หมอประเวศชี้สังคมไทยต้องปฎิรูปอำนาจ

หมอประเวศชี้ทุกภาคส่วนต้องร่วมปฏิรูปโครงสร้างอำนาจย้ำสื่อควรสนใจรากฐานของชุมชนให้มากขึ้น

วันนี้ (24มิ.ย.) นพ.ประเวศ วะสี ราษฎรอาวุโส กล่าวปาฐกถาพิเศษเรื่อง “การปฏิรูปโครงสร้างอำนาจ” และอภิปรายเรื่อง “องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นกับภาคประชาชน” ในการประชุมสัมมนาวิชาการเรื่อง “องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นกับภาคประชาชน” ในงานมหกรรมวิชาการ สกว. วิจัยตามรอยพระยุคลบาท : สร้างสรรค์ปัญญา เพื่อพัฒนาประเทศ ณ อิมแพ็ค เมืองทองธานี

นพ.ประเวศ วะสี

นพ.ประเวศกล่าวว่า สังคมไทยคุ้นเคยกับการใช้อำนาจในการแก้ปัญหา วิธีการแก้ปัญหาที่ยุ่งยากซับซ้อนคือ การเปิดพื้นที่ทางสังคม และทางปัญญาอย่างกว้างขวาง ไทยมีระบบรัฐแบบรวมศูนย์อำนาจเบ็ดเสร็จมานานกว่า 800 ปีแล้ว การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นจะเปลี่ยนเฉพาะส่วนบน แต่ตัวโครงสร้างอำนาจที่รวมศูนย์ไว้ไม่มีอะไรสำคัญที่เปลี่ยนไป ตัวที่ทำให้เกิดปัญหาคือ

1.ชุมชนท้องถิ่นอ่อนแอ ถ้าชุมชนเข้มแข็งก็จะไม่ต้องเข้าส่วนกลางโดยเฉพาะนายกรัฐมนตรีที่โดนปัญหารุมเร้าหลายเรื่อง
2. ระบบราชการอ่อนแอ แก้ปัญหาไม่เป็น ถ้าผู้นำรู้เรื่อง ใช้ปัญญาและสั่งการเป็น ก็จะเกิดความเข้มแข็ง
3.คอร์รัปชั่นสูง ถ้าประชาชนเข้ามาควบคุมอย่างใกล้ชิดปัญหานี้จะหมดไป
4.แย่งชิงอำนาจการเมืองรุนแรง คนที่มีอำนาจจะกินรวบหมด
5.รัฐประหารง่าย เมื่อเกิดปัญหาก็ใช้ทหารเข้ายึดอำนาจได้ง่าย
6.สมรรถรัฐต่ำ เสี่ยงต่อสภาวะรัฐล้มเหลว ถ้าแก้ปัญหาไม่มันจะเกิดความรุนแรงมาก

ถ้าเราต้องการให้ฐานของประเทศคือชุมชนท้องถิ่นแข็งแรงมั่นคง รองรับโครงสร้างได้ทั้งหมด ต้องใช้ปัญญาสนับสนุนชุมชนท้องถิ่นทั้งเชิงวิชาการและเชิงนโยบาย เพื่อให้ระบบราชการจะเข้มแข็ง และต้องปรับบบาทให้การแย่งชิงอำนาจทางการเมืองลดน้อยลงเพราะไม่มีใครอยากลงทุนสูง สื่อมวลชนต้องให้ความสนใจเรื่องนี้มากขึ้นไม่ใช่สนใจแต่นักการเมือง การสื่อสารเป็นสิ่งสำคัญที่จะช่วยบ้านเมืองได้
 
การปฏิรูปโครงสร้างนั้นชุมชนและท้องถิ่นต้องมีความเข้มแข็งในทุกด้าน โดยมีระบบต่างๆ เป็นตัวเชื่อมโยงกับฐานและยอด ทั้งระบบการเงินการคลัง การศึกษาและการปกครอง ส่วนยอดของโครงสร้างคือการอยู่ร่วมกันอย่างเป็นธรรม เรื่องนี้สำคัญมากเพราะถ้าไม่เป็นธรรมจะเกิดปัญหาความขัดแย้งอย่างรุนแรง ส่วนการกระจายอำนาจไปสู่ชุมชนท้องถิ่นประกอบด้วย การปฏิรูประบบ (กฎหมาย กฎระเบียบ งบประมาณ) ซึ่งเป็นตัวส่งเสริมให้ชุมชน ท้องถิ่น จังหวัด และกลุ่มจังหวัด มีปัญญาและสมรรถนะในการจัดการตนเอง และต้องเข้าใจกระบวนการชุมชนเพื่อให้เห็นพลังและง่ายต่อการเข้าไปส่งเสริม โดยกระบวนการชุมชนประกอบด้วย

1.สภาผู้นำชุมชน ได้แก่ ครู พระ ผู้นำกลุ่มอาชีพ เยาวชน ผู้สูงอายุ ปราชญ์ชาวบ้าน ฯลฯ ที่เก่งและเป็นคนดี มีคุณสมบัติ 5 อย่างคือ เห็นแก่ส่วนรวม สุจริต ฉลาด ติดต่อสื่อสารรู้เรื่อง และเป็นที่ยอมรับของคนทั่วไป ถ้ามีผู้ดีและก่อตัวขึ้นเองโดยธรรมชาติจะทำให้ชุมชนมีความเข้มแข็งสูง
2.สำรวจข้อมูลชุมชน เพราะข้อมูลและความรู้เป็นฐานทางปัญญา
3.ทำแผนพัฒนาชุมชน
4.สภาประชาชน
5.คนทั้งชุมชนขับเคลื่อนแผนชุมชน ทุกองค์ประกอบจะต้องช่วยกันขับเคลื่อนและพัฒนาอย่างบูรณาการทั้งด้านเศรษฐกิจ จิตใจ สังคม วัฒนธรรม สิ่งแวดล้อม สุขภาพ การศึกษา และประชาธิปไตยเพื่อให้เกิด “สังคมศานติสุข”
 
การพัฒนาท้องถิ่นต้องมีการสำรวจข้อมูลท้องถิ่น ทั้งระดับตำบล อบต. เทศบาล และจังหวัด สร้างวิสัยทัศน์และเป้าหมายร่วมกันซึ่งจะทำให้เกิด “พลังแสงเลเซอร์” ที่ทะลุทะลวงสูง อีกทั้งต้องทำแผนพัฒนาท้องถิ่น มีการประสานการพัฒนา การแสวงหาความสนับสนุนจากนักวิชาการ ประชาชน และสื่อมวลชน ติดตามประเมินและต่อยอด เรียนรู้และปฏิบัติร่วมกันจนสำเร็จอันจะทำให้เกิดความเชื่อถือไว้วางใจซึ่งกันและกัน มีความสุข จะทำอะไรก็ง่ายขึ้นเพราะมีความรักและสติปัญญา

นอกจากนี้ยังต้องมีการสื่อสารทั้งภายในและภายนอกให้รับรู้ถึงกันหมด สุดท้ายคือการสังเคราะห์และขับเคลื่อนนโยบายโดยมีนักวิชาการเข้ามาช่วย ใช้ปัญญา ศีลธรรม และพลังทางสังคมที่กระทบทุกอณูตารางนิ้วของประเทศ

การสนับสนุนความเข้มแข็งของชุมชนท้องถิ่นต้องอาศัยศูนย์หรือสถาบันวิจัยเพื่อท้องถิ่น มูลนิธิ รวมถึงโครงการหนึ่งมหาวิทยาลัยต่อหนึ่งจังหวัด หนึ่งคณะวิชาต่อหนึ่งตำบล ตลอดจนหนึ่งบริษัทต่อหนึ่งตำบลจะเห็นได้ว่าการปฏิรูปโครงสร้างอำนาจเป็นเรื่องที่คนไทยทุกภาคส่วนสามารถร่วมกันทำได้ ทุกพรรคทุกสีล้วนเป็นคนไทยด้วยกัน ถ้าเราเปิดพื้นที่ที่เป็นกลาง ร่วมกันทำเพื่อประเทศ ลูกหลานเราก็จะอยู่ด้วยกันอย่างมีความสุข มีความภูมิใจและศักดิ์ศรีของคนไทย เราจึงต้องช่วยกันสร้างประเทศของเราให้น่าอยู่