ครั้งนี้..ไม่เหมือนเดิม (เพราะ..มันแย่กว่าเดิมเสียอีก)

ผมได้ดูรายการทีวีรายการหนึ่งทางช่องมันนี่แชนเนล (จำชื่อรายการไม่ได้) ในรายการดังกล่าวมีวิทยากรชื่อ วรวรรณ ธาราภูมิ นายกสมาคมบริษัทจัดการการลงทุน

โดย..วีรพงษ์ ชุติภัทร์ 

ท่านพูดถึงหนังสือเล่มหนึ่งที่ชื่อว่า “This Time is Difference” แปลว่า “ครั้งนี้...ไม่ เหมือนเดิม” (ไม่มีปัญหาเหมือนอดีต) ของ Carmen M. Reinhart และ Kenneth S. Rogoff ผมฟังแล้วสนใจมาก จึงได้ไปค้นหาและอ่านหนังสือเล่มดังกล่าว ผมเองคิดว่าแนวคิดจากหนังสือเล่มดังกล่าวดีมาก...ซึ่งต้องขอขอบพระคุณ วรวรรณ มา ณ โอกาสนี้ด้วย นอกจากนั้นก็อยากจะถ่ายทอดให้กับคุณผู้อ่านได้ทราบด้วยดังนี้ครับ

หนังสือเล่มนี้เริ่มจากการเล่าถึงการคาดการณ์ของนักเศรษฐศาสตร์หลายสำนัก ที่คาดการณ์ไปในทิศทางเดียวกันว่าโลกนี้น่าจะดีขึ้น และจะไม่มีปัญหาวิกฤตเศรษฐกิจเหมือนครั้งที่ผ่านๆ มา เพราะ

1.นักธนาคารและนักเศรษฐศาสตร์ในศตวรรษที่ 20 ส่วนใหญ่ต่างพากันทำนายว่า “สงคราม” จะไม่เกิดขึ้นอีก และในอนาคต... เศรษฐกิจของโลกจะมีเสถียรภาพมากขึ้น

2.ระหว่างปี 2003-2007 นายธนาคารและผู้ที่เกี่ยวข้องต่างพากันคาดการณ์ว่า การที่ราคาบ้านในสหรัฐมีราคาเพิ่มขึ้นโดยตลอด และตัวเลขหนี้อสังหาริมทรัพย์ก็สูงขึ้นเช่นกัน เป็นสิ่งที่ปกติ ทั้งๆ ที่ทั้งสองตัวนั้นได้เป็นตัวบอกเหตุล่วงหน้า...ถึงภาวะฟองสบู่ที่ได้ก่อให้เกิดวิกฤตซับไพรม์ตามมาในปี 2008

 

3.ภาระหนี้สาธารณะ (Sovereign Debts) และการผิดนัดชำระหนี้สาธารณะ (Sovereign Defaults) เป็นเรื่องปกติของระบบทุนนิยม

ในอดีตที่ผ่านมา โลกใบนี้ได้ผ่าน “วิกฤตเศรษฐกิจ” มานับครั้งไม่ถ้วน โดยเหตุการณ์ใหญ่ๆ ที่พอจะอยู่ในความทรงจำของของพวกเราบ้างคือ เหตุการณ์มหาวิกฤตเศรษฐกิจช่วงปี 1930-1935 ในสหรัฐ เหตุการณ์วิกฤตเศรษฐกิจในประเทศโลกที่สามในปี 1980-1985 เหตุการณ์เศรษฐกิจแทบจะล่มสลายในเอเชีย (บางคนเรียกว่าวิกฤตการณ์ต้มยำกุ้ง เพราะเกิดในประเทศไทยเป็นแห่งแรก) ในปี 1997 และมาถึงหลังสุดคือ วิกฤตซับไพรม์ในสหรัฐ ในปี 2008

ก่อนเกิดเหตุการณ์เหล่านี้ ก็มักจะมีคนออกมาเตือนว่าภาวะฟองสบู่กำลังจะเกิด...และเศรษฐกิจกำลังจะแย่ แต่ก็จะมีหลายคนที่ออกมาแย้งว่า “ครั้งนี้...ไม่เหมือนเดิม” มันจะไม่แย่เหมือนที่ผ่านมา และในที่สุดก็เกิด...วิกฤตเศรษฐกิจขึ้นจนได้

ในสหรัฐก่อนวิกฤตซับไพรม์ปี 2008 พบว่าภาระหนี้สินในครัวเรือนเพิ่มขึ้น โดยในปี 1993 ภาระหนี้สินครัวเรือนต่อผลผลิตมวลรวมประชาชาติ (GDP) อยู่ที่ 80 เปอร์เซ็นต์ ในปี 2003 อยู่ที่ 120% และในปี 2006 ขยับขึ้นมาจนถึง 130% ตัวเลขดังกล่าวแสดงว่า ภาระหนี้สินของครอบครัวในสหรัฐในระยะเวลาเพียง 10 ปีเพิ่มขึ้นเกือบเท่าตัว เช่นเดิมทุกคนต่างพูดว่า “ครั้งนี้...ไม่เหมือนเดิม” เรา (ชาวอเมริกัน) จะไม่พบกับวิกฤตเศรษฐกิจอีก เพราะ

1.สหรัฐเป็นตลาดการเงินที่ใหญ่ที่สุดในโลก และยังมีเครื่องมือทางการเงินที่ดีที่สุดในโลกอีกด้วย

2.ประเทศกำลังพัฒนาต่างส่งเงินเข้ามาเพื่อซื้อพันธบัตรสหรัฐ เพราะว่าเป็นแหล่งพักเงินที่ปลอดภัยที่สุดในโลก (Safe Haven)

2.บริบทของโลกเปลี่ยนไปแล้ว ทุกคนจะยอมมีภาระหนี้มากขึ้น เพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีกว่า

ด้วยเหตุผลดังกล่าว ทำให้ประธานธนาคารกลางของสหรัฐในเวลานั้น อลัน กรีนสแปน ก็มั่นใจว่าเศรษฐกิจสหรัฐจะยังคงดีอยู่ แม้ว่าตัวเลขการขาดดุลงบประมาณและการขาดดุลบัญชีเดินสะพัดของสหรัฐอเมริกาจะเพิ่มขึ้นมาโดยตลอดก็ตาม

ในบรรดานักเศรษฐศาสตร์ในเวลานั้นมีเพียง พอล ครุกแมน นักเศรษฐศาสตร์รางวัลโนเบลที่กล้าออกมาเตือนว่าภาวะเศรษฐกิจที่ดีขึ้นโดยตลอดของสหรัฐนั้น จะเป็นภาวะที่ไม่ยั่งยืนและความเสียหายต่างๆ ก็จะปรากฏขึ้นในเร็ววัน จนในที่สุดปัญหาวิกฤตซับไพรม์ก็ปะทุขึ้นในสหรัฐในปี 2008 จนนำไปสู่ภาวะตกต่ำครั้งร้ายแรงที่สุดครั้งหนึ่งของตลาดอสังหาริมทรัพย์ของสหรัฐจนถึงปัจจุบัน และยังนำไปสู่การล่มสลายของบริษัทวาณิชธนกิจชื่อก้องโลกอย่าง เลห์แมน บราเธอร์ส

ในหนังสือเล่มดังกล่าวยังได้แนะนำวิธีการหลีกเลี่ยงวิกฤตเศรษฐกิจไว้ด้วยกันสองประการ คือ ประการที่หนึ่ง ก่อนการเกิดวิกฤตเศรษฐกิจจะมีสัญญาณที่แสดงให้เห็นถึงภาวะวิกฤตที่กำลังจะเกิดขึ้น เช่น การเพิ่มขึ้นของราคาบ้านอย่างรวดเร็ว จะมีแนวโน้มที่จะก่อให้เกิดวิกฤตในธนาคารและสถาบันการเงิน แม้ว่าสัญญาณเหล่านี้จะแสดงได้อย่างไม่ชัดเจนนัก แต่เราก็ควรที่จะสังวรถึงสัญญาณต่างๆ ที่อาจก่อให้เกิดวิกฤตดังกล่าวได้

ประการที่สอง เมื่อแนวความคิด “ครั้งนี้...ไม่เหมือนเดิม” (จะไม่มีปัญหาเหมือนอดีต) เข้าครอบงำความคิดของคนส่วนใหญ่แล้ว กระแสการไหลเข้าออกของเงินตราต่างชาติก็มักจะแสวงหาช่องโหว่ที่จะทำให้เงินเหล่านี้ไหลเข้าออกได้เป็นจำนวนมากๆ และจะนำไปสู่การก่อหนี้จำนวนมากๆ ตามมา หลังจากนั้นปัญหาทางการเงินก็จะเริ่มก่อตัว...และนำไปสู่วิกฤตเศรษฐกิจในที่สุด

ดังนั้น การบังคับใช้กฎระเบียบในการเคลื่อนย้ายเงินต่างชาติจึงมีความสำคัญมาก และจะต้องดำเนินการไปอย่างต่อเนื่อง แม้ว่าในบางเวลา...ทุกๆ คนจะคิดว่า “ครั้งนี้...ไม่เหมือนเดิม” (ไม่มีปัญหาเหมือนอดีต) ก็ตาม ผู้บริหาร ผู้กำหนดนโยบาย และผู้เกี่ยวข้องทุกคนจึงจำเป็นที่จะต้องทำการศึกษาสัญญาณเตือนทุกอย่างโดยละเอียดจนพร้อมที่จะออกนโยบายและระเบียบต่างๆ ที่จะมารองรับการป้องกันวิกฤตเศรษฐกิจนั้นๆ ให้ได้

ทำให้นึกถึงคำพูดของนักแสดงญี่ปุ่นที่ชื่อ Pat Morita ที่แสดงเป็นลุงมิยากิในหนังเรื่อง “The Next Karate Kid” ที่พูดไว้ว่า “Ambition without knowledge is like a boat on dry land.” แปลตามความได้ว่า “ความทะเยอทะยานที่ปราศจากความรู้... ก็เหมือนเรือที่อยู่บนบก” ผู้นำประเทศต่างๆ จึงควรตระหนักไว้ว่า ความทะเยอทะยานที่จะนำพาประเทศให้ประสบความสำเร็จนั้น จะต้องมีการศึกษาหาความรู้อย่างถ่องแท้ เพื่อที่จะหาทางรับมือกับปัญหาต่างๆ ที่อาจเกิดขึ้นก่อนที่จะพบกับความสำเร็จดังกล่าว

ทุกวันนี้...เราจึงมักจะพบแต่ผู้นำที่ชอบบอกกับทุกคนว่า “ครั้งนี้...ไม่เหมือนเดิม” (ไม่มีปัญหาเหมือนอดีต) แต่ในความเป็นจริงเรากลับพบว่า “ครั้งนี้...ไม่เหมือนเดิม” จริงๆ เพราะ...มันแย่กว่าเดิมเสียอีก