สังคมผู้สูงอายุ

โดย...พรเทพ เฮง [email protected]

 สังคมผู้สูงอายุที่กำลังจะมาถึงอย่างสมบูรณ์ในเมืองไทยในอีกไม่กี่ปีข้างหน้า

 ปี 2564 ประเทศไทยจะเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุโดยสมบูรณ์ (Aged Society) และจะกลายเป็นสังคมผู้สูงอายุระดับสุดยอดในปี 2574 ประเทศไทยเหลือเวลาเตรียมความพร้อมรับสถานการณ์ดังกล่าวเพียง 4 ปี ในขณะที่ต่างประเทศ เช่น ญี่ปุ่น ใช้เวลาเตรียมพร้อมถึง 26 ปี สหรัฐอเมริกา 69 ปี และฝรั่งเศสใช้เวลานานถึง 115 ปี

 หยิบเอกสาร "สูงวัยในศตวรรษที่ 21 : การเฉลิมฉลองและความท้าทาย" จัดพิมพ์โดยกองทุนประชากรแห่งสหประชาชาติ (United Nations Population Fund : UNFPA) และองค์การเฮล์พเอจ อินเตอร์เนชั่นแนล (HelpAge International) มาอ่าน ก็พบข้อมูลว่าภาวะประชากรสูงอายุเป็นแนวโน้มที่สำคัญที่สุดของศตวรรษที่ 21 ภาวะดังกล่าวมีความสำคัญและส่งผลกระทบอย่างมากต่อทุกด้านของสังคม

 ปัจจุบันทั่วโลกมีผู้ฉลองวันเกิดอายุครบ 60 ปี วินาทีละ 2 คน รวมแล้วปีละเกือบ 58 ล้านคน โดยที่ 1 ใน 9 ของประชากรโลกมีอายุตั้งแต่ 60 ปีขึ้นไป และมีแนวโน้มว่าจะเพิ่มเป็น 1 ใน 5 ภายในปี ค.ศ. 2050

 บันคีมุน เลขาธิการสหประชาชาติ ชี้ให้เห็นในหน้าบทนำของรายงานว่า

 “นัยทางสังคมและเศรษฐกิจของปรากฏการณ์นี้ลึกซึ้งกว้างไกล เกินขอบเขตของผู้สูงอายุคนหนึ่งและครอบครัวที่ใกล้ชิด ส่งผลต่อสังคมวงกว้างและประชาคมโลก แบบที่ไม่เคยมีมาก่อน”

 เมื่อเพ่งความสนใจหรือโฟกัสไปที่ความมั่นคงทางรายได้ (Income Security) ซึ่งเป็นประเด็นที่ผู้สูงอายุทั่วโลกเป็นห่วงกังวลมากที่สุด โดยเรื่องนี้และเรื่องสุขภาพเป็นเรื่องที่ผู้สูงอายุกล่าวถึงบ่อยที่สุด ประเด็นทั้งสองจึงเป็นความท้าทายที่สำคัญที่สุดสำหรับรัฐบาลที่กำลังเผชิญภาวะประชากรสูงอายุ

 วิกฤตเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นทั่วโลก เพิ่มแรงกดดันทางการเงินในการสร้างความมั่นใจทั้งในเรื่องความมั่นคงทางเศรษฐกิจ และการเข้าถึงการดูแลสุขภาพในยามสูงอายุ

 เมื่อมองในประเด็นรายได้ มีเพียง 1 ใน 3 ของประเทศทั่วโลก ซึ่งมีประชากรรวมกันร้อยละ 28 ของประชากรโลก มีโครงการคุ้มครองทางสังคมที่ครอบคลุมทุกสาขาของการประกันสังคม ต้นทุนของบำนาญแบบถ้วนหน้าสำหรับผู้ที่อายุ 60 ปีขึ้นไปในประเทศกำลังพัฒนา อยู่ระหว่างร้อยละ 0.7-2.6 ของผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (จีดีพี)

 สถิติจากทั่วโลก 47% ของผู้สูงอายุชาย และ 23.8% ของผู้สูงอายุหญิง เข้าร่วมในกำลังแรงงาน เมื่อ 30 ปีก่อนไม่มีระบบเศรษฐกิจผู้สูงวัย (Aged Economies) ซึ่งการบริโภคของผู้สูงอายุสูงเกินการบริโภคของคนหนุ่มสาว ในปี ค.ศ. 2010 มีระบบเศรษฐกิจผู้สูงวัย 23 ประเทศ และภายในปี ค.ศ. 2040 จะมี 89 ประเทศ

 รายได้ถือว่าเป็นสิ่งที่สำคัญและจำเป็นในการดำรงชีวิต และเพื่อรักษาความแข็งแรงของสุขภาพ ในยามที่ร่างกายเสื่อมสมรรถภาพลงไปตามอายุขัย ปัจจุบันเทคโนโลยีทางการแพทย์ช่วยทำให้ผู้สูงอายุมีอายุยืนยาวมากขึ้น แต่ทุกอย่างมาพร้อมกับรายจ่ายที่สูงและไม่สมดุลกับรายได้ เมื่อมาผนวกกับสภาวะเงินเฟ้อทำให้ความเครียดของผู้สูงอายุมีมากขึ้น

 เพราะฉะนั้น การทำงานในช่วงสูงวัยตามความเหมาะสมจึงเป็นเรื่องที่จำเป็นตามความต้องการของตลาดแรงงาน ประเทศไทยก็ถือเป็นประเทศที่กำลังขยับเรื่องนี้อย่างเต็มรูปแบบ หลังจากมีกฎหมายมาบังคับใช้ในช่วงต้นปี 2560 ที่ผ่านมา ผู้สูงอายุกับการทำงานเพื่อหาดุลยภาพของชีวิตจึงเป็นเรื่องใหม่ ที่ทำให้กลไกของประชากรอยู่อย่างมีคุณภาพและยั่งยืน