จะแก้รธน.แบบไหน

โดย...นครินทร์ เมฆไตรรัตน์

กระบวนการทางการเมือง และกระบวนการทางรัฐสภาที่กำลังดำเนินการไปอย่างเข้มข้นเวลานี้ ก่อให้เกิดข้อสงสัยและการโต้เถียงอยู่ในหลายวงการว่า เรากำลังจะแก้ไขรัฐธรรมนูญมาตรา 291 เพื่อนำไปสู่การแก้ไขรัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบัน พ.ศ. 2550 หรือว่าจะนำไปสู่การยกร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่กันแน่

ผู้เขียนมีความเข้าใจว่าคำตอบเรื่องนี้คงไม่มีความชัดเจน เพราะฝ่ายหนึ่งคงมีความเห็นว่าจะแก้ไขรัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบันนั่นแหละ แต่ประเด็นและขอบข่ายของการแก้ไขจะเป็นอย่างไร คงต้องเปิดเอาไว้ให้ ส.ส.ร. และประชาชนผู้มีความแข็งขัน ชาญฉลาด และเข้ามามีส่วนร่วมในทุกขั้นตอน ไปกำหนดประเด็นและขอบข่ายกันเอาเอง

ขณะที่อีกฝ่ายหนึ่งซึ่งคงเป็นเสียงข้างน้อย คงจะเห็นว่าจะแก้ไขประเด็นอะไร หรือขอบเขตอะไร อย่างไร ฯลฯ ควรกำหนดไว้ให้เป็นการชัดเจนเสียก่อน มิฉะนั้นก็จะกลายเป็นว่าเราคงจะได้ร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่จริงๆ มิใช่เป็นการแก้ไขฉบับเดิมให้มีความสมบูรณ์ และ/หรือมีความเป็นประชาธิปไตยที่ก้าวหน้ามากยิ่งๆ ขึ้น

ในความเห็นของผู้เขียน สถานการณ์แบบนี้เราอาจจะแสวงหาคำตอบได้บ้างด้วยการย้อนกลับไปพิจารณาประวัติศาสตร์การเมืองของไทยเราเอง ซึ่งแฝงไว้ด้วยขนบธรรมเนียมทางกฎหมายและประเพณีทางการเมืองบางประการ

กล่าวคือ การแก้ไขรัฐธรรมนูญซึ่งมีความกำกวมว่าจะเป็นยกร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ขึ้นหรือไม่นี้ ถือเป็นการกระทำทางการเมืองอย่างหนึ่งที่ดำเนินการภายหลังจากที่ประเทศไทยมีรัฐธรรมนูญใช้อยู่แล้ว มิใช่ดำเนินการภายหลังจากที่ประเทศเพิ่งผ่านพ้นการรัฐประหารมาใหม่ๆ ซึ่งประเทศปกครองด้วยธรรมนูญชั่วคราว หรือด้วยประกาศคณะปฏิวัติ

สภาพการณ์แบบนี้มีความละม้ายคล้ายคลึงกับการตัดสินใจทางการเมืองในปี 2488 ซึ่งคณะราษฎรบางปีก รวมทั้งคณะเสรีไทยบางกลุ่มเห็นว่ารัฐธรรมนูญฉบับเดือน ธ.ค. 2475 เป็นประชาธิปไตยอยู่แล้วแต่ไม่มีความสมบูรณ์ ฉะนั้นจึงตั้งคณะกรรมการแก้ไข แต่ทำไปทำมาได้ยกร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ขึ้นจนสำเร็จเรียบร้อย และประกาศใช้ในปี 2489

อีกทั้งสภาพการณ์ในเวลานี้ก็มีความละม้ายคล้ายคลึงกับสถานการณ์ในปี 2538 ซึ่งในอันที่จริงประเทศมีรัฐธรรมนูญประชาธิปไตยใช้อยู่แล้ว คือ รัฐธรรมนูญฉบับเดือน ธ.ค. 2534 ซึ่งประกาศใช้แทนธรรมนูญชั่วคราวของคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ (รสช.) ที่ประกาศใช้ในเดือน มี.ค. 2534 ก่อนหน้านั้น

จะเห็นได้ว่าจากประสบการณ์และขนบประเพณีทางกฎหมายและทางการเมืองของไทย บ่งบอกว่าเราไม่ได้ทำการแก้ไขหรือร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ในขณะที่ประเทศมีรัฐธรรมนูญชั่วคราวใช้ปกครองประเทศอยู่ อย่างเช่นการร่างรัฐธรรมนูญ 10 ธ.ค. 2475 การร่างรัฐธรรมนูญ 2492 การร่างรัฐธรรมนูญ 2511 การร่างรัฐธรรมนูญ 2517 การร่างรัฐธรรมนูญ 2521 และการร่างรัฐธรรมนูญฉบับเดือน ธ.ค. 2534 เป็นต้น

เหตุการณ์ทั้งสองครั้งสองคราในอดีต คือ เหตุการณ์ปี 2488 และเหตุการณ์ปี 2538 แม้ว่าจะมีคำอธิบายในชั้นเบื้องต้นว่า การมุ่งแก้ไขมุ่งทำให้รัฐธรรมนูญมีความสมบูรณ์ มุ่งปฏิรูปการเมือง มุ่งทำให้ประชาธิปไตยมีความก้าวหน้า ฯลฯ แต่ในท้ายที่สุดจะเห็นได้ว่าผลของการกระทำ คือ การยกร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ คือ ได้รัฐธรรมนูญฉบับปี 2489 และฉบับปี 2540 ตามลำดับ

มิใช่ได้ผลเป็นรัฐธรรมนูญเดือน ธ.ค. 2475แก้ไขเพิ่มเติม 2489 หรือได้ผลเป็นรัฐธรรมนูญฉบับเดือน ธ.ค. 2534 ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม 2540แต่อย่างใด

เมื่อคิดพิจารณาดังนี้แล้ว ผู้เขียนก็เข้าใจว่าการกระทำทางการเมืองและกระบวนการทางนิติบัญญัติในเวลานี้ คงมิใช่เป็นการแก้ไขปรับปรุงแบบปกติธรรมดา ซึ่งจะมีผลเป็นรัฐธรรมนูญฉบับแก้ไขปี2556 แต่ผลลัพธ์ขั้นสุดท้ายประเทศไทยคงจะได้มีรัฐธรรมนูญฉบับใหม่จริงๆ อีกฉบับหนึ่ง ซึ่งคงจะเป็นฉบับปี 2556 เช่นกัน

ส่วนเนื้อหาสาระและการจัดวางความสัมพันธ์ทางสถาบันการเมืองต่างๆ จะเป็นไปอย่างไรและทิศทางใด ก็สุดจะคาดเดาได้ในเวลานี้