สเปนและอิตาลีเหยื่อรายต่อไปของวิกฤตยูโร(จบ)

โดย...โชติชัย สุวรรณาภรณ์

สัปดาห์ที่แล้วผมได้กล่าวถึงวิกฤตเศรษฐกิจยูโรโซนในส่วนของประเทศสเปนไปแล้ว สัปดาห์นี้จะกล่าวถึงกรณีของอิตาลี ซึ่งประเทศนี้อาจจะไม่ค่อยมีคนพูดถึงมากนักในช่วงที่ผ่านมา เนื่องจากคนกำลังให้ความสนใจกับสถานการณ์ในประเทศกรีซและสเปน แต่ผมคิดว่าสถานการณ์หนี้ของอิตาลีกำลังเป็นระเบิดเวลาสำหรับยูโรโซน

จนกระทั่งเมื่อเร็วๆ นี้ นักลงทุนให้ความเชื่อมั่นในแนวทางการแก้ปัญหาทางเศรษฐกิจของอิตาลี อันที่จริงเมื่อไม่กี่สัปดาห์ที่ผ่านมา รัฐบาลอิตาลีเปิดเผยมาตรการใหม่เพื่อกระตุ้นการเจริญเติบโตและสนับสนุนการลงทุนต่างประเทศ และนโยบายการแปรรูปรัฐวิสาหกิจเพื่อลดหนี้กว่า 1 หมื่นล้านยูโร อย่างไรก็ตาม อัตราผลตอบแทนพันธบัตรอิตาลียังคงอยู่ในระดับสูง และเพิ่มขึ้นเป็น 6% หลังมาตรการช่วยเหลือภาคธนาคารของสเปน

ผมคิดว่าตลาดการเงินมีความวิตกกังวลเกี่ยวกับอิตาลี และจะทำให้อัตราดอกเบี้ยในอิตาลีเพิ่มขึ้นสูงขึ้น กระบวนการปฏิรูปเศรษฐกิจมีโอกาสที่จะสูญเสียโมเมนตัมหลังการเลือกตั้งที่จะเกิดขึ้นในปีหน้า นอกจากนี้ปัญหาเศรษฐกิจสำคัญของอิตาลีอื่นๆ ยังคงอยู่ ทำให้เชื่อว่าอิตาลียังคงต้องประสบภาวะเศรษฐกิจชะงักงันไปอีกกว่าทศวรรษหรือมากกว่า เพื่อที่จะทำให้ระดับราคาอยู่นิ่งหรือลดลง เพื่อที่จะฟื้นขีดความสามารถการแข่งขันที่หายไป

ดังนั้น 10 ปีถัดจากนี้ไป อัตราการเจริญเติบโตของ GDP ในอิตาลีนั้นมีแนวโน้มที่จะต่ำกว่าในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา แต่สถานการณ์นี้อาจยอมรับได้ และอาจไม่ร้ายแรงสำหรับสถานการณ์หนี้สาธารณะของอิตาลี ถ้ารัฐบาลบริหารนโยบายการคลังให้สามารถเกินดุลงบประมาณได้ต่อเนื่อง และมีภาระอัตราดอกเบี้ยที่ต่ำกับเงินกู้ที่มีอยู่เดิม

แต่รัฐบาลอิตาลีเองก็คาดว่าอัตราดอกเบี้ยเฉลี่ยที่จะจ่ายหนี้รัฐบาลจะเพิ่มขึ้นจาก 4.2% ในปี 2554 เป็นประมาณ 5% ในปี 2558 และในขณะที่คาดว่าจะเกินดุลงบประมาณเพิ่มขึ้นถึง 5.7% ของ GDP ในปี 2558 ซึ่งอาจจะมองในแง่ดีเกินไป ทำให้ทิศทางการเกินดุลงบประมาณน่าจะต่ำกว่าที่ประเมินไว้

ทั้งหมดนี้ทำให้ผมคิดว่าหนี้สาธารณะอิตาลีจะเพิ่มขึ้นไปประมาณ 135% ของ GDP ในปี 2558 จะสูงกว่าการคาดการณ์ของรัฐบาล และทำให้รัฐบาลอิตาลีอาจต้องไปขอความช่วยเหลือจาก EU

ข้อแนะนำล่าสุดที่อิตาลีควรต้องดำเนินการเพื่อที่จะสามารถหลีกเลี่ยงการต้องขอรับความช่วยเหลือจาก EU ที่ประมาณกันว่าอาจจะสูงกว่า 4 แสนล้านยูโร คือ ความจำเป็นต้องให้กองทุน EFSF/ESM ดำเนินการซื้อพันธบัตรรัฐบาลอิตาลีในตลาดรอง แต่การที่จะลดอัตราดอกเบี้ยอิตาลีอย่างมีนัยสำคัญ กองทุนจะต้องซื้อพันธบัตรจำนวนมาก แต่ถ้าการถือครองพันธบัตรของ ESM ได้รับสิทธิเหนือเจ้าหนี้เอกชนอื่นๆ อาจทำให้นักลงทุนภาคเอกชนออกจากตลาดพันธบัตรได้

สุดท้ายนี้ ผมกลัวว่าการซื้อพันธบัตรของ ECB อาจเป็นได้เพียงวิธีการแก้ปัญหาชั่วคราว ดังนั้นผมคิดว่าอิตาลีอาจจะต้องการมาตรการช่วยเหลืออย่างเป็นทางการ เพื่อให้ครอบคลุมความต้องการทางการเงินของรัฐบาลอิตาลีในอีกไม่กี่ปีข้างหน้า และเนื่องจากเชื่อว่าประเทศสเปนน่าจะต้องใช้เงินช่วยเหลือรัฐบาลในเร็วๆ นี้

ผมคิดว่าประเทศใน EU จำเป็นต้องเพิ่มทรัพยากรทางการเงินในการช่วยเหลือประเทศยูโรโซนที่กำลังมีปัญหา แต่การช่วยเหลือแบบ Bailout ไม่ได้เป็นการแก้ปัญหาพื้นฐานทางเศรษฐกิจของอิตาลีและสเปน ท้ายที่สุดสิ่งที่ยูโรโซนจะหลีกเลี่ยงมิได้คือ การสร้าง “สหภาพการคลัง” เต็มรูปแบบในอนาคตต่อไปครับ