ไม้ไผ่กู้โลก

เมื่อ 30 กว่าปีก่อน วัดขุนสมุทรจีน ต.แหลมฟ้าผ่า อ.พระสมุทรเจดีย์ จ.สมุทรปราการ

โดย..ภาสกร พุทธิชีวิน

เมื่อ 30 กว่าปีก่อน วัดขุนสมุทรจีน ต.แหลมฟ้าผ่า อ.พระสมุทรเจดีย์ จ.สมุทรปราการ เป็นศูนย์กลางของชุมชน มีพื้นที่อยู่หลายสิบไร่ และอยู่ห่างจากทะเลเพียง 1 กิโลเมตร แต่ปัจจุบันวัดแห่งนี้ตั้งอยู่อย่างโดดเดี่ยวกลางทะเล ที่ห่างจากฝั่งไปถึง 2 กิโลเมตรครับ

นั่นแสดงว่า ในระยะ 30 ปี ทะเลรุกคืบเข้ามาในแผ่นดินถึง 3 กิโลเมตร จึงไม่แปลกเลยที่ชุมชนขุนสมุทรจีนได้อพยพหนีทะเลมาแล้วถึง 7 ครั้ง

ทุกครั้งที่ย้ายหนี ไม่นานนักทะเลก็กลับมาอยู่หน้าบ้านของพวกเขาเสมอ...!

การพยายามต่อสู้กับธรรมชาติของชาวขุนสมุทรจีนนั้นมีให้เห็นอยู่ครับ นั่นคือ “เขื่อนสลายกำลังคลื่น” ที่รัฐสร้างไว้เป็นโครงการทดลอง ซึ่งทำไปแล้ว 2.5 กิโลเมตร ยังต้องทำอีก 10 กิโลเมตร จึงจะสมบูรณ์

แต่ขอโทษครับ...ผมไม่ทราบว่าอีก 10 กิโลเมตรที่เหลือจะทำได้เมื่อไหร่ เพราะค่าก่อสร้างเขื่อนสะระตะแล้วก็ 38 ล้านบาทต่อกิโลเมตรครับ

การสร้างเขื่อนสลายกำลังคลื่นมีผลดีครับ เพราะทำให้ด้านหลังเขื่อนมีตะกอนทับถมกันทุกวันๆ และต่อมาไม่นานหอยแครงก็กลับมา พร้อมดินตะกอนที่เพิ่มขึ้นและสูงขึ้น จนสามารถปลูกป่าโกงกางและป่าแสมได้

นี่คือการสู้ของชาวชุมชนขุนสมุทรจีน

นอกจากพื้นที่นี้แล้ว ที่คลองด่าน จ.สมุทรปราการ ถือว่าเป็นพื้นที่ที่ถูกน้ำทะเลกัดเซาะมากที่สุด โดยในระยะ 30 ปีที่ผ่านมา เราสูญเสียที่ดินไปแล้วถึง 1.2 หมื่นไร่ และเช่นเดียวกัน ชาวคลองด่านได้อพยพหนีน้ำทะเลไม่ต่างกับชาวขุนสมุทรจีน

ที่คลองด่านมีบ้านอยู่หลังหนึ่งครับ ที่จริงต้องเรียกว่าหลังเดียวถึงจะถูกที่สุด เพราะบ้านหลังนี้ไม่ยอมหนีไปไหน ลุงเจ้าของบ้านให้เหตุผลของการอยู่สู้กับทะเลว่า “ที่นี่คือบ้านของลุง”

การยืนหยัดของลุง ทำให้รัฐยื่นมือเข้ามาช่วย โดยการสร้างเขื่อนทรายกันคลื่นให้กับบ้านหลังนี้ แต่ไม่ถึง 3 ปี เขื่อนทรายที่ว่าก็จมหายละลายไปในทะเล

ในช่วงเวลาที่ลุงกำลังคิดว่าจะสู้ หรือยอมแพ้ พลันก็นึกได้ว่า ไม่น่าจะมีสิ่งก่อสร้างใดชนะธรรมชาติได้ และเป็นไปได้หรือไม่ที่เราจะต้องเอา “ธรรมชาติสู้กับธรรมชาติ” จึงจะเห็นทางชนะ

ลุงเริ่มเอาไม้ไผ่มาทำเป็นตัวชะลอคลื่น โดยใช้ไม้ไผ่ขนาดใหญ่และหนาปักเป็นรูป 3 เหลี่ยม คล้ายเขื่อนชะลอคลื่นของชุมชนขุนสมุทรจีน

เขาเริ่มตามเก็บไม้ไผ่ ไม่ว่าจะเป็นไม้ไผ่ที่ลอยมาตามคลื่น หรือไม้ไผ่ที่ชาวบ้านทิ้งหลังจากแซะเอาหอยแมลงภู่ออกไปแล้ว

ใช้เวลานับเดือน การปักไม้ไผ่ตามจินตนาการก็สำเร็จ วันไหนมันหักหรือชำรุด แกก็จะลงมือซ่อมแซม เป็นเช่นนี้อยู่ตลอดมาหลายปี แม้ว่าจะมีชาวบ้านหลายคนหัวเราะเยาะด้วยไม่ศรัทธาในสิ่งที่ลุงได้ทำ

เชื่อหรือไม่ครับว่า ปัจจุบันบ้านของลุงคนนี้ยังอยู่ และต่างไปจากเมื่อก่อน เนื่องจากทุกวันนี้มันไม่ได้มีเพียงไม้ไผ่ที่ลุงระดมปักไว้ แต่ยังมีป่าแสมขึ้นเต็มไปหมด มีทั้งปู ปลา เต็มหน้าบ้านยามน้ำขึ้น

ที่สำคัญที่สุด ทุกวันนี้ลุงมี “รอยยิ้ม”

ไม้ไผ่ที่ดูไร้ค่าในสายตาของใครบางคน วันนี้กลับมากอบกู้แผ่นดิน คืน ให้กับลุงผู้ไม่ยอมแพ้ ลุงกำลังทยอยได้แผ่นดินคืนมาทีละเล็กละน้อย และแกเชื่อว่าวันหนึ่งแผ่นดินที่ถูกทะเลกัดเซาะไปจะได้กลับคืนมาทั้งหมดด้วยไม้ไผ่ของแกเอง

ทุกวันนี้หลายชุมชนเริ่มเห็นความมหัศจรรย์ของไม้ไผ่กู้แผ่นดิน ทำให้ชุมชนริมทะเลของ จ.สมุทรปราการ เริ่มใช้ไม้ไผ่เป็นตัวชะลอคลื่น แต่ละชุมชนเริ่มลงมือทำโดยเริ่มจากหน้าบ้านของตัวเองก่อน

เวลาต่อมาเมื่อตะกอนเริ่มทับถมหลังแนวไม้ไผ่ กุ้ง หอย ปู ปลา ที่หายไปจะเริ่มกลับมา และกลับมาอยู่หน้าบ้านของพวกเขา

30 ปีที่ผ่านมา ที่ดินชายฝั่งทะเลของไทย ทั้งฝั่งอ่าวไทยและฝั่งอันดามันถูกน้ำทะเลกัดเซาะจนแผ่นดินหายไปประมาณ 1.2 แสนไร่ ทุกวันนี้เป็นที่น่ายินดีที่หน่วยงานรัฐและเอกชนหันมาปลูกป่าชายเลน เพราะป่าคือปราการสำคัญที่ลดการพังทลายของชายฝั่ง

แต่การปลูกป่าชายเลนเพียงอย่างเดียวยังไม่เพียงพอครับ ผมคิดว่าน่าจะมีการติดตามด้วยว่า ป่าที่ปลูกไปนั้นยังอยู่รอดปลอดภัยดีอยู่หรือไม่ รวมทั้งอาจจะต้องยืมไอเดียของลุงมาสร้างเขื่อนชะลอคลื่นด้วยไม้ไผ่ ควบคู่ไปกับปลูกป่าชายเลนด้วย จึงจะได้ผลดีที่สุด

แน่นอนครับว่า การต่อสู้ของลุงเป็นการต่อสู้ด้วยประสบการณ์จริง และไม่น่าจะสายเกินไปครับ ที่พวกเราจะเริ่มต่อสู้เพื่อกู้ผืนดินกลับคืนมา...