คาถาดับเคลียดโรตคการเมืองรุมเร้า

...ชนิกานต์ กาญจนสาลี

ที่สำคัญคือความคิดคาดการณ์ที่นำไปสู่ความรู้สึกวิตกกังวล หรือกังวลต่อเหตุการณ์ในอนาคต (Anticipatory Anxiety) เช่น กลัวว่าจะเกิดเหตุการณ์รุนแรงเฉกเช่นอุบัติการณ์ในอดีต ไม่ว่าจะเป็นพฤษภาทมิฬ มหาวิปโยค 14 ตุลาฯ 2516 เหตุการณ์รุนแรงในวันที่ 6 ต.ค 2519 เป็นความหวั่นวิตกที่แฝงอยู่ในใจคนส่วนหนึ่ง โดยเฉพาะคนที่คลั่งไคล้การเมือง คอยติดตามข่าวสารและได้รับข้อมูลการวิเคราะห์เจาะลึกอยู่เนืองๆ ทั้งข้อมูลที่ผ่านและไม่ผ่านการกลั่นกรองอุบัติการณ์

1 ใน 4 ของประชากรที่มีความเสี่ยงที่มีปัญหาสุขภาพจิตชนิดนี้ มี 5 กลุ่มสำคัญ ได้แก่ 1.กลุ่มนักการเมือง 2.กลุ่มสนับสนุนทั้งสองฝ่าย 3.กลุ่มผู้ติดตาม 4.กลุ่มผู้สนใจข่าวสารการเมือง 5.กลุ่มผู้มีปัญหาสุขภาพจิต

สำหรับลักษณะกลุ่มอาการทางกายที่ปรากฏให้เห็นเป็นข้อสังเกตว่า ความเครียดจากการเมืองมาเยือนก็คือ ปวดศีรษะ ปวดกล้ามเนื้อ ตึงบริเวณขมับ ต้นคอ หรือตามแขน ขา นอนไม่หลับ หลับๆ ตื่นๆ หรือหลับแล้วตื่นกลางคืนไม่สามารถหลับต่อได้ ใจสั่น หัวใจเต้นเร็วผิดปกติทั้งที่อยู่ในสภาพปกติ หายใจไม่อิ่ม อึดอัดในช่องท้อง แน่นท้อง ปวดท้อง อึดอัดในช่องท้อง ชา ตามร่างกาย

ส่วนอาการทางใจที่สังเกตได้ ได้แก่ วิตกกังวล ครุ่นคิดอยู่ตลอดเวลา หงุดหงิดง่าย โกรธ ฉุนเฉียว ก้าวร้าว เบื่อหน่าย ท้อแท้ หมดหวัง สิ้นหวัง รู้สึกไม่มีทางออก สมาธิไม่ดี ฟุ้งซ่านหรือหมกมุ่นมากเกินไป

โดยแต่ละกลุ่มจะมีปัญหาพฤติกรรมและสัมพันธภาพกับผู้อื่นตามมา ดังนี้ มีการโต้เถียงกับผู้อื่น หรือแม้แต่บุคคลในครอบครัว โดยใช้อารมณ์ตั้งแต่ปานกลางถึงรุนแรง โดยไม่สามารถยับยั้งตนเองได้ มีความคิดที่จะตอบโต้โดยใช้กำลังในการเอาชนะ มีการลงมือทำร้ายร่างกายเพื่อตอบโต้ มีการเอาชนะทางความคิดกับคนที่เคยมีสัมพันธภาพที่ดีมาก่อน จนทำให้เกิดปัญหาด้านสัมพันธภาพอย่างรุนแรง

หากมีอาการเหล่านี้ทั้ง 3 กลุ่มอาการ แนะนำให้ปฏิบัติดังนี้ หันเหความสนใจไปเรื่องอื่น ลดความสำคัญของปัญหาลงมาชั่วขณะ ให้ความสำคัญกับเรื่องเร่งด่วน ตามหลักอื่นๆ บ้าง หาทางระบายออกโดยเลือกผู้ที่มีแนวคิดใกล้เคียงกันออกกำลังกายและพักผ่อน ฝึกวิชาผ่อนคลายตัวเอง เช่น ฝึกสติและสมาธิ ฝึกโยคะ ฝึกผ่อนคลายกล้ามเนื้อ เช่น การกำหนดลมหายใจเข้าออก หาวิธีการที่ทำให้สงบ อาจจะใช้ศาสนามาช่วยขัดเกลาจิตใจเพื่อปล่อยวาง ซึ่งอาการดังกล่าวจะหายไปได้เอง

เมื่อสถานการณ์คลี่คลายลง หรือละความสนใจในเรื่องอื่นบ้าง หากมีอาการทั้งหมดเกินกว่า 1 สัปดาห์ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญทางจิตวิทยาหรือจิตแพทย์

นพ.ชาตรี บานชื่น อธิบดีกรมสุขภาพจิต ให้ข้อสังเกตเพิ่มเติมว่า ขณะนี้กลุ่มคนที่น่าเป็นห่วงว่าจะตกเป็นเหยื่อการเมืองได้ง่าย คือ ลักษณะของคนที่มี 2 บุคลิกสำคัญ ได้แก่ กลุ่มคนที่อ่อนไหวง่าย เครียดง่าย ดีใจง่าย ติดตามข้อมูลข่าวสารอย่างจริงจังและไม่ยอมปล่อยวางใดๆ พูดเรื่องการเมืองตลอดเวลา ไม่ฟังความเห็นที่แตกต่าง กลุ่มบุคลิกที่สองคือ กลุ่มที่รับฟังข้อมูลข่าวสารด้านเดียวตลอดเวลา เลือกดูและฟังข่าวสารด้านเดียว ไม่มีการเช็กข้อมูลที่สงสัยทั้งสองด้าน

บุคลิกของคนทั้งสองกลุ่มนี้ง่ายต่อการถูกชักจูงให้เข้าร่วมชุมนุม และกระทำในสิ่งที่ไม่เหมาะสม ง่ายต่ออาการป่วยทางจิต ที่จะแสดงผลออกมาทั้งทางจิตใจและร่างกาย โดยกลุ่มนี้จะมีสภาพจิตใจที่หงุดหงิดง่ายเป็นพิเศษ ส่วนสภาพทางด้านร่างกาย จะไม่ค่อยมีความอยากอาหาร นอนน้อย

คุณหมอบอกอีกว่า ทางออกของคนไทยในเวลานี้ ควรหันมาสำรวจตัวเองและคนรอบข้างว่า มีคุณสมบัติเป็นกลุ่มเสียงข้างต้นหรือไม่ หากพบว่าเป็นกลุ่มที่ต้องเฝ้าระวังแล้ว ก็ควรอ่านข่าว ดูทีวี ฟังวิทยุให้น้อยลง แต่ถ้าคิดว่ายังไม่ดีขึ้นก็ให้หยุดรับข่าวสารในช่วงนี้ไปก่อน

อย่างไรก็ตาม ครอบครัวก็มีส่วนสำคัญในการเฝ้าระวังคนกลุ่มเสี่ยงนี้ โดยจะต้องเฝ้าสังเกตคนรอบๆ ตัว อย่าไปให้อยู่ลำพัง นั่งดูข่าวสารตามสื่อต่างๆ ที่มีการโหมประโคมอยู่ด้านเดียวนานๆ ควรหากิจกรรมอย่างอื่นเพื่อเบี่ยงเบนความสนใจ

คุณหมอชาตรี บอกว่า ในช่วง 2 ปีที่ผ่านมา กรมสุขภาพจิตจับความเคลื่อนไหวในเรื่องอารมณ์ความเครียดทางการเมืองที่สะสมที่พุ่งสูงลงต่ำมาอย่างต่อเนื่อง ซึ่งพบนัยอย่างสำคัญว่า หลังเหตุการณ์ทางการเมืองที่สำคัญๆ คนไทยจะมีความเครียดมากเป็นพิเศษ โดยขณะนี้จะเร่งทำผลสำรวจเพื่อดูปัจจัยที่ส่งผลให้คนไทยมีความเครียดทางการเมืองสูงขึ้น เพื่อหาวิธีในการลดปัจจัยดังกล่าวให้น้อยลง