"ทำจากภาพเล็กไปภาพกว้าง"บทเรียนแก้อุทกภัยจากในหลวง

โดย...สุภชาติ เล็บนาค

“หากพิจารณาตามหลักการพระราชดำริจะสังเกตได้ว่า พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรับสั่งมาตลอดเวลาว่า ตอนที่เสด็จขึ้นครองราชย์ เมื่อปี 2489 นั้น ประเทศไทยมีประชากร 10 ล้านคน

แต่ปัจจุบันมีกว่า 65 ล้านคน เพราะฉะนั้นต้องจัดสรรทรัพยากรใหม่ให้เท่าเทียมกัน ซึ่งถือเป็นเรื่องยาก แต่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพยายามทำมาตลอด 65 ปีของการครองสิริราชสมบัติ และสามารถทำได้สำเร็จด้วย” รอยล จิตรดอน ผู้อำนวยการสถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำและการเกษตร (สสนก.) กล่าวนำในการบรรยายเรื่อง “แนวพระราชดำริกับสถานการณ์น้ำในประเทศไทย”

รอยล ระบุว่า ที่ผ่านมาในประเทศไทยไม่มีใครรู้เรื่องน้ำลึกซึ้งเท่ากับพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ด้วยการศึกษาหาข้อมูลอย่างถ่องแท้ และสัมผัสพื้นที่จริงอย่างต่อเนื่อง ตลอดระยะเวลาที่พระองค์ท่านทรงประกอบพระราชกรณียกิจ

“จะเห็นว่าพระองค์ท่านพระราชทานพระราชดำรัสไว้ล่วงหน้าเสมอ เมื่อปี 2541 พระองค์ท่านได้พระราชทานพระราชดำรัสเกี่ยวกับการบริหารจัดการน้ำ ทั้งที่ก่อนหน้านี้ไม่เคยมีใครพูดถึง และพูดแต่เพียงจะลงทุนเรื่องโครงสร้างเป็นหลักเพียงอย่างเดียว

แต่พอเกิดเหตุการณ์อุทกภัยเมื่อปี 2554 ก็ทำให้ประเทศไทยได้ตั้งศูนย์กลางข้อมูลเพื่อบริหารจัดการน้ำขึ้นมา ซึ่งถ้าไม่ได้ทำตามพระราชดำริที่ให้มีศูนย์กลางข้อมูลน้ำ เดือน ก.ย. 2555 ที่ผ่านมา ฝนในภาคกลาง เขตกรุงเทพมหานคร (กทม.) และปริมณฑล สูงกว่าปกติ 2 เท่า และสูงกว่าปี 2554 ด้วยซ้ำ

ถ้าไม่มีศูนย์กลางข้อมูลทำให้เราสามารถปรับการระบายน้ำในคลองอรชร คลองแสนแสบ และคูคลองใน กทม.นั้น กทม.ถูกน้ำท่วมแน่นอน เห็นได้ชัดว่าปัญหาทั้งหมดมาจากการจัดการทั้งสิ้น ซึ่งพระองค์มีพระราชดำริไว้ตั้งแต่ 15 ปีก่อน” รอยล เล่าถึงพระอัจฉริยภาพ

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมีพระราชดำรัสอยู่เสมอว่า ภัยพิบัติ เกิดจากสมดุลที่เสีย “เราพัฒนาโดยไม่อนุรักษ์ และเราอนุรักษ์โดยไม่พัฒนา” ซึ่งทั้งหมดแทบจะเป็นไปไม่ได้เลย แต่พระองค์ท่านสามารถทำให้เกิดขึ้นจริงในโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริหลายที่ จะเห็นได้ชัดว่าคนอยู่กับป่าได้และสร้างผลผลิตเป็นกอบเป็นกำได้ด้วย ซึ่งหลักการ ได้แก่ จะต้องเข้าใจธรรมชาติ เข้าใจสังคม และเข้าใจตัวเองถึงจะเหมาะสมกับสถานการณ์

“ถ้าจะแก้เรื่องดิน เรื่องป่า หรือเรื่องน้ำจะแก้อย่างใดอย่างหนึ่งเพียงอย่างเดียวไม่ได้ แต่ต้องแก้ 3 เรื่องพร้อมๆ กัน พระองค์ท่านรับสั่งเสมอว่าให้คิดแบบแมคโคร (ภาพกว้าง) มีข้อมูลทั้งระบบ แต่เวลาทำให้ทำแบบมาโคร (ภาพเล็ก) จากเล็กไปใหญ่ เพราะการทำจากเล็กสามารถสร้างแรงบันดาลใจ ให้คนที่ทำเห็นผลแล้วสร้างแนวร่วมต่อไปได้

“เราหากินกับแผ่นดินของเราไม่เป็นเลย ขายลูกเดียว มีอะไรขายหมด เราคิดกันสั้น แล้วโทษใครไม่ได้ เพราะความร่ำรวยที่เกิดจากการทำลายป่าถึงสามารถสร้างเมืองหลวงใหญ่โตขึ้นมาได้ แต่กลับกลายเป็นว่า เราเติบโตมาอย่างไม่เข้าใจอะไรเลย” รอยล ระบุ