วิถีแห่งสามเรือน

จินตภาพของอยุธยาในสายตาของคนกรุงเทพฯ ในวันนี้

โดย..จำลอง บุญสอง

ก็คืออดีตเมืองหลวงเก่า ซึ่งปัจจุบันได้กลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์ที่สำคัญแห่งหนึ่งของประเทศ แต่เราถ้าพูดถึงอยุธยาในแง่แหล่งผลิต อยุธยาคือแหล่งรวมโรงงานใหญ่ๆ ที่มีผู้ใช้แรงงานน้องๆ สมุทรปราการและนครปฐมอยู่ร่วมกัน

อดีตของเมืองหลวงในอดีตของคนไทยเป็นแหล่งผลิตข้าวใหญ่เลี้ยงชาติ ด้วยแอ่งอยุธยาเป็นที่ราบลุ่มแม่น้ำท่วมถึงในหน้าน้ำหลาก เพราะได้น้ำจากแม่น้ำสายใหญ่ของภาคเหนือนำ “ฮิวมัสธรรมชาติ” มาให้ฟรีทุกปี

“ข้าวนา” อยุธยาในยุคโน้นจึงไม่จำเป็นต้องใช้ปุ๋ยเคมีให้เปลืองสตางค์ ชาวนาเพียงเตรียมข้าว “ทะลึ่งน้ำ” ที่เก็บตุนเอาไว้ทำพันธุ์หลังเก็บเกี่ยวไว้ก็พอ ที่ต้องใช้ข้าวทะลึ่งน้ำก็เพราะน้ำอยุธยาจะเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วในเวลาไม่กี่ชั่วโมงหลังจากน้ำเหนือบ่าลงมา ข้าวทะลึ่งน้ำสามารถสูงหนีน้ำท่วมได้ภายในวันเดียวโดยไม่จมน้ำตาย แต่ถ้าใช้พันธุ์ข้าวหอมมะลิราคาแพงมาปลูก รับรองชาวนาอยุธยาจนตาย เพราะข้าวหอมมะลิตายเสียตั้งแต่ต้นฤดู ข้าวอยุธยาจึงเป็นพันธุ์ข้าวที่สูงที่สุดอีกพันธุ์หนึ่งของโลก เมตรสองเมตรเป็นเรื่องจิ๊บจ๊อย!

สมัยก่อนน้ำไม่ท่วมโบราณสถานจนวุ่นวายกันอย่างนี้หรอกครับ เพราะน้ำกระจายไปตามทุ่งตามท่าได้ไม่ยาก แต่ปัจจุบันมีบ้านเรือนเกาะตามริมน้ำมากขึ้น บ้านจัดสรรก็มาก ยิ่งมีถนนสายเอเชียตัดผ่าน มีโรงงานเข้าไปแทนโรงนาด้วยแล้ว น้ำก็เลยต้องไหลอยู่แต่ในแนวลำน้ำ เพราะเขากั้นน้ำเอาไว้เป็นตอนๆ จึงกระจายไปตามทุ่งตามท่าไม่ได้เหมือนเดิม ผลก็คือ น้ำท่วมตามชายแม่น้ำทุกปี ก็ชายแม่น้ำทั้งหลายที่เป็นแหล่งโบราณสถานไม่ใช่หรือ?

ต.สามเรือน ก็เป็นแหล่งผลิตข้าวในอดีตเช่นเดียวกับพื้นที่อื่นๆ ของจังหวัด แต่วันนี้ตำบลอื่นๆ ถ้าไม่เป็นแหล่งท่องเที่ยว ก็เป็นโรงงานกันไปเสียส่วนใหญ่ แต่สามเรือนก็ยังเป็นแหล่งทำนาเหมือนเดิม ต่างที่นายุคนี้ไม่ใช่นาน้ำหลาก แต่เป็นนาชลประทาน

นากับโสนคู่กัน มีนาก็มีโสน โสนเป็นไม้เนื้ออ่อนที่ขึ้นอยู่ตามนา ขึ้นง่าย ดอกสีเหลืองเอามาลวกจิ้มน้ำพริกกินได้ ปกติไม่ต้องไปแพร่พันธุ์ให้ เพราะโสนสามารถขยายพันธุ์ได้ดี

มีโสนก็มีเห็ดตับเต่า (Bolete) หรือที่อีสานเรียกว่าเห็ดผึ่งหรือเห็ดผึ้งขึ้นมา เห็ดพันธุ์นี้คนสามเรือนสมัยก่อนไม่มีใครกิน ผมอยู่มีนบุรีที่มีสภาพทางภูมิศาสตร์เช่นเดียวกับอยุธยาก็ไม่กิน พวกเรากินกันแต่เห็ดฟาง เพราะส่วนใหญ่ภาคกลางมีฟางเหลือจากการทำนามากมาย เห็ดฟางขาวสวยกว่าเห็ดตับเต่าหรือเห็ดผึ้งตัวเหลืองน้ำตาลดำหน้าตาดูไม่ได้

 

คนอีสานอพยพมาเมื่อ 20-30 ปีก่อน เห็นเห็ดผึ่งหรือเห็ดผึ้งอยุธยาขึ้นเต็มทุ่งโสนก็ “หวานคอ” สิครับ ได้ “ช่อนนา” ตัวโตๆ มาต้มยำทำแจ่วเข้าด้วยแล้ว ต่อให้เอา Steak โคขุนโพนยางคำมาแลกก็ไม่ยอม

กินไม่พอ คนอีสานที่มาอาศัยแถวนั้นยังซื้อหาเห็ดผึ้งเอาไปฝากญาติพี่น้องในต่างจังหวัดอีกด้วย คนอยุธยาซึ่งเป็นนักค้าอยู่แล้วก็เลยหาเห็ดผึ้งขายคนอีสานเสียเลย ต่อมาคนสามเรือนสังเกตว่าเห็ดผึ้งหรือเห็ดตับเต่าสามารถขึ้นได้ดีที่ใต้ต้นโสน คนสามเรือนจึงไปถางวัชพืชให้ต้นโสนขึ้นได้อย่างสบายใจ หลังโสนขึ้นแล้ว คนสามเรือนก็เอาเห็ดแก่ไปเคาะให้สปอร์ลงไปอยู่กับดิน ท้ายสุดก็ได้เห็ดธรรมชาติโดยไม่ต้องลงทุนอะไรมาก (ตอนหลังใช้วิธีหมักข้ามปี แล้วเอาน้ำเชื้อไปหยอดตามโคนต้นโสน)

เห็ดเผาะ หรือเห็ดผึ้ง จะเริ่มมีในช่วงเดือน พ.ค.ส.ค. ความจริงแล้วเห็ดผึ้งสามารถผลิตนอกฤดูได้ แต่ได้เฉพาะหน้าร้อน เพราะเห็ดชอบร้อนชื้น คนผลิตจะหลอกเห็ดด้วยการฉีดน้ำ (จากบ่อหรือแม่น้ำธรรมชาติ) ไม่ว่าจากสปริงเกิลหรือสายยางธรรมดาๆ ให้ชุ่ม เห็ดก็จะถูกหลอก (แบบเดียวกับกบเลย) ก็จะออกดอกมาให้คนเก็บเอาไปขาย ส่วนหน้าหนาวทำไม่ได้ เพราะเห็ดไม่ชอบหนาว

เห็ดผึ้งมีลักษณะพิเศษคือ เหนียวและกรุบๆ กินแล้วได้รสชาติไปอีกแบบ โดยเฉพาะดอกที่ยังตูมๆ อยู่ จะเอาไปแกงคั่ว ผัดกะเพรา ป่นปลาร้า ใส่กระเพาะปลาแทนเห็ดหอมก็ได้

ปีที่แล้วเห็ดออกจากบ้านสามเรือนวันละ 1 ตัน ราคา 60 บาทต่อกิโล (ราคาตลาดไทอาจจะถึง 100 หรือ 120 บาท) หรือคนสามเรือนมีรายได้จากเห็ด 6 หมื่นบาทต่อวัน ถ้าคิดเป็นเดือนก็เอา 30 คูณเข้าไป แต่เห็ดนี้เก็บได้แค่ 5 เดือนเท่านั้นนะครับ แต่ 5 เดือนของการทำเห็ดอาจจะมีรายได้มากกว่าการทำนาในแต่ละปีเสียอีก เพราะมูลค่าของเห็ด 1 ไร่ เท่ากับการทำนาถึง 10 ไร่ทีเดียว

ปีนี้นายก อบต.สามเรือน บอกว่า ถูกน้ำท่วมเสียหายถึง 90% จึงยังคงเหลือเห็ดขายได้เพียง 100 กิโลกรัมต่อวัน เห็ดสามเรือนส่งขายที่ จ.มหาสารคาม ขอนแก่น กาฬสินธุ์ และตลาดไท

นายก อบต. ศุภฤกษ์ กลั่นกล้า กำลังจะทำให้สามเรือนเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่เพิ่มขึ้นอีกแห่งหนึ่งของอยุธยา ไม่ใช่เพียงแต่จะทำให้คนมาดูแหล่งผลิตเห็ดตับเต่าที่ใหญ่ที่สุดของประเทศเท่านั้น ยังมีโครงการที่จะเลี้ยงตัวเงินตัวทองซึ่งมีมากตามทุ่งให้คนมาศึกษามาเที่ยวด้วย

สารคดีชิ้นนี้คงลงไม่ทันการจัดงานกินเห็ดตับเต่าของสามเรือน ใครสนใจในวิถีแห่งสามเรือนแห่งนี้ ลองติดต่อไปที่ อบต.สามเรือน 035331350 ครับ!