ดีดีไม่ดีจริงหรือ

โดย...อรุณ จิรชวาลา

พอมีข่าวคณะกรรมการบริษัท การบินไทย มีมติเลิกจ้างดีดี ปิยสวัสดิ์ อัมระนันทน์ คนที่ไม่ชอบรัฐบาลก็พูดเป็นเสียงเดียวกันว่า เอาอีกแล้ว ข้าราชการและผู้บริหารรัฐวิสาหกิจถูกรังแกจนอยู่ไม่ได้เพิ่มขึ้นมาอีกหนึ่งคนแล้ว

ความจริงเรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องแปลก เพราะคุณปิยสวัสดิ์มีภาพลักษณ์อิงกับฝ่ายค้านชัดเจนกว่าอีกหลายคนที่โดนมาแล้ว กล่าวคือ ภรรยาเป็น สส.พรรคประชาธิปัตย์

เหตุผลที่ยกขึ้นมากล่าวอ้างก็คือ ความเห็นที่ไม่ตรงกันในการซื้อเครื่องบิน ซึ่งคงไม่จำเป็นต้องไปเสียเวลาวิเคราะห์ว่าฝ่ายใดผิด ฝ่ายใดถูก หรือใครมีเหตุผลมากกว่าใคร เพราะข้ออ้างก็คือข้ออ้าง เป็นความจงใจที่จะให้มีการมองต่างมุม เพื่อนำไปสู่การเขี่ยให้พ้นทาง

มีข้อน่าสังเกตว่า ความขัดแย้งที่ยกขึ้นมาเป็นเหตุ เป็นเพียงความคิดเห็นที่แตกต่างกัน ไม่มีข่าวลือเรื่องทุจริตหรือผลประโยชน์เกี่ยวข้องกับแผนการจัดซื้อเครื่องบินครั้งนี้ ต่างจากการจัดซื้อจัดจ้างรายการใหญ่ๆ ในอดีต ที่บ่อยครั้งจะมีเสียงร่ำลือว่าใครได้อะไรไปเท่าไร

ที่น่าสังเกตอีกเช่นกัน และทำให้ภาพออกมาไม่ใคร่ดีสำหรับฝ่ายที่เป็นผู้กระทำ คือ การที่ตัวประธานกรรมการไม่กล้าออกมาสู้หน้านักข่าว แต่ให้รักษาการดีดีเป็นผู้แถลงแทน ซึ่งเรื่องนี้ค่อนข้างผิดทั้งประเพณีและหลักการ เพราะคนที่ให้รักษาการไม่ได้นั่งอยู่ในคณะกรรมการ

ที่ถูกที่ควรคือ หากประธานกรรมการไม่มั่นใจว่าจะตอบคำถามได้ในทุกแง่มุม ก็ควรออกมานั่งแถลงพร้อมกันหลายคน หรืออย่างน้อยก็ควรมอบหมายให้กรรมการที่มีส่วนร่วมในการประเมินผลงานดีดีเป็นผู้ทำหน้าที่แทน

มองจากสายตาบุคคลภายนอก โดยเฉพาะอย่างยิ่งในตลาดหลักทรัพย์ ซึ่งมีผู้ลงทุนซื้อหุ้นการบินไทยเป็นจำนวนไม่น้อย คงต้องยอมรับกันว่าภาพลักษณ์ของคุณปิยสวัสดิ์ค่อนข้างดี เมื่อเปรียบกับทีมบริหารอื่นๆ ในอดีต

ผมเคยถามผู้ลงทุนต่างประเทศที่ซื้อหุ้นการบินไทยว่า เป็นห่วงเรื่องความโปร่งใสและความมีประสิทธิภาพหรือไม่ ก็ได้คำตอบว่า ก่อนหน้านั้นก็เข็ดหลาบกับหุ้นตัวนี้ แต่ปิยสวัสดิ์แฟกเตอร์ หรือการที่มีคุณปิยสวัสดิ์นั่งเป็นดีดี ทำให้เกิดความสบายใจในระดับหนึ่ง และเมื่อได้ยินได้ฟังคุณปิยสวัสดิ์ ก็ยิ่งทำให้เกิดความมั่นใจมากขึ้น คุณปิยสวัสดิ์ได้แสดงความมุ่งมั่น ตลอดจนวิสัยทัศน์และแผนธุรกิจที่น่าจะเป็นไปได้ในสายตาของผู้ลงทุนเหล่านั้น

อย่างไรก็ตาม ก็มีผู้ลงทุนที่รู้สึกผิดหวังในตัวคุณปิยสวัสดิ์ เมื่อผลประกอบการบางไตรมาสไม่เป็นไปตามคาด ซึ่งในประเด็นนี้คนที่เป็นแฟนพันธุ์แท้ก็จะแก้ต่างให้ว่า คุณปิยสวัสดิ์ในระยะแรกยังเข้าใจความเฉื่อยของระบบราชการภายในบริษัทน้อยเกินไป แต่อีกไม่นานคงจะเห็นดอกผลของความพยายามในการปรับปรุงประสิทธิภาพและลดค่าใช้จ่าย ประกอบกับราคาน้ำมันที่ผ่านมาก็สูงขึ้นต่อเนื่อง ทำดีแค่ไหนก็ถูกน้ำมันกินหมด เมื่อใดราคาน้ำมันอ่อนตัวลง ผลประกอบการก็คงจะดีขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม

กลับมาที่ประเด็นการเมืองเข้าไปล้วงลูกในรัฐวิสาหกิจ ก่อนอื่นต้องเข้าใจว่ารัฐวิสาหกิจก็คือกิจการที่รัฐเป็นเจ้าของ หรือเป็นผู้ถือหุ้นใหญ่ จึงเป็นเรื่องปกติ หรืออาจถือเป็นความชอบธรรม ที่ผู้ครองอำนาจรัฐจะอยากมีอำนาจเหนือกิจการเหล่านี้ โดยการแต่งตั้งคนของตนเข้าไปเป็นกรรมการและผู้บริหารระดับสูง ตลอดจนเข้าไปล้วงลูกในเรื่องสำคัญต่างๆ

เมื่อระบบราชการมีคอร์รัปชัน ระบบรัฐวิสาหกิจจะหลีกพ้นเรื่องนี้ไปง่ายๆ ได้อย่างไร ในทางตรงข้าม การตรวจสอบของฝ่ายค้านอาจทำได้ยากกว่าหน่วยงานราชการทั่วไป

ผมเชื่อว่ากุญแจดอกสำคัญที่จะใช้ในการไขปัญหานี้ อยู่ที่การมีกรรมการอิสระที่มีความเป็นอิสระอย่างแท้จริง โดยผมอยากให้ข้อสังเกตและข้อเสนอแนะเกี่ยวกับเรื่องนี้ ดังนี้

หนึ่ง ในกรณีของรัฐวิสาหกิจที่จดทะเบียนเป็นบริษัทมหาชน การปกป้องผลประโยชน์ของประชาชนและของผู้ถือหุ้นรายย่อยอาจถือรวมเป็นเรื่องเดียวกัน โดยหน้าที่และความรับผิดชอบเป็นของกรรมการอิสระ ซึ่งมีจำนวนประมาณ 1 ใน 3 ของคณะกรรมการ

เป็นที่ทราบกันว่า สำหรับบริษัทจดทะเบียนในบ้านเรา กรรมการอิสระที่เป็นอิสระจริงๆ มีไม่มากนัก ส่วนใหญ่หนีไม่พ้นความเกรงใจเจ้าของหรือประธานกรรมการ ในหลายบริษัทการแต่งตั้งกรรมการอิสระต้องผ่านคณะกรรมการสรรหา แต่ส่วนใหญ่ก็เป็นการสรรหาตามใบสั่ง

เป็นที่ทราบอีกเช่นกันว่า รัฐวิสาหกิจที่อยู่ในตลาดหลักทรัพย์ แทนที่จะทำตัวให้เป็นตัวอย่างที่ดีกับบริษัทเอกชน หรือกับบริษัทอื่นที่เล็กกว่า กลับเป็นตัวการในการทำผิดจรรยาบรรณเสียเอง คือ มักจะสรรหากรรมการอิสระตามใบสั่งของรัฐมนตรี

องค์กรและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับเรื่องนี้โดยตรง ที่เห็นๆ ก็คือ ก.ล.ต. ตลาดหลักทรัพย์ กับไอโอดี ที่ผ่านมานอกจากจะไม่ตักเตือนหรือท้วงติงแล้ว ยังช่วยปกปิดจุดอ่อนและช่วยทำให้สังคมเข้าใจผิดในทางอ้อม ด้วยการมอบรางวัลบรรษัทภิบาลดีเด่นให้กับบริษัทจดทะเบียนที่เป็นรัฐวิสาหกิจเหล่านี้

ลองนึกดูเล่นๆ ก็ได้ว่า หากกรรมการอิสระของการบินไทยมีความเป็นอิสระอย่างแท้จริง คุณปิยสวัสดิ์จะถูกเลิกจ้างหรือไม่

สอง สำหรับรัฐวิสาหกิจที่ไม่ได้จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ ที่ผ่านมาอำนาจทั้งหมดอยู่ในมือรัฐบาล โดยแทบจะไม่มีองค์กรหรือหน่วยงานภายนอกใดๆ ยื่นมือเข้าไปยุ่งเกี่ยวได้

ผมอยากเห็นรัฐวิสาหกิจเหล่านี้มีกรรมการที่ทำหน้าที่เป็นกรรมการอิสระอยู่ด้วย ซึ่งกรรมการกลุ่มนี้ไม่ควรจะมาจากการแต่งตั้งของรัฐมนตรีหรือของรัฐบาล แต่ควรมาจากการแต่งตั้งของวุฒิสภาหรือองค์กรอิสระอื่นๆ

อย่างไรก็ตาม การแก้ไขกฎระเบียบเกี่ยวกับเรื่องนี้ จะหวังให้รัฐบาลหรือพรรคการเมืองที่ครองเสียงข้างมากเป็นผู้ริเริ่มคงไม่ได้ เพราะโดยธรรมชาติย่อมไม่มีใครอยากลิดรอนอำนาจของตนเอง ควรมีหน่วยงานที่ทำหน้าที่ด้านตรวจสอบ หรือที่ดูแลด้านจริยธรรมและความโปร่งใสต่างๆ ช่วยกันผลักดันให้เกิดขึ้น

ตัวคุณปิยสวัสดิ์อยู่ว่างๆ ช่วยออกมาเรียกร้องให้มีกรรมการอิสระในรัฐวิสาหกิจ และให้มีความโปร่งใสในการแต่งตั้งกรรมการอิสระดีไหมครับ