กำจัดมลพิษอากาศในบ้านด้วยพืช

โดย...ชลารย์ ชล

ในอาคารบ้านเรือนหลายคนอาจคิดว่าปลอดภัยจากมลพิษทางอากาศ ความจริงมีมลพิษที่ถูกปลดปล่อยออกมาอย่างต่อเนื่อง บางชนิดไม่มีกลิ่นจึงคิดว่าไม่มีอันตราย หรือบางครั้งก็ไม่รู้ว่ากลิ่นที่สัมผัสเป็นกลิ่นของอะไร เช่น ฟอร์มาลดีไฮด์ที่อยู่ในสารเคลือบผิวเฟอร์นิเจอร์ภายในบ้านที่ถูกปลดปล่อยออกมาอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะสถานที่ทำงาน อาคารบ้านเรือน ที่อยู่ในห้องแอร์และไม่มีกระแสลมพัดผ่านเข้าออกได้สะดวก จะทำให้เกิดการสะสมของสารดังกล่าวจนกระทั่งความเข้มข้นของสารสูงขึ้นเรื่อยๆ และส่งผลต่อสุขภาพของผู้อยู่อาศัย นอกจากนี้ยังมีสารบางชนิด เช่น ไตรเมทิลเอมีน ซึ่งเป็นสารต้นตอของกลิ่นคาวปลาก็พบว่าปริมาณสารนี้ปนเปื้อนอยู่ในอากาศแม้จะมีความเข้มข้นไม่ถึงขั้นที่จะก่อให้เกิดอันตรายได้อย่างเฉียบพลัน แต่หากผู้พักอาศัยอยู่ในบริเวณที่ปนเปื้อนนั้นเป็นระยะเวลานานๆ ก็อาจส่งผลเสียต่อสุขภาพได้

ปัจจุบันแม้มีนวัตกรรมสมัยใหม่ เช่น เครื่องฟอกอากาศ ส่วนมากก็จะกำจัดเชื้อแบคทีเรียและสารพิษอันตรายด้วยการดูดซับไว้ที่ตัวกรอง แต่สารพิษนั้นยังคงรูปเดิมไม่ได้เป็นการกำจัดที่สมบูรณ์ ทำให้มีจำเป็นต้องเปลี่ยนไส้กรองอากาศ เมื่อตัวกรองดูดซับสารพิษเต็มที่ ขณะเดียวกันไส้กรองใช้แล้วจัดเป็นของเสียที่ต้องกำจัดอย่างถูกวิธี จึงเสมือนเป็นการเคลื่อนย้ายสารพิษจากในอากาศมาอยู่บนไส้กรอง และไม่ได้แก้ไขปัญหาอย่างยั่งยืน

ดัวยเหตุนี้ จึงมีผู้พยายามพัฒนานวัตกรรมเพื่อช่วยแก้ปัญหามลพิษดังกล่าว หนึ่งในนั้นคือ ดร.ชัยรัตน์ ตรีทรัพย์สุนทร และคณะวิจัย จากสถาบันพัฒนาและฝึกอบรมโรงงานต้นแบบ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี (มจธ.) ที่ได้พัฒนาผลงานอย่างหนึ่งขึ้นมาชื่อว่า Development of phytoremediation system for indoor air cleaning : high efficiency and low CO2 emission เพื่อช่วยลดปัญหามลพิษทางอากาศในอาคารบ้านเรือนและสำนักงานด้วยระบบการฟื้นฟูสภาพสิ่งแวดล้อมโดยใช้ต้นพืช

ดร.ชัยรัตน์ กล่าวว่า มีพืชหลายชนิดที่มีประสิทธิภาพในการบำบัดสารพิษในอากาศได้สูง อย่างไรก็ตามในพื้นที่ปิดที่มีการระบายอากาศไม่ดี ทำให้โอกาสที่สารพิษจะสัมผัสกับต้นพืชลดลง อาจมีความจำเป็นต้องใช้ต้นไม้เป็นจำนวนมาก เพื่อการบำบัดสารพิษได้ย่างมีประสิทธิภาพ จากการคำนวณพื้นที่ห้องขนาด 30 ตารางเมตร อาจจำเป็นต้องใช้ต้นไม้มากถึงกว่า 100 ต้น ทั้งนี้ กลไกการหายใจของพืชจะมีการคายคาร์บอนไดออกไซด์ออกมาสู่อากาศ การปลูกพืชจำนวนมากในห้องดังกล่าว จึงอาจเป็นการเพิ่มความเข้มข้นของคาร์บอนไดออกไซด์ ซึ่งจะส่งผลเสียต่อสุขภาพของผู้อยู่อาศัย

"ดังนั้น เราจึงพัฒนาและวิจัยระบบบำบัดอากาศโดยใช้ต้นพืชขึ้นมาภายใต้เงื่อนไขที่ว่าต้องใช้ต้นไม้น้อยที่สุด และต้องควบคุมการปลดปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ของพืชเพื่อไม่ให้เป็นอันตรายต่อผู้อยู่อาศัย จึงต้องมีการผสมผสานระหว่างพืชต่างชนิดกันที่มีพฤติกรรมการปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์ในช่วงเวลาที่ต่างกัน นอกจากนั้นยังมีการติดตั้งปั๊มเข้าที่ตัวระบบ เพื่อเป็นตัวช่วยในการดูดมลพิษในอากาศจากมุมต่างๆ ของห้องเคลื่อนที่เข้ามาในระบบ ซึ่งมีการออกแบบให้มลพิษที่ถูกดูดเข้ามาวนเวียนอยู่ในระบบได้นานขึ้น เพื่อให้พืชย่อยสลายสารพิษก่อนจะปล่อยออกสู่บรรยากาศ"

ดร.ชัยรัตน์ กล่าวว่า ระบบนี้จะช่วยให้พืชย่อยสลายสารพิษในอากาศได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้นและมีการปลดปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์น้อยลง ซึ่งไม่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ นอกจากนั้นเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการบำบัดสารพิษก็ได้มีการใช้พืชร่วมกับจุลินทรีย์ที่อยู่ในต้นพืชและแสงจากหลอดไฟ LED โดยเชื้อจุลินทรีย์สามารถกระตุ้นการเจริญเติบโตของพืชและช่วยลดความเครียดของพืชในสภาวะที่มีการปนเปื้อนของสารพิษ ทำให้พืชมีประสิทธิภาพในการบำบัดสารพิษได้ดียิ่งขึ้น และชนิดของแสงที่เหมาะสมจากหลอดไฟ LED จะช่วยให้พืชมีการสังเคราะห์แสงดีขึ้น ทำให้ช่วยเพิ่มการบำบัดสารพิษอีกทางหนึ่งด้วย

ดร.ชัยรัตน์ ย้ำว่า ระบบการบำบัดอากาศด้วยพืชดังกล่าวนอกจากจะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการบำบัดสารพิษของพืชแล้วยังได้มีการออกแบบให้มีความสวยงามสามารถใช้เป็นเฟอร์นิเจอร์ชิ้นหนึ่งประดับบ้านเรือนได้อีกด้วย จึงถือเป็นผลงานวิจัยที่จะช่วยเพิ่มคุณภาพชีวิตของคนในสังคมเมืองปัจจุบัน ขณะนี้อยู่ในขั้นตอนการยื่นขอจดสิทธิบัตร หากมีผู้สนใจลงทุนในการนำไปต่อยอดในเชิงพาณิชย์จะทำให้งานวิจัยนี้สามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้จริงในอนาคต