1 เสียงเพื่อสร้างสรรค์ การรวมกลุ่มอาเซียน-สิ่งที่ต้องรู้

....พวงรัตน์ อัศวพิศิษฐ์

นอกจากเรื่องของความตกลงว่าด้วยการค้าสินค้าหรือ ATIGA ซึ่งเป็นเพียงสาขาหนึ่งของการรวมกลุ่มทางเศรษฐกิจของอาเซียนดังกล่าวแล้ว ยังมีเรื่องของการค้าบริการ และการลงทุนที่จะนำไปสู่การรวมกลุ่มที่แน่นแฟ้นขึ้น เพราะจะทำให้มีการไหลเวียนของทั้งสินค้า บริการ และเงินทุน ในอาเซียนได้อย่างเสรี

อาเซียนมีการกำหนดแนวทางการปฏิบัติงาน หรือ Road Map ในเรื่องนี้ไว้ โดยสรุปก็คือ ในปี ค.ศ. 2015 จะต้องไม่มีข้อจำกัดด้านการให้บริการของประเทศสมาชิกอาเซียน การลงทุนจะไม่มีการเลือกปฏิบัติระหว่างประเทศสมาชิก และให้การปฏิบัติอย่างดีเป็นพิเศษแก่สมาชิกอาเซียนด้วยกัน ตลอดจนปฏิบัติกับคนของสมาชิกอาเซียนเช่นเดียวกับคนของชาติตน เป็นต้น

โดยในเรื่องของการบริการ ซึ่งน่าจะเป็นเรื่องที่ค่อนข้างใกล้ตัวนักธุรกิจไทย สมาชิกอาเซียนได้กำหนดให้สาขาบริการบางสาขามีความสำคัญในการเปิดเสรีก่อน คือ

การขนส่งทางอากาศ

โทรคมนาคม และการสื่อสาร

สุขภาพ

การท่องเที่ยว

ทั้ง 4 สาขานี้จะต้องเปิดเสรีภายในปี ค.ศ. 2010 ส่วนสาขาที่ต้องให้ความสำคัญอีก 1 สาขา คือ บริการด้านโลจิสติกส์ (Logistics) ต้องเปิดเสรีภายในปี ค.ศ. 2013 โดยการยกเลิกอุปสรรคการค้าบริการของอาเซียนนั้น จะเป็นลักษณะค่อยเป็นค่อยไป และกรณีของสาขาบริการอื่นๆ ที่นอกเหนือจาก 5 สาขาเหล่านี้ จะต้องมีการลดอุปสรรคลงทุนทุกๆ 2 ปี จนถึงปี ค.ศ. 2015 ดังกล่าวแล้ว

อย่างไรก็ตาม เรื่องของการค้าบริการนั้น เป็นเรื่องที่ยุ่งยากซับซ้อน ต่างจากการเปิดเสรีสินค้า เนื่องจากบางบริการมีกฎหมายเฉพาะ เช่น ธนาคารหรือประกันภัย เป็นต้น นอกจากนี้กิจกรรมอะไรที่จะถือเป็นบริการและต้องเปิดเสรี ก็คงเป็นเรื่องที่หลายคนตั้งคำถาม

เรื่องของความตกลงด้านการค้าบริการนี้ อาเซียนได้ดึงเอารูปแบบบริการ และขอบเขตว่าอะไรถือเป็นบริการบ้าง มาจากความตกลงเรื่องการค้าบริการขององค์การการค้าโลก หรือ WTO ดังนั้นสิ่งที่ต้องทำความเข้าใจ คือ

1.รูปแบบของการค้าบริการ องค์การการค้าโลก/อาเซียน ได้แบ่งรูปแบบการให้บริการไว้เป็น 4 รูปแบบ (Mode of Supply) ดังนี้

รูปแบบที่ 1 การให้บริการข้ามพรมแดน (Cross Boarder Supply) คือผู้ให้บริการอยู่กันคนละประเทศกับผู้รับบริการ เช่น นักเขียนซอฟต์แวร์ที่บังกาลอร์ของประเทศอินเดีย รับจ้างเขียนซอฟต์แวร์ส่งให้บริษัทในสหรัฐ เป็นต้น

รูปแบบที่ 2 การบริโภคข้ามพรมแดน (Consumption Abroad) คือผู้รับบริการเดินทางไปใช้บริการที่ประเทศผู้ให้บริการ เช่น ชาวต่างชาติเดินทางมารักษาตัวที่โรงพยาบาลเอกชนของไทย เช่น โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ หรือโรงพยาบาลกรุงเทพฯ เป็นต้น

รูปแบบที่ 3 การตั้งสำนักงาน (Commercial Presence) คือการที่ผู้ให้บริการเดินทางไปเปิดสำนักงานเพื่อให้บริการในประเทศผู้รับบริการ เช่น คนไทยเดินทางไปเปิดร้านอาหารไทยในต่างประเทศ หรือต่างชาติเดินทางมาเปิดสำนักงานกฎหมายในประเทศไทย เป็นต้น

รูปแบบที่ 4 การเคลื่อนย้ายบุคลากร (Movement of Natural Persons) คือการที่ผู้ให้บริการเดินทางไปให้บริการในประเทศผู้รับบริการ เช่น หมอ/พยาบาลไทย ไปทำงานในโรงพยาบาลต่างประเทศ เป็นต้น

ดังนั้น จะเห็นได้ว่ารูปแบบของการให้บริการจะเกี่ยวข้องกับธุรกิจของคนไทยอยู่ค่อนข้างมาก โดยเฉพาะในรูปแบบที่ 3 และที่ 4 ยิ่งเมื่อดูขอบเขตของบริการตาม WTO แล้วจะเห็นว่า เรื่องนี้เป็นเรื่องใหญ่อีกเรื่องหนึ่งซึ่งนักธุรกิจไทยจะวางเฉยไม่ได้

2.ประเภทของบริการ WTO กำหนดประเภทของบริการไว้ค่อนข้างละเอียด และมีจำนวนมาก โดยอาจเรียกว่าเป็นบัญชีก็ได้ (Service Sectoral Classification List) ตัวอย่างเช่น สาขาบริการด้านการเงิน (Financial Services) ก็จะมีธุรกรรมที่เกี่ยวข้อง เช่นประกันภัย และบริการที่เกี่ยวกับการประกันภัยทุกชนิด รวมถึงบริษัทนายหน้าด้วย บริการธนาคารก็จะมีธุรกรรมที่เกี่ยวกับการธนาคาร เช่นการให้กู้ยืมทุกชนิด รวมถึงการจำนอง การค้ำประกัน บัตรเครดิต (Consumer Credit) การรับฝากและถอนเงิน การโอนเงิน การโอนหลักทรัพย์ การซื้อขายอนุพันธ์ ฯลฯ วิชาชีพอิสระก็จะรวมถึงทนายความ ผู้ตรวจสอบบัญชี วิศวกร นักภาษี สถาปนิก แพทย์ พยาบาล ฯลฯ บริการท่องเที่ยวจะมีตั้งแต่โรงแรม ร้านอาหาร บริษัทท่องเที่ยว มัคคุเทศก์ ฯลฯ นอกจากนี้ ก็ยังมีสาขาบริการอื่นๆ เช่น บริการโรงพยาบาล การศึกษา สุขภาพและความงาม การขนส่ง/โลจิสติกส์ การก่อสร้าง โทรคมนาคม อสังหาริมทรัพย์ (Real Estate Services) เป็นต้น

ทั้งนี้ การได้เห็นรูปแบบของการให้บริการ และโดยเฉพาะบริการสาขาต่างๆ จะทำให้เห็นว่าการเปิดเสรีเพื่อนำไปสู่ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียนนั้น ไม่ใช่เรื่องไกลตัวอีกต่อไปแล้ว การเรียนรู้ ติดตาม ให้ข้อมูล/ความต้องการต่อรัฐ รวมถึงการปรับตัวให้ทันเท่านั้น จึงจะเป็นสิ่งที่ธุรกิจของไทยอยู่รอดได้

ดังนั้น สิ่งที่จะต้องทราบต่อไปก่อนที่จะทราบว่าเขาเปิดกันไปถึงไหนแล้ว และจะส่งเสียงให้รัฐทำอะไร ก็คือเรื่องที่ WTO/อาเซียน ถือว่าเป็นข้อจำกัด หรืออุปสรรคในการให้บริการทั้ง 4 รูปแบบ ที่ประเทศสมาชิกต้องยกเลิก