มะเร็งปอด ถ้ารู้ทัน…ก็รักษาให้หายได้

โดย...พุสดี

มะเร็งปอด ไม่เพียงเป็นโรคที่พบมากในประเทศไทย แต่ยังเป็นมะเร็งที่คร่าชีวิตคนไทยเป็นอันดับต้นๆ สาเหตุเพราะมะเร็งปอดมักไม่มีสัญญาณเตือนในระยะแรก กว่าที่ผู้ป่วยจะรู้ตัวและมาพบแพทย์ ก็เมื่อเข้าสู่ระยะที่มะเร็งแพร่กระจายไปยังส่วนอื่นๆ ของร่างกายแล้ว ทำให้รักษาได้ยาก

อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันด้วยการแพทย์ที่ทันสมัย ทำให้มะเร็งปอดไม่ใช่โรคที่น่ากลัวอย่างที่คิด หากคนไข้ตรวจพบมะเร็งปอดตั้งแต่ในระยะต้นๆ ก็ยังมีแนวโน้มที่จะรักษาให้หายได้ 

ศ.นพ.ยงยุทธ์ พลอยส่องแสง อายุรแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านโรคปอด ศูนย์โรคปอดและโรคระบบทางเดินหายใจ โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ กล่าวว่า อานุภาพของมะเร็งปอดจะรุนแรงขนาดไหนนั้นขึ้นอยู่กับชนิดของมะเร็ง

โดยปกติมะเร็งปอดแบ่งออกเป็น 2 ชนิดตามขนาดของเซลล์ ได้แก่ 1.มะเร็งปอดชนิดเซลล์เล็ก (Small Cell Lung Cancer) พบได้ประมาณ 10-15% เซลล์จะเจริญเติบโตและแพร่กระจายได้รวดเร็วกว่ามะเร็งปอดชนิดไม่ใช่เซลล์เล็ก และเป็นต้นเหตุการเสียชีวิตอย่างรวดเร็ว การรักษาจะไม่ใช้วิธีการผ่าตัด แต่จะรักษาด้วยการใช้ยาหรือฉายรังสี 2.มะเร็งปอดชนิดไม่ใช่เซลล์เล็ก (Non-Small Cell Lung Cancer) พบมากถึง 85-90% แต่จะแพร่กระจายได้ช้ากว่า และสามารถรักษาให้หายได้โดยการผ่าตัดหากพบตั้งแต่ระยะแรกๆ

สำหรับปัจจัยที่ก่อให้เกิดมะเร็งปอดนั้น อันดับหนึ่งมาจากการสูบบุหรี่ เนื่องจากในบุหรี่มีสารที่สามารถทำลายเซลล์ปอด ทำให้เกิดความผิดปกติของเซลล์ โดยความเสี่ยงจากการสูบบุหรี่จะเพิ่มขึ้นตามจำนวนมวนและจำนวนปีที่สูบบุหรี่ ปัจจัยถัดมาคือการได้รับสารพิษและมลภาวะในสิ่งแวดล้อม เช่น ควันบุหรี่ แอสเบสตอส ก๊าซเรดอน สารหนู รังสี และสารเคมีอื่นๆ รวมถึงฝุ่นและไอระเหยจากนิกเกิล โครเมียม และโลหะอื่นๆ รวมถึงปัจจัยเรื่องอายุและพันธุกรรม

เมื่ออายุมากขึ้นก็ยิ่งมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะเมื่ออายุ 40 ปีขึ้นไป นอกจากนี้หากมีประวัติคนในครอบครัวเป็นมะเร็งปอด ยิ่งมีแนวโน้มว่ามีความเสี่ยงจะเป็นโรคมะเร็งปอดแม้จะไม่ได้สูบบุหรี่ก็ตาม ทั้งนี้สำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงควรมาพบแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเพื่อรับคำแนะนำ ขณะที่ผู้มีความเสี่ยงน้อย เช่น อายุน้อย ไม่สูบบุหรี่ ก็ควรหมั่นสังเกตอาการ หากมีอาการผิดปกติ เช่น ไอไม่มีสาเหตุ หรือไอโดยเริ่มจากหวัดแต่ไอนานไม่หายสักที ก็ควรปรึกษาแพทย์เพื่อเข้ารับคำแนะนำ

ปัจจุบันการตรวจคัดกรองมะเร็งปอดสามารถทำได้ด้วยการตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์แบบใช้ปริมาณรังสีต่ำ หรือ Low-Dose Computed Tomography (Low-Dose CT) ซึ่งเป็นการตรวจที่ใช้ปริมาณรังสีน้อย ใช้วิธีถ่ายภาพสามมิติที่ให้ความละเอียดมากกว่าการตรวจเอกซเรย์ธรรมดา

ข้อดี คือช่วยให้แพทย์สามารถตรวจพบจุดหรือก้อนเนื้อที่อยู่ในปอดได้ แม้มีขนาดเล็กหรือถูกบดบังโดยอวัยวะอื่น เนื่องจากบางครั้งจุดในปอดอาจเล็กเกินกว่าที่จะมองเห็นด้วยวิธีเอกซเรย์ปอดธรรมดาที่ใช้ในการตรวจสุขภาพประจำปี ซึ่งสามารถตรวจพบได้เฉพาะกรณีที่ก้อนมะเร็งมีขนาดใหญ่และไม่ถูกบดบังโดยหัวใจ กระดูก หรือตามซอกมุมต่างๆ ในปอดเท่านั้น

นอกจากนี้ ยังช่วยในการตรวจคัดกรองมะเร็งปอดในระยะเริ่มต้น ซึ่งจะช่วยให้สามารถรักษาได้ทันท่วงทีก่อนที่มะเร็งจะกระจายไปทั่วร่างกาย ช่วยลดอัตราการเสียชีวิตจากมะเร็งปอด ที่สำคัญยังเป็นการตรวจที่ใช้ปริมาณรังสีต่ำ (Low-Dose CT) ป้องกันอันตรายที่จะได้รับจากรังสี ผู้ป่วยไม่จำเป็นต้องฉีดสี

นอกจากบริการตรวจคัดกรองมะเร็งปอดเพื่อลดความเสี่ยงจากการเสียชีวิตจากมะเร็งปอดแล้ว เพื่อหาแนวทางป้องกันที่ยั่งยืน โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ ยังได้ก่อตั้งคลินิกอดบุหรี่สำหรับคนที่ต้องการเลิกบุหรี่ โดยนำหลักการ 5 A ได้แก่ Ask ถามอาการผู้ป่วย Advise ให้คำแนะนำ Assess ประเมินอาการผู้ป่วย Assist ช่วยให้ผู้ป่วยเลิกบุหรี่ Arrange ติดตามผล มาใช้ควบคู่กับการนำหลักอิทธิบาท 4 เพื่อเสริมสร้างแรงจูงใจในการเลิกสูบบุหรี่ โดยเริ่มจากส่งเสริมให้เกิดฉันทะที่จะเลิกบุหรี่ สร้างแรงกระตุ้นในการกำหนดเป้าหมายที่จะเลิกบุหรี่

จากนั้นส่งเสริมให้เกิดวิริยะ พยายามอดทนต่อความอยากบุหรี่และเผชิญกับอาการถอนยา อุปสรรคต่างๆ ระหว่างการเลิกบุหรี่ ถัดมาคือส่งเสริมให้เกิดจิตตะ โดยให้ผู้สูบบุหรี่ตั้งมั่นตั้งใจที่จะเลิกบุหรี่ หากิจกรรมที่เพลิดเพลินเพื่อเบี่ยงเบนความสนใจแทนการสูบบุหรี่ สุดท้ายคือการส่งเสริมให้เกิดวิมังสา ให้ผู้สูบบุหรี่วิเคราะห์ถึงผลดีและผลเสียของการสูบบุหรี่ หาเหตุผลและแนวทางแก้ไขผ่านอุปสรรคต่างๆ กำหนดกลยุทธ์ในการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมตนเอง เพื่อนำไปสู่ความสำเร็จในการเลิกสูบบุหรี่

หลังได้รับคำปรึกษาแล้ว หากผู้ป่วยจำเป็นต้องใช้ยาอดบุหรี่จะส่งต่อพบแพทย์ เพื่อคำสั่งยารักษา หลังจากนั้น พยาบาลผู้ประสานผู้ป่วยคลินิกจะดำเนินการติดตามผลการบำบัดเป็นเวลา 1 ปี และตรวจสอบผลการเลิกบุหรี่ ด้วยเครื่องตรวจวัดระดับก๊าซคาร์บอนมอนนอกไซด์ในลมหายใจต่อไป