เฉลิมพร พงศ์ธีระวรรณ ครูดีแห่งสยาม

โดย...กาญจนา อายุวัฒน์ธนชัย

ในชีวิตของคนเป็นครู เฉลิมพร พงศ์ธีระวรรณ ได้รับเกียรติสูงสุดที่ได้รับพระราชทานรางวัล “สมเด็จเจ้าฟ้ามหาจักรี” จากสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี รางวัลที่เชิดชูเกียรติครูผู้สร้างความเปลี่ยนแปลงให้ศิษย์และสร้างคุณประโยชน์ให้ประเทศ

ครูเฉลิมพรยึดแนวทางของพระบิดาในเรื่องของการทำประโยชน์ให้แก่ผู้อื่น ซึ่งในบทบาทของครูแล้ว คำว่า ผู้อื่น คงเป็นใครไม่ได้ถ้าไม่ใช่นักเรียน “ตั้งแต่ถูกบรรจุเป็นครูเมื่อ 35 ปีที่แล้ว ก็ทำงานอย่างเดียว ไม่ได้หวังรางวัลอะไร ผมกับภรรยาเป็นครูเหมือนกันทั้งคู่ เรามุ่งแต่สอนนักเรียนให้เป็นคนดี มีความรู้ และเราจะทำอย่างไรให้เด็กไทยหลุดพ้นจากความไม่รู้ให้ได้” ครูเฉลิมพร กล่าว

ในช่วงปิดเทอมที่ผ่านมา เขาได้ไปฟังเสวนาจากผู้ทรงคุณวุฒิด้านการศึกษา จึงทำให้ทราบว่าการศึกษาแต่ละยุคมีชื่อเรียก ได้แก่ Education 1.0 คือการศึกษาที่ครูเป็นคนป้อนความรู้ให้นักเรียนเพียงฝ่ายเดียว เด็กก็จะเก็บความรู้ในรูปของความจำและสามารถจำได้เพียง 5% จากนั้นเข้าสู่ยุค Education 2.0 ยุคที่นักเรียนสามารถหาความรู้จากอินเทอร์เน็ตได้จากนอกห้องเรียน ต่อมาคือ Education 3.0 นักเรียนสร้างองค์ความรู้ได้ด้วยตัวเอง แต่ก็ยังไม่เพียงพอในยุคปัจจุบัน เพราะหากจะแข่งขันกับสังคมโลก ต้องแข่งกันด้วยนวัตกรรมทำให้เกิด คำว่าEducation 4.0 ยุคที่นักเรียนสร้างนวัตกรรมได้เอง แต่กว่าจะไปถึงจุดนั้นได้คุณครูต้องช่วย

 

“ผมมาย้อนดูตัวเอง แล้วพบว่าสิ่งที่เราสอนอยู่เป็นความรู้แบบเอาต์ไซด์อิน คือนักเรียนเป็นฝ่ายรับซึ่งจริงๆ แล้วมันน่าจะเป็นแบบอินไซด์เอาต์นั่นคือความรู้เกิดขึ้นในตัวนักเรียนและให้เขาแสดงออกมาแต่สาเหตุที่เด็กไทยสร้างความรู้ด้วยตัวเองไม่ได้เป็นเพราะพวกเขามีความรู้พื้นฐานไม่แน่นพอ และไม่ค่อยมีความคิดสร้างสรรค์ มันจึงกลายเป็นโจทย์ของครูเองแล้วว่าเราจะทำอย่างไรให้นักเรียนคิดได้จากตัวเขาเอง”

ครูเฉลิมพรกล่าวด้วยว่า ประเทศไทยมีทรัพยากรมากมาย แต่ไม่ค่อยมีนวัตกรรม ซึ่งเป็นสิ่งจำเป็นมากในอนาคตเพราะอีกไม่นานการแข่งขันทางเศรษฐกิจจะอยู่กันบนฐานของนวัตกรรม เขายกตัวอย่างง่ายๆ อย่างชาวบ้านตกปลาขาย ถ้าวันหนึ่งในน้ำไม่มีปลา ในนาไม่มีข้าว เขาก็ต้องเรียนรู้ที่จะเลี้ยงปลาเอง จากนั้นพัฒนาพันธุ์ปลาให้มันอยู่รอดในสภาวะที่เปลี่ยนแปลง ดังนั้นการปลูกฝังให้นักเรียนคิดคือสิ่งจำเป็น แต่ไม่ใช่เรื่องง่าย

 

“การสอนให้นักเรียนคิด มันมีปัญหาตรงที่นักเรียนไม่กล้าคิด” เขาจึงสอนเป็นขั้นๆ เริ่มจากปลุกพลังก่อนการเรียน“ผมทำให้พวกเขากล้าคิด ไม่ว่าคิดถูกหรือผิด ก็ให้นักเรียนคิดออกมาก่อน จากนั้นสอนให้พวกเขาคิดบวก เช่น ถ้าครูสั่งงาน อย่าคิดว่าครูนำงานมาให้อีกแล้ว แต่คิดว่ามันคือโอกาสแสดงฝีมือ”

จากนั้นสอนกระบวนการคิด ครูเฉลิมพรทำตามแนวทางของหมอประเวศ วะสี มาใช้ โดยเริ่มจากการฝึกสังเกตจดบันทึก นำเสนอ ฝึกฟัง ตั้งคำถาม ตั้งสมมติฐานในสิ่งที่ยังไม่รู้หรือไม่แน่ใจ ฝึกหาคำตอบ และเขียนเรียบเรียง เมื่อนำแนวคิดมาประยุกต์กับวิชาฟิสิกส์ที่เขาสอน จึงทำให้เกิดกระบวนการหาคำตอบโดยวิธีวิทยาศาสตร์เชื่อมโยงต่อไปยังการทำโครงงานวิทย์ให้นักเรียนหาปัญหาจากสิ่งรอบตัวแล้ววิเคราะห์ต่อด้วยวิธี “ก้างปลาคู่ผู้พิชิต” หรือแผนผังวิเคราะห์ปัญหา และ “หมวก 6 ใบ” ซึ่งถือเป็นนวัตกรรมของครูเฉลิมพร

 

ก้างปลาตัวแรกเป็นการวิเคราะห์ปัญหาและสาเหตุนำปัญหามาไว้ที่หัวปลา และก้างปลาเป็นสาเหตุต่างๆ จากนั้นไปค้นคว้าข้อมูลเพื่อมาตอบก้างปลาแต่ละก้างให้ได้มากที่สุด เมื่อรู้สาเหตุแล้วนักเรียนต้องเลือกสาเหตุที่สำคัญมาหนึ่งสาเหตุ นำไปใส่ไว้ในหัวปลาตัวที่สอง และหาวิธีการแก้ไขใส่ไว้ในก้างปลาตัวที่สอง จากนั้นขั้นตอนสุดท้ายคือการสรุปปลาทั้งสองตัว นำสาเหตุที่ได้รวมกับวิธีแก้ปัญหาก็จะกลายเป็นหัวข้อโครงงานนั่นเอง

ส่วนหมวก 6 ใบ คือ การจัดระเบียบความคิด หมวกแต่ละใบจะทำให้นักเรียนมองสิ่งที่ต้องการคิดหรือทำรอบด้านและทำให้หาข้อมูลรอบด้านเช่นกัน รวมถึงกระบวนการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นและการทำงานเป็นกลุ่มก็เกิดขึ้นมากที่สุดก่อนที่จะตัดสินใจทำโครงงานนั้นจริงๆ

 

ทั้งสองกระบวนการเป็นพื้นฐานทำให้เกิดโครงงานวิทยาศาสตร์ระดับโลก อย่างโครงงานเรื่อง พลาสติกจากเกล็ดปลาของนักเรียนโรงเรียนสุราษฎร์พิทยา ได้รับรางวัล Inter Foundation Young Scientist Award ซึ่งเป็นรางวัลสูงสุดในการประกวดโครงงานวิทยาศาสตร์ระดับโลกเมื่อ 4 ปีที่แล้ว (Intel ISEF 2011) มีผู้แข่งขันเกือบ2,000 คน จาก 65 ประเทศทั่วโลก ผลงานชิ้นนี้สร้างชื่อเสียงให้กับประเทศไทยและทำให้ชื่อของเด็กไทยทั้ง 3 คน ถูกนำไปตั้งชื่อดาวเคราะห์น้อย 3 ดวง ที่พบใหม่ในระบบสุริยะจักรวาล

นอกจากนี้ ข้อสำคัญของการเป็นครูที่ดีตามการพิจารณา ระบุว่า ครูต้องสร้างความเปลี่ยนแปลงในชีวิตลูกศิษย์ ครูเฉลิมพรจึงเล่าถึงนายโอม ศิษย์หัวอ่อนคนหนึ่งที่รอคนมากะเทาะเปลือก

 

“ตอนนั้นนายโอมอยู่ ม.2 มีเรื่องที่โรงเรียนทุกวันมีวันหนึ่งเขาเดินมาหาผมที่ห้องพักครู ผมบอกเขาไปว่าถ้าสนใจทำโครงงานให้มาหาได้ เธอมีความคิดที่ดี คิดอะไรไม่เหมือนคนอื่น หลังจากนั้นเขาก็เริ่มทำโครงงานโดยเลือกเรื่องที่เกี่ยวกับสวนยางมาตลอดเพราะบ้านปลูกยางนายโอมประดิษฐ์เก่งมากแต่จบ ม.6 ด้วยเกรด 2.01 มันไม่สามารถนำไปใช้ต่อมหาวิทยาลัยได้ เขาเลยรวบรวมผลงานที่ทำมาไปยื่นกับคณบดีคณะวิศวกรรมเครื่องกลในมหาวิทยาลัยที่กรุงเทพฯ ปรากฏว่าเขารับเข้าเรียนเลยโดยที่ไม่ต้องสอบ ตอนนี้นายโอมอยู่ปี 4 แล้ว เขาคือตัวอย่างของเด็กเรียนอ่อนคนหนึ่งที่ครูสามารถพาเขาขึ้นมาจากท้ายตาราง และสุดท้ายชีวิตการศึกษาของเขาก็ประสบความสำเร็จ”

ครูเฉลิมพร ยังกล่าวด้วยว่า ทุกวันนี้ครูส่วนใหญ่สอนเพื่อให้นักเรียนไปทำข้อสอบ ถ้าเด็กสอบได้คะแนนดี ครูก็จะแสดงความยินดีว่าเด็กคนนี้เก่ง แต่นักเรียนบางคนไม่สามารถนำไปใช้ในชีวิตประจำวันได้เหมือนกับสุภาษิต “ความรู้ท่วมหัวเอาตัวไม่รอด” แต่การทำโครงงานวิทยาศาสตร์เป็นการนำเรื่องราวในชีวิตจริงเป็นตัวตั้ง แล้วนำเนื้อหาหรือความรู้เข้าไปจับ จากนั้นนำไปต่อยอดเพื่อให้เกิดองค์ความรู้ใหม่ เพื่อใช้แก้ปัญหาที่เกิดขึ้นจริงในชีวิตประจำวัน

 

“เคยมีคนกล่าวว่า เกียรติยศไม่ได้เกิดขึ้นมาพร้อมชาติกำเนิด แต่มันได้มาจากการทำงาน” เขากล่าว “ผมเชื่อว่าการทำงานโดยไม่หวังผล มันมีความสุขมากนะ ทั้งชีวิตผมและภรรยาทำงานให้กับเด็กมาตลอด ไม่เคยนึกถึงรางวัลอะไรจนถึงตอนนี้ผมก็ยังเป็นอาจารย์คนหนึ่งในโรงเรียนสุราษฎร์พิทยา ยังคิดโครงงานกับนักเรียน มีความสุขที่เห็นนักเรียนรุ่นแล้วรุ่นเล่ามีชีวิตที่ดี ยินดีกับรางวัลมากมายที่นักเรียนได้รับสำหรับผมความสุขของนักเรียน ก็คือความสุขของครู”

รางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหาจักรีเป็นรางวัลระดับนานาชาติ โดยจะมอบรางวัลให้แก่ครูในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวม11 ประเทศ ประเทศละ 1 รางวัล จัดขึ้นทุก 2 ปี ซึ่งครูเฉลิมพรได้รับรางวัลเมื่อวันที่ 2 ต.ค.ที่ผ่านมา นับเป็นครูรางวัลสมเด็จพระเจ้าฟ้ามหาจักรีคนแรกของประเทศไทย