุกปีในช่วงฤดูร้อน โดยเฉพาะภาคเหนือและภาคอีสาน ที่จะประสบปัญหาภัยแล้งมากเป็นพิเศษ

แม้ในไตรมาสแรกของปีนี้ สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (สศก.) เปิดเผยว่า การประมาณการภาวะเศรษฐกิจการเกษตรไตรมาสแรก ปี 2556 พบว่า หดตัวลง 0.4% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันปี 2555 เป็นผลมาจากภัยแล้ง ซึ่งพื้นที่เพาะปลูกที่ประสบปัญหามากที่สุดคือการทำนา

อย่างไรก็ดี จากนโยบายการรับจำนำข้าวเกวียนละ 1.5 หมื่นบาท ก็เกิดการโหมปลูกข้าว แม้ในพื้นที่ประสบปัญหาภัยแล้ง ที่มีคำเตือนห้ามปลูกข้าวนาปรัง แต่ราคาข้าวที่จูงใจ ก็จะทำให้เกษตรกรยังกัดฟันที่จะปลูกข้าวต่อไปแม้น้ำจะน้อยได้ผลผลิตไม่ดีก็ตาม

ในช่วงภัยแล้งนี้ พื้นที่เพาะปลูกของใครที่ติดกับแม่น้ำ หรือคลองใหญ่ ก็จะได้เปรียบ แต่คนที่อยู่พื้นที่ไกลออกไปก็ไม่ยอม ต้องหาน้ำมาใช้ปลูกข้าวให้ได้ โอกาสที่จะเกิดสงครามน้ำหรือการแย่งชิงน้ำเพื่อเพาะปลูกดูมีแนวโน้มรุนแรงขึ้น

นโยบายจำนำข้าวไม่เพียงสร้างภาระหนี้จำนวนมากแก่งบประมาณ ยังได้สร้างปัญหาการแย่งชิงทรัพยากรน้ำอีกด้วย หากไม่มีทางแก้ไขอาจจะได้เห็นประชาชนใช้กำลังแย่งชิงน้ำกันในอนาคตอันใกล้