อารยธรรมหมื่นปี ศรีมโหสถ

โดย...โยโมทาโร่

ประเด็นความเป็นมาของคนไทยมาจากไหน ยังคงเป็นที่เคลือบแคลงอยู่ทุกยุคทุกสมัย แต่ความเห็นส่วนตัวผมกลับคิดว่านี่ก็อาจจะเป็นเสน่ห์อย่างหนึ่งของคนไทยที่ทำให้เราน่าสนใจอยู่ไม่น้อย ก็คงคล้ายกับอารมณ์ที่เราได้อ่านเรื่องลึกลับที่ยังรอการพิสูจน์นั่นละกระมัง แต่สิ่งที่เราไม่ต้องสงสัยกันก็คือ ไทยเราได้อาศัยอยู่บนผืนแผ่นดินที่อุดมไปด้วยทรัพยากรธรรมชาติและอารยธรรมที่เคยรุ่งเรืองในอดีต ผ่านสายตาของทุกคนที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติปราจีนบุรี

สถานที่แห่งนี้ตั้งอยู่ด้านหลังศาลากลางจังหวัดปราจีนบุรี อ.เมือง จ.ปราจีนบุรี ซึ่งการกลับมาครั้งนี้ผู้คนยังคงน้อยอยู่เช่นเดิมเมื่อเทียบกับพิพิธภัณฑ์ด้านวิทยาศาสตร์ แต่ก็อย่างว่าละครับ เป็นผมก็คงเลือกสิ่งที่ดูน่าตื่นตาตื่นใจและใกล้ตัวเรามากที่สุด อันนี้ก็โทษกันไม่ได้ แต่สิ่งดีๆ ที่อยากนำเสนอสำหรับที่นี่ก็คือ การเป็นศูนย์รวมของโบราณวัตถุในภาคตะวันออก 7 จังหวัด ได้แก่ ปราจีนบุรี นครนายก ฉะเชิงเทรา ชลบุรี จันทบุรี ตราด และระยอง ภายในมีการจัดแสดงโบราณวัตถุสำคัญจากเมืองโบราณสมัยทวารวดี เป็น พระพุทธรูป, เทวรูปเคารพในศาสนาฮินดู, ศิวลึงค์, ทับหลัง, เครื่องใช้สำริด

 

ตัวพิพิธภัณฑ์แบ่งออกเป็น 2 ชั้น ชั้นแรกจัดแสดงโบราณวัตถุสมัยทวารวดีและศิลปะแบบเขมร ส่วนชั้นที่ 2 จัดแสดงศิลปะในประเทศไทยสมัยต่างๆ ตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ ต่อเนื่องจนถึงสมัยรัตนโกสินทร์ช่วงสมัยรัชกาลที่ 5 จากข้อมูลการสำรวจของนักโบราณคดี ทำให้ทราบว่าภูมิภาคแห่งนี้มีมนุษย์ก่อนประวัติศาสตร์มาตั้งถิ่นฐานตั้งแต่ประมาณ 1 หมื่นปีมาแล้ว ประกอบด้วยกลุ่มชนยุคแรกที่ดำรงชีพด้วยการล่าสัตว์ และกลุ่มชนยุคที่สองที่ประกอบอาชีพทางเกษตรกรรม กลุ่มชนเหล่านี้อาศัยอยู่ตามเพิงผาและบนเขาสูงตามบริเวณที่ราบเชิงเขาและตามบริเวณเนินดินชายฝั่งทะเลล้อมรอบด้วยป่าชายเลน แหล่งโบราณคดีในยุคนี้ที่เป็นที่รู้จัก คือ โคกพนมดีและหนองโน จ.ชลบุรี โบราณวัตถุที่พบ ได้แก่ ภาชนะดินเผา ลูกปัดทำด้วยกระดูกสันหลังปลา สร้อยคอลูกปัดเปลือกหอย และกำไลต่างหูทำจากหินอ่อน

เมื่อเดินเข้ามาภายในตัวพิพิธภัณฑ์เราจะได้พบกับสิ่งที่เด่นที่สุดของที่นี่ ก็คือประติมากรรมลอยตัวรูปพระวิษณุจตุรภุช หรือพระวิษณุ 4 กร ทำด้วยหินทราย สูง 148 เซนติเมตร ยืนหันหน้าตรง พระบาททั้งคู่เสมอกัน สลักติดกับฐานรูปครึ่งวงกลม พระหัตถ์บนทั้งสองหักหายไป ผ้าทรงเป็นผ้านุ่งยาวเหนือข้อพระบาท ขมวดเหน็บผ้าเป็นปมเล็กๆ เป็นที่นิยมในศิลปะทวารวดี อายุประมาณปลายพุทธศตวรรษที่ 12 ถึงต้นพุทธศตวรรษที่ 13 เป็นประติมากรรมรูปเคารพเทพเจ้าสูงสุดของผู้นับถือศาสนาพราหมณ์ลัทธิไวษณพนิกายของยุคสมัยนั้น และถือว่าเป็นดินแดนแรกๆ ของภูมิภาคที่มีศิลปวัฒนธรรมที่ค่อนข้างชัดเจน

 

อีกชิ้นที่หาดูยากก็คือ พระพุทธรูปนาคปรก ศิลปะเขมรแบบบายน อายุราวพุทธศตวรรษ 18 พบในบ่อน้ำหน้าอาคารรอยพระพุทธบาท โบราณสถานสระมรกต อ.ศรีมโหสถ อำเภอหนึ่งใน จ.ปราจีนบุรี และยังเป็นที่ตั้งเมืองโบราณนี้ ที่มีคูน้ำล้อมรอบ มีสระใหญ่สองแห่งเรียกว่า สระมรกต และสระบัวล้า ซึ่งที่นี่มีการพบเทวาลัยของพระนารายณ์ในลัทธิพราหมณ์ฮินดู และมีเทวรูปสลักจากหินทราย เป็นรูปเทพเจ้า พระนารายณ์ พระวิษณุ พระพิฆเนศ

ซึ่งชนยุคแรกดำรงชีพด้วยการล่าสัตว์จนยุคต่อมาก็เริ่มประกอบอาชีพทางเกษตรกรรม จนกระทั่งมาถึงสมัยประวัติศาสตร์ ช่วงพุทธศตวรรษที่ 11-18 ก็มีแข่งขันกันระหว่าง 2 ดินแดน 2 สายทางวัฒนธรรม ก็คือ วัฒนธรรมทวารวดี และวัฒนธรรมเขมร ซึ่งทั้งหมดเราจะได้เห็นลำดับไทม์ไลน์ไล่เรียงตั้งแต่เริ่มอารยธรรมจนถึงลำดับแห่งการเสื่อมสลาย

 

เดินมาที่ชั้นที่ 2 เราจะได้เห็นข้าวของเครื่องใช้ของคนโบราณ เครื่องประดับของคนโบราณ ที่นำเอากระดูกมาทำเป็นสร้อยคอ รวมทั้งห้องโบราณคดีใต้น้ำแสดงถึงการปฏิบัติงานทางโบราณคดีใต้น้ำ เส้นทางเดินเรือและค้าขายสมัยโบราณ รวมทั้งโบราณวัตถุที่ได้จากท้องทะเล การจำลองสถานที่ขุดค้นพบกระดูกและซากโบราณคดีต่างๆ มากมาย

สิ่งที่พัฒนาขึ้นคือเรื่องการอธิบายรายละเอียดของแต่ละภาพ และการให้ความรู้ของเจ้าหน้าที่ดีขึ้นกว่าแต่ก่อนมาก ถามว่าดูซากอารยธรรมเหล่านี้บอกอะไรกับเรานอกจากเมืองที่ล่มสลาย สิ่งเหล่านี้คงไม่ได้ช่วยให้เรากลายเป็นมหาอำนาจของโลก แต่ช่วยให้เราทุกคนตระหนักว่าหากเราไม่สามัคคีช่วยกันดูแลสังคมและประเทศชาติ ความเป็นไทยที่เราภูมิใจนักหนาก็อาจจะมีสภาพไม่ต่างจากสิ่งที่อยู่ในพิพิธภัณฑ์แห่งนี้ คงไม่ยอมให้เป็นเช่นนั้นใช่ไหม