ลอยเรือ ส่องกระจก

ชีวิตนี้ คุณใช้กระจกกี่บาน?

ถังไท่จงฮ่องเต้ จักรพรรดิผู้ที่ได้ชื่อว่า เป็นนักปกครองผู้ยิ่งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์คนหนึ่งของโลก ใช้กระจก 3 บาน และเพราะส่องกระจก 3 บานนี้อยู่เป็นนิจ พระองค์จึงได้ชื่อว่า เป็นมหาราชผู้ยิ่งใหญ่ และรัชสมัยของพระองค์จึงถูกยกย่องว่า เป็นยุคทองของประวัติศาสตร์จีน

กระจกบานหนึ่งของถังไท่จงชื่อ เว่ยเจิง

เว่ยเจิง เป็นมหาอำมาตย์ผู้มักจะถวายความคิดเห็นที่ระคายหูถังไท่จงอยู่เสมอ แต่เพราะจักรพรรดิผู้นี้เป็นมหาราช ปรีชาญาณหลักแหลม เมื่อถูกทักท้วงแทนที่จะโมโหโกรธา พระองค์กลับมักจะพิจารณาด้วยสติปัญญาว่า เว่ยเจิงทักท้วงว่าอะไร ด้วยเหตุผลอะไร ด้วยท่าทีอย่างไร ทำไมถึงทักท้วงแบบนั้น เมื่อไตร่ตรองโดยรอบคอบแล้ว ก็มักจะเห็นว่าอำมาตย์ผู้นี้ทักท้วงโดยภักดี ทักท้วงโดยสุจริต ทักท้วงเพราะห่วงใย ทักท้วงเพราะประโยชน์สุขของราษฎร ฯลฯ พระองค์จึงมักจะปฏิบัติตามและได้ผลลัพธ์อันมีแต่ส่วนดีเสมอ

ตอนกอบกู้สร้างบ้านแปงเมืองได้ใหม่ๆ เว่ยเจิงก็ถวายคำแนะนำข้อปฏิบัติสำหรับจักรพรรดิ 10 ประการ อาทิ ยามปรารถนาสิ่งใด ต้องคิดถึงความรู้จักพอ, เมื่อรู้ตนว่าอยู่ในตำแหน่งสูงเต็มไปด้วยภยันตราย ต้องรู้จักควบคุมตนเองให้โอบอ้อมอารีและนอบน้อมถ่อมใจ, เมื่อกังวลว่ากังฉินขุนนางสอพลอจะควบคุมราชการแผ่นดิน จะต้องปรับปรุงตนเอง ชำระจิตใจให้สะอาด ผลักไสสิ่งชั่วร้ายทั้งปวง, เมื่อจะพระราชทานบำเหน็จต้องไม่ตกรางวัลส่งเดช เพราะความพอใจชั่วขณะ, เมื่อจะลงโทษก็ไม่ควรลงทัณฑ์ทรมานส่งเดช เพราะอารมณ์โกรธชั่ววูบ ฯลฯ

มีบันทึกไว้ว่า “ถังไท่จงอ่านฎีกานี้หลายเที่ยวก่อนจะเอ่ยปากว่า ท่านเขียนด้วยความบริสุทธิ์ใจ แสดงถึงความจงรักภักดีอย่างที่สุด ใช้ถ้อยคำที่มีเหตุผลลึกซึ้งและเปี่ยมน้ำใจ ข้าอ่านแล้วรู้สึกหายเหนื่อยเป็นปลิดทิ้ง มักนำมาอ่านซ้ำกระทั่งดึกดื่นเที่ยงคืน ถ้ามิได้แนะนำข้าโดยจิตใจซื่อสัตย์ จงรักภักดีต่อแผ่นดินและราชอาณาจักรของข้าอย่างที่สุดแล้ว ย่อมไม่อาจเสนอกุศโลบายปกครองที่เยี่ยมยอดสำหรับแก้ไขความผิดพลาดของข้าได้...” (เจินกวน เจิ้งเย่า ยอดกุศโลบายจีน อู๋จิง รจนา อธิคม สวัสดิญาณ เรียบเรียง)

เพราะเช่นนี้ ถังไท่จงถึงกับติดคำทักท้วงของเว่ยเจิงไว้ที่โต๊ะทรงอักษร

เว่ยเจิงไม่ได้ค้านตะบันราชแต่อะไรจะเป็นภัย อะไรที่ไม่เหมาะสมเขาก็ไม่รีรอที่จะท้วง เพราะเขาเห็นว่าเป็นขุนนางเวลาประชุมต้องกล้าแสดงความคิดเห็นด้วยจิตใจซื่อสัตย์จงรักภักดีต่อประเทศชาติ หลังเลิกประชุมต้องช่วยจักรพรรดิปรับปรุงราชการแผ่นดิน ถ้าผู้นำหรือจักรพรรดิปกครองอย่างบริสุทธิ์ยุติธรรมต้องสนับสนุนเต็มที่ หากมีจุดอ่อนต้องช่วยแก้ไข ทำอย่างนี้แผ่นดินถึงจะสงบสุข

ตอนสร้างอาณาจักรใหม่ๆ เว่ยเจิงให้คำแนะนำให้บำเพ็ญขัตติยธรรมอย่างสม่ำเสมอ เพราะคนได้อำนาจมาใหม่ๆ มักจะรักษาสิ่งนี้ไว้เพียงชั่วครู่ชั่วคราวแล้วก็จะประมาทใช้อำนาจอำเภอใจ สุดท้ายก็จะยากลำบาก

เว่ยเจิง บอกว่า ผู้นำยุคใดสมัยใดก็มักจะเหมือนๆ กันหมดอย่างหนึ่ง คือ เวลาตกอยู่ในภาวะอันตรายคับขันก็มักจะรับฟังความเห็นและใช้คนดีมีฝีมือ แต่พอสถานการณ์สงบก็มักพอใจกับขุนนางขี้ฉ้อสอพลอ ประเภทถูกครับพี่ ดีครับผม เหมาะสมครับท่าน เว่ยเจิง เตือนถังไท่จงว่า พึงระลึกเสมอว่าประชาราษฎร์นั้นเหมือนน้ำ น้ำลอยเรือได้ก็จมเรือได้ และการช่วงชิงอำนาจการปกครองนั้นเป็นเรื่องง่าย แต่การรักษาอำนาจการปกครองเป็นเรื่องยากกว่า

เพราะเว่ยเจิงทักท้วงได้ และเหนือกว่านั้น คือ ถังไท่จงทรงพระปรีชา บรรยากาศในราชสำนักถังช่วงนั้นจึงรุ่งโรจน์ มีคนดีคนเก่งเข้ามาทำงานช่วยบ้านเมืองเป็นอันมาก

หลายสิบปีผ่านไป บ้านเมืองสงบสุข ถังไท่จงก็ออกอาการเพี้ยนๆ เหมือนกัน เช่น ให้คนไปเสาะหาอาชาดี มณีล้ำค่า ฯลฯ เว่ยเจิงก็ทักท้วงอีก

พอถังไท่จงจะมีกิ๊กเพราะไปปิ๊งว่าที่เจ้าสาวนางหนึ่งเลยจะตั้งเป็นพระสนม เว่ยเจิงก็ท้วงว่า อย่าไปตัดหน้าคนอื่น

ถังไท่จงได้สติเลยเลิกทุกอย่าง ชื่อเสียงของพระองค์ในหมู่ราษฎรจึงยิ่งขจรขยาย

ปี ค.ศ.643 เว่ยเจิงตาย ถังไท่จงเสียใจมาก ถึงกับสั่งข้าราชสำนักใส่ชุดขาวไปส่งศพ และเพื่อเตือนใจพระองค์เอง
จึงโปรดให้วาดภาพเว่ยเจิงติดไว้ในวังแล้วรจนาบทกวีขึ้นกำกับไว้โดยเปรียบเทียบเป็นนัยว่า จักรพรรดิก็อาจจะล่วงจากสวรรค์ได้หากขาดราชการดีๆ  หน้าบัลลังก์เมฆว่างเปล่า เมื่อขาดคนคอยเตือน

ถังไท่จง บอกว่า กระจกของพระองค์มี 3 บาน บานหนึ่งเป็นทองแดง เอาไว้ส่องยามจัดแจงเสื้อผ้า บานหนึ่งเป็นเรื่องราวในอดีต คนเราศึกษาอดีต ศึกษาความรุ่งเรืองและความล่มสลายของยุคสมัยต่างๆ ก็ย่อมมองเห็นปัจจุบันและอนาคตได้ บานที่สามมีผู้คนเป็นกระจก

“เพราะมีกระจกเช่นนี้ถึงจะรู้ถึงความผิดพลาดและความสำเร็จของตัวเอง และเว่ยเจิงเป็นบุรุษผู้ส่องกระจกเงาให้ข้าได้เรียนรู้การมีขึ้นมีลง ให้เห็นแง่มุมของทุกสิ่ง ข้าส่องกระจกสามบานนี้เสมอ เพื่อป้องกันความผิดพลาดของข้า
วันนี้เว่ยเจิงตายไปแล้ว ข้าก็เหมือนขาดกระจกไปบานหนึ่ง”

คนมีอำนาจและเจ้าของกิจการทั้งหลายน่าถามตัวเองว่า ในวันที่น้ำยังลอยเรืออยู่ เราส่องกระจกกันกี่บาน?