ก๊อกแรกฉลุย พท.ปิดเกม-ตั้งลำสสร.สำเร็จ

โดย...ไพบูรณ์ กระจ่างวุฒิชัย

หากใครได้ติดตามการทำงานของคณะกรรมาธิการ (กมธ.) พิจารณาร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญที่มี สามารถ แก้วมีชัย สส.เชียงราย พรรคเพื่อไทย เป็นประธานมาตั้งแต่ต้น คงแทบไม่อยากจะเชื่อว่าจะสามารถพิจารณาร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญตั้งแต่มาตรา 291/1291/17 เสร็จได้ในสัปดาห์นี้ ทั้งที่มีเนื้อหาที่มีข้อขัดแย้งหลายประเด็น ก่อนที่ กมธ.จะเตรียมเสนอให้รัฐสภาพิจารณาในวาระ 2 เพื่อขอมติเป็นรายมาตราระหว่างวันที่ 1011 เม.ย. และทิ้งระยะไว้ 15 วันเพื่อลงมติในวาระที่ 3 วันที่ 26 เม.ย. หรือ 27 เม.ย.

ปฏิทินการเมืองของพรรคเพื่อไทยตรงนี้กำลังจะเป็นจริง

“ยืนยันว่า ไม่ได้เร่งรัดในการลงมติ เพราะ กมธ.ไม่ได้มีหน้าที่ยกร่างรัฐธรรมนูญ มีหน้าที่เพียงแค่ทำให้มี ส.ส.ร.เท่านั้น” ประธาน กมธ.กล่าว

จุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้ กมธ.เดินหน้าได้รวดเร็วแบบน่าตกใจตามเป้าที่พรรคเพื่อไทยต้องการ คือ การใช้เสียงข้างมากหักดิบฝ่ายค้านในหลายมาตรา จนนำมาสู่การแก้ไขและคงไว้หลายประเด็นในเนื้อหาของร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญที่เสนอโดยคณะรัฐมนตรี (ครม.) เมื่อกลางดึกวันที่ 3 เม.ย. โดยมีสาระสำคัญสรุปได้ด้วยกัน 4 ส่วน

ส่วนที่ 1 กมธ.เสียงข้างมากได้เห็นชอบกับการได้มาซึ่งสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ (ส.ส.ร.) ตามที่ ครม.คือ ให้คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) จัดการเลือกตั้ง ส.ส.ร.ภายใน 75 วัน ตั้งแต่วันบังคับใช้พระราชกฤษฎีกา โดยให้มี ส.ส.ร.จำนวน 99 คนจาก 2 ประเภท ได้แก่ 1.จากการเลือกตั้งโดยตรงของประชาชน จังหวัดละ 1 คน และ 2.จากการคัดเลือกโดยที่ประชุมของรัฐสภา จำนวน 22 คน แบ่งเป็นผู้เชี่ยวชาญกฎหมายมหาชน 6 คน สาขารัฐศาสตร์หรือรัฐประศาสนศาสตร์ 6 คน ผู้มีประสบการณ์ด้านการเมือง การบริหารราชการแผ่นดิน เศรษฐกิจ สังคม กฎหมาย หรือการร่างรัฐธรรมนูญ 10 คนตามหลักเกณฑ์ที่ประธานรัฐสภากำหนด

ส่วนที่ 2 มาตรา 291/5 ซึ่งเดิมกำหนดให้ออกหลักเกณฑ์การเลือกตั้ง ส.ส.ร.และภายหลัง กกต.ได้ทำหนังสือมายังประธาน กมธ.แจ้งถึงมติ กกต.ทั้ง 5 คนว่าต้องการให้รัฐสภาตรา พ.ร.บ.ว่าด้วยการเลือกตั้ง ส.ส.ร.ขึ้นมาเฉพาะเพื่อแก้ปัญหาการถูกตีความในอนาคต

ส่งผลให้ “พิชิต ชื่นบาน” สส.บัญชีรายชื่อ พรรคเพื่อไทย เสนอแก้ไขเนื้อหาว่า “ให้นำกฎหมายว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาท้องถิ่นหรือผู้บริหารท้องถิ่น รวมทั้งบทกำหนดโทษที่เกี่ยวข้องมาบังคับใช้โดยอนุโลม และให้อำนาจศาลอุทธรณ์พิพากษาการคัดค้านและการเพิกถอนผลการเลือกตั้งทั้งก่อนและหลังการรับรองผลการเลือกตั้ง ส.ส.ร.ภายใน 30 วัน” ซึ่ง กมธ.เสียงข้างมากได้มีมติเห็นชอบ

พร้อมกันนี้ยังขีดเส้นให้ กกต. ต้องประกาศรับรองผลการเลือกตั้งภายใน 15 วัน นับจากวันเลือกตั้ง หมายความว่าให้ กกต.รับรองไปก่อนแล้วค่อยตามสอยผู้สมัคร ส.ส.ร.โดยอาศัยอำนาจของศาลอุทธรณ์

ประเด็นนี้ได้สร้างความแคลงใจให้กับ กมธ.ฝ่ายค้านเป็นอย่างมาก โดยได้ท้วงติงที่ประชุมว่าตัดตอนอำนาจการให้ใบเหลืองใบแดงแก่ผู้สมัคร ส.ส.ร.ที่กระทำผิดกฎหมาย และโยนภาระให้ศาลมากเกินไปแต่สุดท้ายไม่สามารถทำอะไรได้ เพราะแพ้โหวตใน กมธ.

ส่วนที่ 3 กรอบระยะเวลาการทำงานของ ส.ส.ร. ที่ประชุม กมธ.แก้ไขเพิ่มเติมโดยกำหนดให้ต้องประชุม ส.ส.ร.ครั้งแรกภายใน 30 วันเพื่อเลือกประธานและรองประธาน ส.ส.ร.พร้อมกับต้องทำร่างรัฐธรรมนูญให้เสร็จภายใน 240 วันนับตั้งแต่ประชุม ส.ส.ร.ครั้งแรก จากเดิมกำหนดให้ประชุม ส.ส.ร.ครั้งแรกภายหลังได้ ส.ส.ร.ครบ 99 คน และให้จัดทำร่างรัฐธรรมนูญภายใน 180 วันให้แล้วเสร็จ

ส่วนที่ 4 มาตรา 291/11 เฉพาะส่วนเกี่ยวข้องกับสถาบันพระมหากษัตริย์ ที่ประชุม กมธ.ได้เพิ่มถ้อยคำให้เกิดความชัดเจนมากยิ่งขึ้นหลังจาก กมธ.ฝ่ายค้านกังวล ส.ส.ร.จะแก้ไขหมวด 2 ว่าด้วยสถาบันพระมหากษัตริย์ตามรัฐธรรมนูญ 2550 แม้ว่า “ร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญที่มีผลเป็นการเปลี่ยนแปลงการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข หรือเปลี่ยนรูปแบบของรัฐ จะกระทำมิได้” ก็ตาม

ดังนั้น เพื่อให้เกิดความสบายใจแก่ทุกฝ่ายและตัดตอนปัญหาจึงได้เพิ่มเนื้อหาเข้าในตอนท้ายว่า “ร่างรัฐธรรมนูญที่มีหรือเปลี่ยนแปลงแก้ไขบทบัญญัติในหมวดว่าด้วยพระมหากษัตริย์จะกระทำมิได้”

อย่างไรก็ตาม กว่าจะหาข้อยุติเพื่อพบกันครึ่งทางระหว่าง กมธ.พรรคเพื่อไทยและพรรคประชาธิปัตย์ได้ต้องใช้เวลาและศิลปะในการบริหารความขัดแย้งพอสมควร หลังจากฝ่ายค้านต้องการให้บัญญัติชัดเจนไปว่า “การแก้ไขรัฐธรรมนูญที่มีผลเปลี่ยนแปลงในหมวดว่าด้วยศาลและองค์กรตามรัฐธรรมนูญจะกระทำมิได้” เพื่อป้องกันการแทรกแซงกระบวนการยุติธรรม

ทว่า กมธ.เสียงข้างมากไม่สามารถทำตามข้อเสนอส่วนนี้ได้ เพราะเป็นการตีกรอบการทำงานของ ส.ส.ร.มากเกินไป จึงยอมรับได้เพียงแค่การเพิ่มเติมไม่ให้แตะเนื้อหาที่เกี่ยวข้องกับสถาบันพระมหากษัตริย์เท่านั้น

เป็นอันว่าจ๊อบสำคัญครั้งนี้ของพรรคเพื่อไทยสามารถลุล่วงไปได้ด้วยดีตามที่ได้วางแผนเอาไว้ แม้จะถูกตำหนิหรือเสียงครหาทั้งในและนอกสภาไปบ้าง แต่สุดท้ายก็แคล้วคลาดมาได้ จากนี้ไปเหลืออีกเพียงไม่กี่อึดใจรัฐธรรมนูญ 2550 ที่พรรคเพื่อไทยมองว่าไม่เป็นประชาธิปไตยกำลังจะได้รับการแก้ไขทั้งหมดเพื่อให้เป็นประชาธิปไตยตามจินตนาการของฝ่ายเพื่อไทย