เช็กสภาพศูนย์พักพิง

โดย...ธนวัฒน์ เพ็ชรล่อเหลียน

ประหวั่นพรั่นพรึงหนีน้ำอลหม่าน... ในวันที่จิตใจบอบช้ำชีวิตโรยรา ศูนย์พักพิงชั่วคราวใช่เพียงแค่ที่ซุกหัวนอนให้ผ่านพ้นไปวันๆ หากแต่ต้องเป็นหนึ่งในกลไกปลอบประโลมผู้ประสบภัยอีกด้วย

ชะตากรรมที่เลวร้ายอยู่แล้วไม่ควรถูกซ้ำเติมจากศูนย์พักพิงที่ไม่ได้มาตรฐาน

นพ.โกมาตร จึงเสถียรทรัพย์ ที่ปรึกษาศูนย์ประสานจัดการความรู้เพื่อรับมือภัยพิบัติ (ศจภ.) ชี้ให้เห็นว่า ศูนย์พักพิงชั่วคราวที่ดีควรมีความพร้อม 9 ด้าน ได้แก่

1.ระบบไฟ ต้องวางระบบให้ปลอดภัยจากไฟฟ้าชอร์ตด้วยการติดตั้งและทดสอบอุปกรณ์ตัดไฟสม่ำเสมอ ที่สำคัญคือการจัดเตรียมระบบไฟสำรอง โดยศูนย์พักพิงที่มีผู้ประสบภัย 400 คน ควรมีเครื่องปั่นไฟขนาด 4 กิโลวัตต์

2.ระบบน้ำ ต้องจัดให้พอเพียงต่อการอุปโภคบริโภค มาตรฐานทั่วไปผู้ประสบภัย 1 คน จะใช้น้ำเฉลี่ยวันละ 5 ลิตร แต่หากอยู่ในพื้นที่วิกฤตอาจเหลือเพียง 3 ลิตร นอกจากนี้จำเป็นต้องมีระบบทำความสะอาด อาทิ การกรอง การต้ม การแกว่งสารส้ม

3.ระบบอาหาร ควรมีครัวปรุงสุกในศูนย์พักพิง เพื่อป้องกันปัญหาที่เกิดขึ้นระหว่างการขนย้าย เช่น การบูดเน่า และต้องมีระบบจัดเก็บอาหารสดแห้ง โดยผู้ประสบภัย 1 คน จะรับประทานอาหารประมาณวันละ 3 ขีด

4.ระบบสุขาภิบาล เน้นหนักที่ห้องสุขาและการจัดการขยะ เกณฑ์เหมาะสม คือ สุขา 1 ห้องต่อผู้ประสบภัย 20 คน ส่วนปริมาณขยะในแต่ละวัน เทียบจากผู้ประสบภัย 40 คน จะสร้างขยะ 100 ลิตร

5.ระบบการดูแลผู้ป่วย ต้องมีการจดบันทึกและจัดทำประวัติผู้ป่วย มีบุคลากรสำหรับปฐมพยาบาลเบื้องต้นและจัดทำระบบเฝ้าระวังโรคระบาดในพื้นที่

6.ระบบความปลอดภัย โดยเฉพาะอันตรายที่เกิดจากไฟฟ้า สัตว์ร้ายมีพิษและจากคนด้วยกันเอง อาทิ ภัยจากผู้ดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์และการคุกคามทางเพศ

7.ระบบสื่อสาร คือต้องพร้อมทั้งการสื่อสารภายในและภายนอก กล่าวคือ ภายในต้องมีการทำแผ่นป้ายประชาสัมพันธ์แจ้งเหตุ แสดงแผนที่ศูนย์อพยพและบริเวณใกล้เคียง และบริหารจัดการเพื่อให้ผู้อพยพแสดงตัว เช่น การทำป้ายชื่อ ส่วนภายนอกต้องแจ้งการดำรงอยู่ของศูนย์ให้สังคมรับทราบ

8.ระบบขนส่งลำเลียง ทั้งอาหารและผู้ป่วยต้องมีความชัดเจน ต้องประสานความร่วมมือกับหน่วยงานภายนอกไว้ล่วงหน้า เมื่อประเมินว่ากำลังเข้าสู่ภาวะขาดแคลน หรือภาวะวิกฤตจะได้ลำเลียงอาหารสู่ศูนย์พักพิง หรือส่งต่อผู้ป่วยไปยังโรงพยาบาลใกล้เคียงได้ทันที

9.ระบบจัดการ คือแผนสำหรับบริหารจัดการ 3 ส่วน คือ คน สิ่งของ และสถานที่

นพ.โกมาตร กล่าวว่า จนถึงขณะนี้ยังไม่มีข้อมูลใดยืนยันว่าศูนย์พักพิงชั่วคราวมีจำนวนเท่าใด แต่ละแห่งมีผู้ประสบภัยมากน้อยเพียงใด ปัญหาเรื่องความแออัดและความไม่เพียงพอของทรัพยากรจึงเกิดขึ้น ดังนั้นทุกศูนย์พักพิงจำเป็นต้องมีหลักการคำนวณเบื้องต้น เพื่อประเมินกำลังของตัวเองและขอรับการสนับสนุนจากภายนอก

นอกจากนี้ ยังพบว่ามีชาวบ้านรวมตัวกันในสถานที่ต่างๆ อาทิ วัด โรงเรียนเพื่อใช้เป็นศูนย์พักพิงในชุมชน ซึ่งถือเป็นเรื่องดีต่อการบริหารจัดการ เพราะทำได้ง่ายกว่าศูนย์ใหญ่ที่รองรับผู้ประสบภัยหลายพันคน

ข้อมูลข้างต้นเปรียบเหมือนไกด์ไลน์ที่ผ่านการปฏิบัติจริง ซึ่งจะช่วยให้ชาวบ้านสามารถดูแลกันได้