โครงสร้างราคาพลังงานที่เหมาะสม

การปฏิรูปโครงสร้างราคาพลังงานทั้งระบบได้ดำเนินการอย่างต่อเนื่องนับแต่รัฐบาลได้เข้ามาบริหารงาน

โดย...โชติชัย สุวรรณาภรณ์

ซึ่งนับว่ามีความก้าวหน้ามาเป็นลำดับ สถานการณ์พลังงานของไทยในเรื่องโครงสร้างราคาพลังงานนั้นค่อนข้างน่าเป็นห่วง เพราะมีความบิดเบือนในเชิงโครงสร้างมากพอสมควร กล่าวคือ เริ่มตั้งแต่การมีราคาเชื้อเพลิงบางชนิดคงที่ไว้ในระดับต่ำเป็นเวลานานเกินไป

จนทำให้เกิดความลักลั่นของราคาเชื้อเพลิงขายปลีกในปัจจุบัน เช่น ราคาแอลพีจีถูกกว่าราคาน้ำมันเบนซินถึง 5 เท่าตัวเมื่อเทียบเป็นน้ำหนักต่อกิโลกรัม และเชื้อเพลิงดีเซลของไทยก็มีราคาถูกมากในโลก โดยไทยอยู่ในอันดับที่ 95 ใกล้เคียงกับประเทศผู้ส่งออกน้ำมันซึ่งมีทรัพยากรน้ำมันของตนเอง ด้วยเหตุที่การตั้งราคาพลังงานไม่สอดคล้องกับต้นทุนทางเศรษฐกิจที่เป็นจริง จึงนำไปสู่ปัญหาการใช้พลังงานที่ไม่เหมาะสม โดยพอสรุปได้ดังนี้คือ (1) มีการใช้พลังงานที่ราคาถูกแบบสิ้นเปลืองและไม่รู้ค่า เพราะรัฐช่วยแบกรับภาระบางส่วนไว้ ทำให้ภาคอุตสาหกรรมไม่รู้สึกกระตือรือร้นรีบปรับตัว ทำให้ต้องได้รับผลกระทบจากโครงสร้างต้นทุนราคาพลังงานที่สูงขึ้น ส่งผลเสียต่อการพัฒนาภาคอุตสาหกรรมในระยะยาว (2) ระดับราคาพลังงานที่ต่ำเป็นปัจจัยให้เกิดการเร่งให้นำทรัพยากรของชาติมาใช้อย่างรวดเร็วและอาจไม่เหลือทรัพยากรพลังงานแก่คนรุ่นลูกรุ่นหลานต่อไป นอกจากนี้ (3) การปลดปล่อยก๊าซเรือนกระจกในสาขาพลังงานก็เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วแบบไม่ควบคุม (4) การอุดหนุนด้านราคาแก่เชื้อเพลิงฟอสซิลยาวนานเกินควร เป็นการตัดโอกาสของในการพัฒนาพลังงานทดแทน (5) ในอนาคตเมื่อมีการรวมตัวเป็นประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (ASEAN Economic CommunityAEC) ในปี 2558 ซึ่งจะมีการเคลื่อนไหวถ่ายเทของสินค้าและบริการในกลุ่มประเทศสมาชิกอาเซียนทั้ง 10 ประเทศโดยเสรี ซึ่งตลาดของอาเซียนที่รวมกันเป็นหนึ่งเดียวนี้จะมีขนาดใหญ่มากสำหรับประชากรทั้งภูมิภาคถึง 600 ล้านคน เมื่อถึงปี2558 หากการอุดหนุนราคาพลังงานในระดับต่ำภายในประเทศยังดำเนินอยู่ก็จะเท่ากับการอุดหนุนนั้นจะแปรสภาพจากการอุดหนุนแก่ประชากรไทย 60 ล้านคน เป็นการอุดหนุนแก่ประชากรอาเซียนทั้ง 600 ล้านคน ซึ่งนับว่าเป็นเรื่องไม่สมควรอย่างยิ่ง (6) ประเทศไทยต้องนำเข้าพลังงานคิดเป็นมูลค่าเกินกว่าครึ่งของมูลค่าการใช้พลังงานทั้งหมดหรือคิดเป็นเกือบ 10% ของผลผลิตมวลรวมประชาชาติ นอกจากจะกระตุ้นให้เกิดการขยายตัวของการนำเข้าพลังงานเพิ่มขึ้นแล้ว อีกทั้งในสภาวะที่แนวโน้มราคาพลังงานที่นับวันมีแต่จะปรับตัวสูงขึ้น จึงมีความเป็นไปได้สูงที่ในอนาคตการขาดดุลบัญชีเดินสะพัดก็ย่อมขยายตัวสูงขึ้น ซึ่งก็จะกดดันการบริหารเสถียรภาพทางเศรษฐกิจของประเทศ (7) นอกจากนี้ยังพบว่าในเหตุการณ์ภาวะราคาน้ำมันแพงเมื่อเปรียบเทียบระหว่างกรณีที่มีการอุดหนุนด้านราคาและไม่อุดหนุนราคาพลังงานแล้ว พบว่าผลกระทบต่อการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจในทั้งสองกรณีไม่แตกต่างกัน แต่การบริหารเศรษฐกิจมหภาคทั้งในส่วนของอัตราเงินเฟ้อและดุลบัญชีเดินสะพัดกลับพบว่ากรณีที่ไม่มีการอุดหนุนจะทำให้การบริหารเศรษฐกิจมหภาคเป็นไปอย่างมีเสถียรภาพมากกว่า

การปรับโครงสร้างราคาพลังงานคือการลดการแทรกแซงการกำหนดราคาพลังงานและปล่อยให้กลไกตลาดเป็นตัวกำหนดราคา แต่ทั้งนี้ต้องสร้างหลักประกันควบคู่กันไปด้วยว่าการกำกับดูแลโครงสร้างราคาพลังงานให้เกิดความยุติธรรมกับทุกฝ่ายจะต้องเกิดขึ้น เพื่อป้องกันไม่ให้ผลประโยชน์จากการลอยตัวตกอยู่กับฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง และโครงสร้างราคาพลังงานที่เหมาะสมนั้นควรคำนึงถึงผลกระทบต่อประเทศโดยรวม โดยปัจจัยแรกสุดคือการมีราคาที่สอดคล้องกับต้นทุนที่แท้จริงเพื่อให้ผู้ผลิตและผู้ประกอบธุรกิจพลังงานสามารถดำเนินธุรกิจต่อไปได้และพัฒนาคุณภาพการผลิตและบริการให้ดียิ่งขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งในภาวะที่เราเพิ่งผ่านพ้นเหตุการณ์อุทกภัย การลอยตัวราคาควรต้องดำเนินการอย่างระมัดระวังไม่ให้เป็นการซ้ำเติมผู้เดือดร้อน และต้องมีมาตรการที่ดูแลผู้เดือดร้อนในการประกอบอาชีพจริงๆ เช่นนโยบายบัตรเครดิตพลังงานที่จะมาช่วยบรรเทาผลกระทบแก่ผู้ประกอบอาชีพรถสาธารณะ