เศรษฐกิจแย่ศิลปินพื้นบ้านระทม

โดย...สิทธิพจน์ เกบุ้ย

ศิลปินลิเกครวญภาวะเศรษฐกิจตกต่ำทำเอาย่ำแย่ถึงขนาดต้องกู้หนี้ยืมสินออกเล่นลิเกปิดวิก ตามตลาดนัดเพื่อพยุงชาวคณะให้มีรายได้ แถมยุคโซเชียลทำคนรุ่นใหม่เมินดูลิเก อีกทั้งเจอคอนเสิร์ตศิลปินค่ายดังแย่งงานวิงวอนภาครัฐเหลียวแลตั้งกองทุน สวัสดิการช่วยศิลปินพื้นบ้านให้มีแหล่งเงินทุน แหล่งอาชีพเสริม ยืนยันแม้ปากกัดตีนถีบก็จะขออนุรักษ์อาชีพลิเกให้อยู่คู่กับวัฒนธรรมประเพณีของไทย

วิรัตน์ ยื่นแก้ว อายุ 74 ปี ประธานชมรมลิเกตะพานหิน จ.พิจิตร หัวหน้าคณะลิเกแสงวิรัตน์ ยื่นแก้ว ซึ่งอยู่ที่ อ.ตะพานหิน จ.พิจิตร ให้สัมภาษณ์ถึงชีวิตศิลปินลิเกที่หลายคนยกย่องว่าเป็นผู้สร้างความบันเทิงให้กับสังคมไทยมายาวนานนับร้อยปี ไม่ว่าจะเป็นงานบวช งานขึ้นบ้านใหม่ งานฝังลูกนิมิต งานวัด หรืองานแก้บน รวมถึงงานมงคลต่างๆ ทุกคนต่างว่าจ้างเรียกใช้ศิลปินลิเกให้ไปทำการแสดงเพื่อสร้างความบันเทิง เติมรอยยิ้มและเรียกเสียงหัวเราะจากในอดีตถึงปัจจุบัน

วันนี้จะมีใครรู้บ้างว่า “ลิเก” ที่อยู่หน้าเวทีแต่งกายสวยงาม ร้อง รำ ทำเพลง ใบหน้าสดชื่นแจ่มใสด้วยรอยยิ้มนั้น เบื้องหลังแฝงไปด้วยความทุกข์ระทมในยุคเศรษฐกิจตกต่ำ สังคมยุคโซเชียลทำเอาระทมทุกข์ยาก

วิรัตน์ ประธานชมรมลิเกตะพานหิน ผู้ซึ่งคร่ำหวอดอยู่ในแวดวงลิเกมาเกือบทั้งชีวิต เล่าว่า ในเขต อ.ตะพานหิน จ.พิจิตร มีคณะลิเกรวมกันมากถึง 35 คณะ ที่เกี่ยวโยงเป็นญาติพี่น้องและเป็นเครือข่ายตั้งเป็นชมรมเพื่อช่วยเหลือซึ่งกันและกัน นอกจากนี้ยังมีทีมงานเครื่องเสียง ปี่พาทย์ หน่วยติดตั้งเวทีและทีมงานรถบัส รถบรรทุก ที่รวมแล้วมีอาชีพเกี่ยวข้องกับศิลปินลิเกรวมแล้วเกือบพันคน ในอดีตพวกเขาเหล่านี้ถึงแม้จะถูกเรียกว่าผู้มีอาชีพเต้นกินรำกิน มือถือไมค์ไฟส่องหน้า สองแขนร่ายรำ ใบหน้ายิ้มแย้ม ร้องกลอนขับกล่อมให้ผู้ชมหน้าเวทีมีความสุข

ในยุคที่ฟูเฟื่องเศรษฐกิจดี ราคาข้าวเปลือกดีเจ้าภาพจัดงานกันบ่อยครั้งก็ว่าจ้างไปทำการแสดง ราคาเริ่มต้นที่ 3-8 หมื่นบาท ในยุคนั้นย้อนหลังไปเมื่อเกือบ 10 ปีที่ผ่านมา แทบทุกคณะโกยเงินเข้าบ้านปีละหลายสิบล้านบาทในปีหนึ่งๆ รับงานได้เกือบ 200 วัน/ปี  เรียกได้ว่าอู้ฟู่กันถ้วนหน้า ตั้งแต่พระเอกนางเอกที่มีค่าตัวคนละ 2,000-3,000 บาท ส่วนผู้แสดงนางรำถวายมือค่าตัววันละ 400 บาท/วัน ตัวประกอบค่าตัวคนละ 700 บาท/วัน คณะระนาดค่าวงที่แสดงมี 6-8 คน ค่าแรง 4,000-5,000 บาท/วัน สมัยงานแสดงฟูเฟื่องต่างออกรถยนต์ป้ายแดงกันเป็นว่าเล่น

มาวันนี้ยุค พ.ศ. 2559 เข้าสู่สภาวะราคาผลผลิตตกต่ำ ฝนตกน้ำท่วมนาข้าวรวมถึงเป็นช่วงเข้าพรรษา ขอบอกเลยว่าลิเกตะพานหินแทบทุกคณะต้องทุกข์ระทม เมื่อปี 2558 ที่ผ่านมา ยอมรับว่ายังพอมีงานว่าจ้างให้ไปทำการแสดงอยู่บ้าง แต่พอมาเข้าสู่ปี 2559 งานว่าจ้างให้ไปทำการแสดงลดลงหายไปกว่าครึ่ง ทุกวันนี้คนว่าจ้างน้อยลงเหตุเพราะเศรษฐกิจ ส่วนคนดูก็น้อยลงเหตุเพราะค่านิยมที่เปลี่ยนไป

คณะลิเกของชมรมลิเกตะพานหินที่ยังอยู่ได้และเป็นดาวเด่นก็จะมีอยู่แค่เพียง 5-6 คณะ ที่มีพระเอกหล่อนางเอกสาวสวย ส่วนคณะที่ด้อยลงมาทุกวันนี้ช่วงว่างงานก็ต้องออกรับจ้าง บางคนก็ไปขายของตามตลาดนัด แต่ก็มีบางคณะออกเดินสายไปทำการแสดงควบคู่กับพวกตลาดนัดขายสินค้าราคาถูก ก็พอทำให้มีรายได้เลี้ยงปากเลี้ยงท้องเลี้ยงครอบครัว โดยเฉพาะในช่วงเดือน พ.ค.-ก.ย.ของทุกปี จะเป็นช่วงที่อาชีพศิลปินลิเกมีรายได้ต่ำที่สุดเรียกได้ว่าต้องหากู้ยืมหรือจำนำของเก่ากินประทังชีวิตไปวันๆ

วิรัตน์ ยื่นแก้ว ประธานชมรมลิเกตะพานหิน ลิเกคณะแสงวิรัตน์ ยื่นแก้ว ธนัท สาหร่ายสังข์ ลิเกคณะเพชรน้ำเอก มณฑล อโหสิ ลิเกตลกคณะ ป.ปากควาย ชาย รอดงาม ลิเกตลกคณะชายบอย อานนท์ณัฎฐ์ รอดละม้ายปภา ลิเกคณะแสงสว่างดาวร้าย ทั้งหมดนี้ต่างเป็นกรรมการของชมรมลิเกตะพานหินแห่งเมืองชาละวัน ต่างก็พูดเป็นเสียงเดียวกันว่า อาชีพศิลปินที่หลายคนยกย่องในอดีต แต่วันนี้กลับต้องทุกข์ยากลำบากแร้นแค้นขาดหลักประกันในชีวิต ซึ่งถ้าเป็นเช่นนี้เกรงว่าอีกไม่นานการแสดงในแขนง “ลิเก” อาจจะสูญหายไปจากแผ่นดินไทย

ดังนั้น จึงอยากวิงวอนให้ภาครัฐหันมาสนใจตั้งกองทุนหรือสวัสดิการดูแลอาชีพ ศิลปินลิเกเหล่านี้ด้วย ทั้งนี้เพื่อให้พวกเขาเหล่านั้นมีความมั่นคงที่จะเป็นผู้สืบทอดศิลปะการแสดงจากรุ่นสู่รุ่นให้เป็นมรดกทางวัฒนธรรมของประเทศไทยสืบต่อตลอดไป