เป็นหัวหน้าไม่ได้ เป็นลูกน้องก็ไม่ดี (จบ)

ประเด็นสำคัญของการประเมินผลแบบ 360 องศา ก็คือ หลังการประเมินและวิเคราะห์ผลแล้วต้องมีการกำหนดเป้าหมายในการพัฒนาพนักงาน โดยมีการกำหนดระยะเวลาที่จะทำการประเมินผลซ้ำอย่างต่อเนื่อง หากไม่มีการกำหนดเป้าหมายและติดตามผล พนักงานก็จะไม่ตั้งใจพัฒนาตนเอง ซ้ำร้ายยังจะคงพฤติกรรมแบบเดิมอีกด้วย ทำให้องค์กรต้องเสียเวลาและทรัพยากรโดยไร้ประโยชน์ โดยทั่วๆ ไปแล้วควรใช้เวลาอย่างน้อยสัก 1-2 เดือน ก็จะค่อยๆ เห็นการเปลี่ยนแปลงของพฤติกรรมของพนักงาน ซึ่งหากถ้ามีการติดตามผลและพัฒนาอย่างต่อเนื่อง ภายในเวลาไม่เกิน 1 ปี พฤติกรรมใหม่ก็จะกลายเป็นนิสัยที่ดีของพนักงานสืบไป

ควรฝึกอบรมทักษะอื่นๆ ในการทำงานเป็นทีมควบคู่ไปกับการปรับปรุงบุคลิกภาพและพฤติกรรมด้วย ในระหว่างที่มี HR หรือมีโค้ชทำหน้าที่อบรมแก้ไขบุคลิกภาพและนิสัย (Habits) ของพนักงาน ควรจัดหลักสูตรอบรมเพื่อให้พนักงานที่จะเป็นหัวหน้างานได้เรียนรู้หลักการทฤษฎีอย่างเป็นทางการควบคู่ไปด้วย เขาจะได้มองเห็นภาพรวมของการพัฒนา เห็นความเชื่อมโยงระหว่างภาคทฤษฎีกับการปฏิบัติ ซึ่งหลักการโดยทั่วๆ ไป ที่หัวหน้าควรเรียนรู้ (และอาจต้องเรียนรู้ตลอดชีวิต เพราะหลายทักษะต้องอาศัยประสบการณ์ในการสั่งสมด้วย) คือ ทักษะในการสื่อสารทั้งภาษาพูดและเขียนที่สามารถสื่อข้อความได้อย่างชัดเจนและอย่างถูกกาลเทศะ ทักษะนี้เป็นทักษะที่สร้างยากมากทักษะหนึ่ง บางคนคิดเก่งแต่อธิบายไม่เป็น คนฟังคำอธิบาย 3 ครั้งแล้วยังงง บางคนเขียนเก่ง พูดไม่เก่ง และบางคนพูดเก่ง แต่เขียนไม่เก่ง เท่าที่เคยเห็นคนบางคนต้องใช้เวลาฝึกหลายชั่วโมงกว่าจะสามารถสื่อสารได้ชัดเจน เนื้อความไม่ตกหล่น กระชับไม่เยิ่นเย้อ และต้องใช้เวลาอีกหลายชั่วโมงเพื่อฝึกทักษะในการฟัง

ทั้งนี้ จะฝึกอบรมรวดเดียวก็ไม่ได้ผล ต้องให้เวลาผู้เข้ารับการอบรมย่อยเนื้อหาและฝึกฝนสลับกันไปด้วย ยากที่องค์กรจะให้เวลาพนักงานและผู้ฝึกอบรมมากพอที่จะฝึกทักษะด้านการสื่อสารแบบครบวงจร ด้วยเหตุผลนี้ทำให้เรามีหัวหน้างานและผู้นำที่อธิบายงาน สื่อสารเป้าหมายงานไม่ชัดเจนขาดประสิทธิภาพและประสิทธิผล ทำให้ลูกน้องที่ไม่ใช่ผู้ฟังที่ดีไม่ค่อยเข้าใจ ครั้นจะถามก็กลัวหรือไม่ก็เกรงใจ เลยทำงานไปทั้งที่ยังงงๆ นั่นแหละ ผลออกมาหัวหน้าก็ไม่พอใจ ลูกน้องก็ไม่พอใจ ลองสังเกตตัวเองให้ดีว่าสามารถถ่ายทอดงานและอธิบายงานได้ชัดเจนหรือไม่ วิธีตรวจสอบแบบง่ายๆ ก็คือ ให้คนที่เราสื่อสารด้วยบอกเราว่าเขาเข้าใจสิ่งที่เราพูดอย่างไร หรือจะผลัดกันฟัง ผลัดกันพูด แล้วผลัดกันทวนคำพูดของอีกคนก็ได้แล้วจะได้คำตอบว่าเราและเขาสามารถสื่อสารกับคนรอบข้างในฐานะผู้พูดและผู้ฟังได้ดีเพียงใด ทั้งนี้อย่าไปกล่าวโทษคนอื่นว่าไม่ฉลาดถ้าเขาไม่เข้าใจเรา ต้องพิจารณาตัวเองก่อน ปัจจัยท้าทายอย่างหนึ่งของการเป็นผู้นำก็คือ ต้องสื่อสารให้คนทุกระดับ ทุกเพศ ทุกวัยเข้าใจให้ได้

ลำดับต่อไปจากเรื่องการสื่อสารก็คือ ทักษะและทัศนคติในการเป็นผู้นำและทักษะและทัศนคติในการเป็นผู้ตาม ซึ่งการเรียนรู้เพียงหลักการอย่างเดียวจะไม่เกิดผลและไม่สร้างทักษะให้เกิดขึ้นจริง ต้องมีแบบฝึกหัด มีกิจกรรมที่สะท้อนให้เห็นผลว่าพนักงานสามารถนำเสนอความคิด จูงใจคน ทำตัวเป็นแบบอย่างที่ดี ชักชวนให้ผู้อื่นแสดงความเห็นอย่างปลอดโปร่งใจโดยไม่กังวลกลัวเกรงในอำนาจของผู้นำ สามารถโต้แย้งแสดงความเห็นที่แตกต่างและรับฟังความเห็นที่แตกต่างด้วยมารยาทที่ดี บริหารความขัดแย้งอย่างสร้างสรรค์ รู้วิธีและศิลปะในการให้คำประเมินผลและคำวิจารณ์ รู้ว่าเมื่อไรควรนำ เมื่อไรควรแบ่งเวทีให้คนอื่นได้แสดงความสามารถในการนำบ้าง รู้จักให้เกียรติคนเป็นลูกน้องและหัวหน้า รู้จักแสดงบทบาทหน้าที่ให้เหมาะสมกับกาลเทศะ เมื่อเป็นหัวหน้าก็รู้จักส่งเสริมลูกน้องให้ก้าวหน้า เมื่อเป็นผู้ตามก็ช่วยสนับสนุนกลุ่มและผู้นำให้บรรลุเป้าหมายอย่างเต็มกำลัง

หลังจากที่เตรียมทักษะเฉพาะตัวในการเป็นผู้นำหรือหัวหน้า และลูกน้องหรือผู้ตามแล้ว ลำดับสุดท้ายก็คือ การเข้าใจขั้นตอนการสร้างทีม การทำงานเป็นทีมและปัจจัยที่ทำให้ทีมมีประสิทธิภาพอย่างยั่งยืน ต้องเข้าใจถึงปัจจัยที่ต้องมีในการสร้างทีม เช่น การเลือกสมาชิกทีมให้เหมาะกับภารกิจที่ต้องทำและบุคลิกภาพของสมาชิกแต่ละคน รู้จักสร้างวัฒนธรรมการทำงานของทีมที่เป็นกรอบในการกำกับความสัมพันธ์และบทบาทในการทำงานของสมาชิกทีม รู้วิธีสื่อสารและนำทีมให้ทำงานร่วมกันได้ดีโดยไม่จำเป็นต้องคิดเหมือนกัน แต่คิดต่างอย่างสร้างสรรค์เพื่อบรรลุเป้าประสงค์เดียวกัน รู้จักจัดจังหวะการทำงานไม่ให้เครียดเกินไปและไม่หย่อนยานล่าช้าเกินไป รู้จักนำเทคโนโลยีสื่อสารมาช่วยให้ทีมทำงานได้เร็วขึ้น เป็นต้น

จะเห็นว่ามีทักษะมากมายหลายประการที่จะเตรียมให้พนักงานเป็นทั้งลูกน้องและหัวหน้าที่ดี อย่ากังวลว่าจะต้องฝึกอบรมรวดเดียวแบบม้วนเดียวจบ องค์กรควรค่อยๆ ฝึกอบรมไปเรื่อยๆ เป็นระยะๆ ให้เหมาะกับความจำเป็นของระดับหน้าที่งานตามขั้นตอนที่ได้นำเสนอมาซึ่งต้องเริ่มจากการสร้างพื้นฐานที่ดีจากการมีวัฒนธรรมองค์กรที่ดีก่อน เพราะวัฒนธรรมคือกรอบแม่บทของความเชื่อและความคิดที่กำกับพฤติกรรมทั้งหลายทั้งปวงของพนักงานในองค์กร ว่าแต่ละวัฒนธรรมองค์กรของท่านเป็นอย่างไรคะ?