โลกมองไทย

เจอร์เน็ต แว็กเนอร์ นักเศรษฐศาสตร์จากซีกโลกตะวันตก เขียนบทความแสดงความเห็นผ่านเว็บไซต์ของอีดีเอฟ หรือกองทุนป้องกันสิ่งแวดล้อมโลก จากการสังเกตพฤติกรรมของคนไทยที่มีต่อการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม โดยอาศัยแนวคิดทฤษฎีเศรษฐศาสตร์เข้ามาเสริม

แว็กเนอร์ ได้มีโอกาสใช้เวลาอยู่ในกรุงเทพมหานครราวหนึ่งเดือนเมื่อไม่นานมานี้ และการได้อาศัยอยู่เมืองหลวงแดนสยามในระยะเวลาหนึ่งทำให้ แว็กเนอร์ เกิดคำถามมหัศจรรย์ใจไม่น้อยว่า คนไทยทั่วไปสามารถยอมรับและเพิกเฉยต่อการใส่ใจต่อสิ่งแวดล้อมในเวลาเดียวกันได้อย่างไร

นักเศรษฐศาสตร์ต่างชาติรายนี้อธิบายว่า ในทางหนึ่ง มีคนไทยเพียงไม่กี่คนเท่านั้นยึดถือแนวทางรีไซเคิล หันมาใช้รถจักรยานเป็นพาหนะเดินทาง ตลอดจนถึงมีการใช้ถุงพลาสติกจนสามารถเห็นอยู่กลาดเกลื่อนถนน และกรุงเทพฯ ต้องเดือดร้อนสาหัสจากปัญหารถติดและมลพิษ

กระทั่งอาจเรียกได้ว่า โดยทั่วไปแล้วพฤติกรรมคนไทยไม่แตกต่างอะไรจากประชาชนในบรรดาประเทศเศรษฐกิจเกิดใหม่ทั้งหลายที่ใส่ใจกับการเติบโตทางเศรษฐกิจ มากกว่าการรักษาสิ่งแวดล้อม

อย่างไรก็ตาม ขณะที่เป็นเช่นนี้ ทำไมบ้านทุกบ้านถึงเลือกใช้หลอดไฟฟลูออเรสเซนต์ แม้จะมีหลอดขดลวดนีออนราคาถูกวางขายอยู่ทั่วทุกมุมถนน ตรงกันข้ามกับในสหรัฐและยุโรปที่ต้องออกกฎห้ามใช้อย่างเด็ดขาดผู้คนถึงจะยอมเปลี่ยน

หลังจากเพียรพยายามค้นหาคำตอบ โดยอาศัยการสังเกตตามแนวเศรษฐศาสตร์ แว็กเนอร์ สรุปว่า สิ่งที่ทำให้คนไทยนิยมในหลอดฟลูออเรสเซนต์มากกว่าเป็นเพราะแรงกระตุ้นในเชิงเศรษฐกิจเป็นสำคัญ

เมื่อต้องเลือกระหว่างสร้างโรงงานผลิตไฟฟ้าแห่งใหม่กับให้คนไทยประหยัดพลังงาน เจ้าหน้าที่ไทยเลือกอย่างหลังโดยไม่ลังเล และทำให้หลอดฟลูออเรสเซนต์ที่ประหยัดไฟได้มากกว่า ได้รับการสนับสนุนและโปรโมตรณรงค์ รวมถึงได้เงินอุดหนุนจนทำให้ขายได้ราคาถูก

ดังนั้น ไทยจึงไม่ต่างอะไรกับผู้คนอีกหลายล้านล้านคนบนโลกใบนี้ ที่ถ้าให้แรงกระตุ้นจูงใจที่ถูกต้อง ชาวไทยก็พร้อมที่จะทำตามแน่นอน ไม่เว้นแม้กระทั่งแนวคิดเรื่องการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน

อย่างไรก็ตาม การกระตุ้นให้ซื้อรถด้วยโครงการรถคันแรก แทนที่จะสนับสนุนให้ใช้การขนส่งสาธารณะ คนไทยย่อมไม่ลังเลที่จะซื้อรถเพิ่มขึ้น

นอกจากนี้ ด้วยระบบขนส่งสาธารณะที่อ่อนด้อย ไม่ว่าจะเป็นรถบัสที่มีบริการที่ล่าช้า สภาพเก่าทรุดโทรม และผู้คนที่ใช้บริการแน่นขนัด หรือรถไฟที่เอาแน่เอานอนไม่ได้ ทำให้คนไทยไม่สามารถเดินทางไปไหนได้เลย หากปราศจากรถยนต์ ดังนั้นรถยนต์จึงกลายเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับคนไทย

แว็กเนอร์ กล่าวว่า ผลลัพธ์ของแรงกระตุ้นที่สลับซับซ้อน ทำให้สามารถคาดการณ์ได้ว่า กรุงเทพฯ จะหนีไม่พ้นมลพิษและรถติดมากขึ้น

ขณะเดียวกัน บทเรียนที่ได้ ทำให้ แว็กเนอร์ สรุปได้ว่า หากจะทำให้แผนการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมได้ผลอย่างยั่งยืนในระยะยาว สิ่งที่คนไทยจำเป็นต้องมีอย่างยิ่งยวดก็คือ แรงจูงใจทางเศรษฐกิจที่ถูกต้อง