ห้องสมุดรักษ์โลก ที่ทุกคนต้องหลงรัก

โดย...วรธาร

เคยไปใช้บริการห้องสมุด “Eco-Library” ห้องสมุดรักษ์สิ่งแวดล้อมแห่งแรกของประเทศไทย อยู่ภายในสำนักหอสมุดมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ (มก.) บางเขน 2-3 ครั้ง มีครั้งหนึ่ง ดร.อารีย์ ธัญกิจจานุกิจ ผู้อำนวยการสำนักหอสมุด มก. พาเดินชมทั่วทุกมุมแล้วต้องบอกว่าชอบมาก ถึงคนเยอะแต่บรรยากาศเงียบดี ถือเป็นห้องสมุดต้นแบบเพื่อการเรียนรู้ด้านการรักษาสิ่งแวดล้อมและอนุรักษ์พลังงาน ผ่านสื่อความรู้และการสัมผัสจริงจากงานออกแบบสร้างสรรค์บนเส้นทางสีเขียว

แม้เวลาที่ฝังตัวอยู่ในห้องสมุดแห่งนี้จะไม่นาน แต่ทุกเวลานาทีที่อยู่ในนั้นรู้สึกมีความสุขและประทับใจมาก นอกจากหนังสือดีๆ ที่มีอยู่มหาศาล ซึ่งได้รับการจัดเป็นหมวดหมู่อย่างดี รอให้ทุกคนได้ไปหยิบอ่านหาความรู้กันเต็มเอิ่มแล้ว หลายสิ่งหลายอย่างที่เป็นองค์ประกอบในห้องสมุดยิ่งน่าสนใจ โดยเฉพาะเฟอร์นิเจอร์ทุกอย่างรีไซเคิลมาจากวัสดุเหลือใช้ 100%

“แนวคิดในการออกแบบและพัฒนา Eco-Library มุ่งเน้นการใช้ครุภัณฑ์เก่าและวัสดุเหลือใช้ต่างๆ โดยนำองค์ความรู้จากศูนย์ปฏิบัติการออกแบบจากวัสดุเหลือใช้ (Scrap Lab) มาใช้ในการคัดเลือกวัสดุ ศึกษา และออกแบบพื้นที่การใช้งานของ Eco-Library ซึ่งแบ่งเป็น 3 ส่วนหลัก ส่วนแรก คือ Common Reading Space หรือ Eco-Library ส่วนที่ 2 Kid Reading Space เพื่อการใช้งานที่หลากหลายสำหรับเด็ก และ Alumni Space สำหรับให้บริการศิษย์เก่ามหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์” ดร.อารีย์ กล่าว

ขนาดพื้นที่ใช้สอยในห้อง 250 ตารางเมตร สว่างด้วยแสงจากธรรมชาติที่ผ่านกระจกใสบานใหญ่ พอมองออกนอกกระจกจะพบสวนหย่อมซึ่งออกแบบให้ร่มรื่น มุมที่ต้องปิดม่านก็ทดแทนด้วยแสงสว่างจากหลอดประหยัดไฟที่ให้แสงนวลตา พอแหงนหน้ามองที่เพดานก็จะเห็นโคมไฟหลากสีสวยงามผลิตจากเศษด้ายเหลือใช้จากการทำตุ้มผ้าม่านที่เหลือค้างสต๊อกนำมากับโครงเหล็กที่ออกแบบเป็นโคมรูปต่างๆ ส่วนชั้นวางหนังสือก็ทำจากเศษไม้เหลือจากโรงงานตัดไปผลิตเฟอร์นิเจอร์ บ้างคือเศษไม้คุณภาพไม่ถึงเกณฑ์ของบริษัทเอกชนให้มา

ยิ่งสำรวจก็ยิ่งเห็น Eco Library น่าทึ่งมาก ป้ายโลหะใน Eco Library ผลิตจากเศษเหล็กต่อเป็นป้ายอักษร โต๊ะกลางลายตัวอักษรผลิตจากเศษที่เหลือจากการทำป้ายอะครีลิกนำมาหล่อกับปูนซีเมนต์ โซฟาสีม่วงสวยเก๋ มีกระเป๋าและกระดุมสูทเป็นลวดลายก็ผลิตจากชุดสูทพนักงานงานแบบเก่าที่เรียกเก็บคืนเมื่อมีการเปลี่ยนเครื่องแบบใหม่ ตู้หนังสือผลิตจากเศษไม้ที่เหลือจากการผลิตเฟอร์นิเจอร์และเศษไม้ตกเกรด

หมอนมะเฟือง ในส่วนของมุมหนังสือเด็กและเยาวชน ที่เปิดให้บุคคลทั่วไปเข้าใช้บริการได้ รวมถึงผ้าม่าน และผ้าคั่นชั้นหนังสือผลิตจากเศษผ้าม่านที่เหลือจากการตัดเย็บและผ้าคงคลังเหลือใช้ในโรงงาน พอออกมาส่วนหน้าท็อปเคาน์เตอร์ยืม-คืนก็จะเห็นว่าเคาน์เตอร์ดังกล่าวผลิตจากเศษเหลือจากการทำกระดุมนำมาอัดขึ้นรูปสวยงามทีเดียว

อีกหนึ่งที่สร้างความเก๋ไก๋ให้กับ Eco Library คือ ผนังตู้บัตรรายการ (อยู่ด้านหน้าทางเข้า) เป็นฉากกั้นแทนผนัง ซึ่งเป็นการเอาตู้ลิ้นชักไม้เก็บบัตรรายการเป็นของเก่าที่หอสมุดเคยใช้มาก่อน แต่ปัจจุบันใช้ระบบคอมพิวเตอร์จัดเก็บทะเบียนหนังสือและทำระบบสืบค้นข้อมูลหมด ของพวกนี้จึงหมดประโยชน์จะทิ้งก็เสียดายจึงเก็บไว้ทำเป็นฉากกั้นแทนผนังและใช้ติดป้ายชื่อห้องสมุด

ความโดดเด่นของ Eco Library ไม่เพียงลดการซื้อเฟอร์นิเจอร์ใหม่ แต่ยังลดการซื้อเทคโนโลยีอีกด้วย กล่าวคือปกติจะต้องซื้อระบบห้องสมุดอัตโนมัติจากต่างประเทศ ซึ่งต้องใช้เงินปีละมหาศาล แต่สำนักหอสมุดหันมาพึ่งพาตนเองด้วยการทำวิจัยพัฒนาระบบสืบค้นหนังสือจนได้โปรแกรม “จินดามณี” ร่วมกับการใช้โปรแกรม Open Source (แบบเปิดเผยรหัส) ใช้งานได้เหมือนระบบที่ต้องซื้อเลย

ลองเข้าไปดูสัมผัสของจริงดูสักครั้ง แล้วทุกคนจะหลงรักห้องสมุดแห่งนี้โดยไม่รู้ตัว เหนืออื่นใดไอเดียดีๆ ที่มีอยู่มากมายในนั้นทุกคนสามารถนำไปปรับใช้ที่โรงเรียนหรือที่บ้านก็เช่น การทำมุมหนังสือรักษ์โลกให้กับลูกๆ